واکنش به یک گزارش
پس از انتشار گزارشی تحت عنوان (سرنخ آلودگیهای کارون) در 22 آذر 1394، شرکت توسعه نیشکر و صنایع جانبی توضیحاتی درباره وضعیت زهآبهای کشاورزی برای روشنشدن ابعاد موضوع به «شرق» ارسال کرده است که به این شرح است. خواهشمند است نسبت به درج مطالب مذکور اقدام لازم را مبذول فرمایید. 1- مجموعه زمینهای زیر کشت نیشکر در واحدهای هفتگانه شرکت توسعه و صنایع جانبی در گزارش، 85 هزار هکتار ذکر شده که صحیح نیست و مجموع سطح داشت سالیانه در نهایت 70 هزار هکتار است که تولیدات حاصل از اراضی نیشکر مبتنی بر تولیدات تکمحصولی نیست و درواقع میتوان گفت از مجموع بالغ بر 14 میلیون تن محصولات زراعی و باغی استان خوزستان (که باعث شده این استان در صدر تولیدکنندگان کشاورزی کشور قرار بگیرد) بیش از هفت میلیون تن آن نیشکر است؛ یعنی نیشکر بهتنهایی نیمی از محصولات زراعی استان خوزستان را تشکیل میدهد. ارزش اقتصادی صنعت نیشکر (علاوه بر جایگاهش در کشاورزی خوزستان) تنها به شکر خلاصه نمیشود، بلکه تولید بیش از 33 میلیون لیتر الکل طبی در کشور، تولید بالغ بر 10 هزار تن خمیرمایه، تولید حدود 132 هزار مترمکعب MDF و بیش از 50 هزار تن خوراک دام، توسعه نیشکر را به عنوان بزرگترین تولیدکننده شکر، الکل و خمیرمایه در کشور قرار میدهد؛ بنابراین با چنین ظرفیتی اگر نگوییم ابعاد اقتصادی صنعت نیشکر در کشور بینظیر است، دستکم کمنظیر میتواند باشد. البته موارد یادشده به غیر از پتانسیل و ظرفیتهای صنایع پاییندستی نیشکر است و نکته مهمتر آنکه این صنعت موجب اشتغال پایدار و مستقیم 18هزارو 500 نفر شده است. 2- درباره میزان مصرف آب نیز باید گفت این مصرف حدود دو میلیارد مترمکعب است نه 11 میلیارد مترمکعب ذکرشده در گزارش که در این راستا مطالعه علمی درباره میزان مصرف آب در الگوی کشت کشاورزی خوزستان نشان میدهد به ازای هر مترمکعب آب مصرفی در صنعت نیشکر بیش از 2/1 (یک و دودهم) کیلوگرم ماده خشک تولید میشود؛ درحالیکه این مهم در متوسط الگوی کشت محصولات استان خوزستان، به ازای هر مترمکعب آب مصرفی، تنها حدود 487/0 (چهارصدوهشتادوهفت هزارم) کیلوگرم ماده خشک تولید میشود؛ بنابراین تولید ماده خشک نیشکر به ازای هر واحد آب مصرفی 8/2 (دو و هشتدهم) برابر متوسط سایر محصولات استان خوزستان است؛ پس اگر هدف از مصرف بهینه آب رسیدن به بیشترین راندمان تولید است این مورد درباره نیشکر به وجهی قابل توجه محقق میشود و همچنین جهت استفاده حداکثری از تمام ظرفیتها و بهبود راندمان آبیاری نیز با توجه به اینکه میانگین راندمان آبیاری در کشور بین 33 تا 35 درصد است، این شرکت توانسته به راندمان بین 50 تا 55 درصد برسد و همچنین تلاشهای قابل توجهی در جهت کاهش مصرف آب انجام داده و طرحهای تحقیقاتی و میدانی متعددی در این زمینه را در حال انجام دارد تا شرایط را مرتبا بهبود بخشد؛ چراکه شرط پویا و زندهبودن هر مجموعه تولیدی در گرو تحقیقات مداوم علمی در آن حوزه است. 3- درباره عملیات آبشویی اراضی نیز باید گفت: یکبار در ابتدای شروع کشت نیشکر عملیات آبشویی اراضی عمرانشده صورت پذیرفته و پس از گذشت چندین سال از کشت نیشکر، مجددا صورت نمیگیرد؛ چراکه به دلیل بهرهبرداری چندینساله از اراضی، خاک شیرین شده و نیازی به آبشویی مجدد نیست.
در زمینه افزایش حاصلخیزی خاک نیز باید افزود که پس از متوسط پنج سال بهرهبرداری از مزارع نیشکر، اراضی آیش شده و با کاشت محصولات واسط، فرایند طبیعی و بیولوژیکی حاصلخیزی خاک حاصل میشود. در این زمینه استراتژی عمده، استفاده حداقلی از کودهای شیمیایی و استفاده حداکثری از کودهای بیولوژیک و طبیعی مانند کود گیاهی کمپوست، فیلترکیک و سایر بهبوددهندههای طبیعی است. 4- در زمینه زهآبهای حاصل از نیشکر نیز باید عنوان کرد: به دلیل گذشت بیش از دو دهه از کشت نیشکر، این زهآبها بهتدریج شیرین شده و از لحاظ بار آلودگی در شرایط مطلوبی هستند؛ زیرا به دلیل استفاده از شیوه غالب مبارزه بیولوژیک با مهمترین آفت نیشکر و عدم استفاده از سموم برای دفع آفات، این زهآبها فاقد آلودگی هستند. لازم به ذکر است درحالحاضر تمامی زهآبهای کشت و صنعتهای این شرکت، بهجز کشت و صنعت امامخمینی(ره) به مناطق دور از رودخانه (محدوده مرز غربی و دریا) هدایت میشوند و شرکت توسعه نیشکر در راستای حفظ شرایط مطلوب کیفی رودخانه کارون، نسبت به احداث جمعا 242 کیلومتر کانال انتقال زهآب و با بیش از 32 دستگاه سازه بتنی و حدود 14 میلیون مترمکعب عملیات خاکی (خاکبرداری و خاکریزی) و احداث چهار ایستگاه پمپاژ زهآب اقدام کرده است؛ بهطوریکه میتوان گفت این شرکت تنها مجموعه کشاورزی استان است که برای عدم انتقال زهآب اراضی خود به رودخانههای منطقه اقدام کرده است. درباره زهآب کشاورزی کشت و صنعت امامخمینی (ره) نیز نظر به اینکه بیش از یک دهه از شیرینشدن اراضی کشاورزی آن شرکت میگذرد؛ بنابراین از لحاظ EC فاقد مشکل بوده و به همین دلیل است که از زهآب این کشت و صنعت برای کشت گندم در زمینهای آیشی نیز استفاده میشود که با راندمان تولید چهار تن گندم در هکتار، یکی از مناسبترین عملکردها را در این زمینه داشته و نیز برنامهریزی برای استفاده از زهآبهای این شرکت، برای مخلوطکردن با آب آبیاری مزارع انجام شده و بخشی از زهآب نیز برای آبیاری مزارع نیشکر استفاده میشود. ضمنا کشاورزان همجوار کشت و صنعتهای این شرکت، پیگیریهای زیادی برای استفاده از زهآبهای کشت و صنعتهای این شرکت دارند. درباره ورود زهآب به تالاب شادگان نیز باید گفت: اگرچه بخشی از زهآبهای نیشکر به تالاب شادگان میریزد، اما این کار با مجوز اداره محیط زیست استان خوزستان صورت میگیرد و شرکت این آمادگی را دارد که اگر تشخیص داده شود که زهآب کشت و صنعتهای این شرکت برای تالاب شادگان خطر محیطزیستی دارد در کمتر از 48 ساعت از ریختن زهآب به تالاب جلوگیری کند، ولی تالاب شادگان زنده به زهآب کشت و صنعتهای شرق این شرکت است. اما یادآور میشویم با هزینه انجامشده برای احداث کانال انتقال زهآب نیشکر به سمت خوریات و دریا امکان حذف آن از تالاب شادگان وجود دارد، ولی مسئولان ذیربط اصرار به جاریکردن زهآب واحدهای سهگانه شرق این شرکت به تالاب یادشده را دارند. بههرحال باید به این نکته توجه شود که زهآب کشاورزی پیامدهای غیرقابل کنترلی برای اکوسیستم نیستند، بهخصوص در کشت نیشکر که از روشهای کنترل بیولوژیکی و عمدتا روشهای همخوان با اکوسیستم استفاده میشود. میتوان از زهآبها بهرهبرداری مناسبی کرد؛ همچنان که راندمان تولید چهار تن در هکتار گندم با استفاده از زهآب نیشکر، نتیجه همین بهرهبرداری مناسب است و میتوان به بهرهگیری از شیوههای مناسب علمی و در همکاری با محققان از پیامدهای غیرقابلکنترل بهنفع توسعه پایدار و متوازن با درنظرگرفتن شرایط زیستمحیطی بهره برد و امید است با همکاری همه محققان و علاقهمندان عرصه کشاورزی با نقد علمی، تنگناها را تبدیل به فرصت کرد تا بتوان منابع ملی همچون آب و شرایط زیست اقلیمی کشور را به بهترین نحو مورد بهرهبرداری قرار داد.
*حسین محمدزاده، مدیر روابطعمومی و امور بینالملل شرکت توسعه نیشکر و صنایع جانبی
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.