یک رویارویی با متاستاز
شاید مهمترین ویژگی تئاتر دوره کنونی -که بسیار امیدوارم دوره گذاری زودگذر باشد- بیارتباطی گسترده با تماشاگر است. به سخن دیگر، ویژگی مشترک بسیاری از نمایشهای دوره پس از اصلاحات را در این نکته میتوان دریافت که نسبتی با تماشاگر خویش ندارند. برای نمونه، تئاترروهای تهرانی طبقه متوسط جامعه، نمیتوانند خود و مسائل کنونیشان را بر صحنههای تئاترمان بیابند. تئاتر ما نمیتواند ـ یا نمیخواهد ـ به ادراک مناسبی از خواسته کنونی ایشان برسد؛ ازاینرو نمیتواند تصوری از آینده بشری، پیشروی تماشاگرانش بنشاند. بهراستی ما انسانهای شهری در کجای تئاتر این روزها قرار داریم؟ و چرا تصویر ما بر صحنهها غایب است؟ صحنهها و صندلیهای تئاترمان در این سالها گستره بیشتری یافته و هر شب - شاید چندین برابر دوره اصلاحات- گزینههایی برای انتخاب و دیدن نمایش در برابرمان هست ولی ما فراموششدگان همه گونههای تئاتری در دوره کنونی ایران هستیم؛ نه تئاتر آیینی و سنتی ما را میبیند، نه تئاتر (بهاصطلاح) دینی و نه تئاتر تجربی و مقاومت یا هر تئاتر دیگری که در این دورهها به مدد سلیقه مدیران، تنها نامی از آن بر جای مانده؛ حتی در اندیشههای تئاتر دانشگاهی نیز - اگر اندیشهای برایش مانده باشد- دیگر هستی نداریم. ما دیده نمیشویم؛ نامرئی شدهایم در دیدگان پدیدآوران تئاترمان. گویا همه تئاترهای این روزگار به تئاتر بدنه تبدیل شدهاند؛ بیهیچ تفاوتی و البته بیهیچ اثری. هنگامی که همه تئاترها مانند هم میاندیشند، بهتر است به دنبال تئاتری بگردیم که بیندیشد. به سخن دیگر، تئاتر کنونی اصلا نیست - هستی ندارد - که بخواهد آلترناتیوی داشته باشد. در چنین فضایی، هنگامی که با بخشی از جامعه زیسته اطرافت بر صحنهای تازه رویارو میشوی، بسیار شگفتزده میشوی، ناباور مینگری و میکوشی زمان را به یاد آوری و سپس... تب میکنی، مهرههای پشتت تیر میکشند و اشک! حس میکنی پس از سالها، تئاتر ما میرود که به راه بازگردد و هویت خویش را - و ما را - بار دیگر بازیابد. درمییابی که این نمایشیست که نمیتوانی برای کسی تعریفش کنی؛ تنها شاید بتوانی به دیدار آن بخوانیشان! باید چشمها، حسها و روحها در تالار حضور داشته باشند تا فضای اثر با خود ببردشان به تجربه ناب دیدن نمایش! متاستاز با من چنین کرد. در آن اتاق روشن رولانبارتگونه- که ابدا یادآور بسیاری از تئاترهای این دوره ما نیست - متاستاز با ما چنین کرد. میانگاشتی حسی، گرمایی، تپشی، چیزی در بخشی از بدن آغاز میشود و گسیل میشود به بخشهای دیگرت؛ چنان که آوایی، ندایی، نامی در گوشهای از صحنه آغاز میشد و میتاخت تا به روایتی ناتمام تنیده شود. حس میکنی ابهامی هست روی صحنه که تو را در هزارتوی زمانها و مکانهای گونهگون گرفتار میکند و گاه چنان زمانهای رویداد را مماس میکند که میاندیشیم در جهانهای موازی به سر میبریم؛ بیآنکه بدانیم. بله ما و همپاهای بیماران سرطانی در جهانهایی کمابیش موازی به سر میبریم که به یاری نمایشگران در زمان و مکانی ویژه به دیداری شگفتانگیز رویارو میشویم و درمییابیم که بسی پیش از این دیدار، هستی داشتهاند و بارها بیمارشان را بازداشتهاند از نیستی! اصغر دشتی و گروه پرانرژی، ماهر و صادقش مرا بر آن داشتند تا باور کنم، دور نیست که دوره گذار ناپسند تئاترمان پایان یابد؛ و شاید این پایان، اینک با متاستاز آغاز شده باشد. در ادامه دوره اجرائی ویژهشان که تا اسفند 94 ادامه مییابد - و همچون متاستاز از نقطهای در تئاتر شهر آغاز شده و بهآرامی، دیگر جایهای شهر را درمینوردد- اجراهایی هر چه بهتر را برای متاستازیان آرزو دارم!
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.