|

پژوهشگر و کتاب‌شناس نامی درگذشت

فهرست‌نویسی در سوگ «منزوی»

شرق: احمد منزوی، کتاب‌شناس و نسخه‌شناس و فرزند شیخ آقابزرگ تهرانی، مؤلف دو دانشنامه بزرگ «الذریعه» و «طبقات اعلام الشیعه»، شامگاه 20 آذر در 90سالگی در خانه‌اش درگذشت. علی دهباشی در گفت‌وگو با «ایسنا» دراین‌باره توضیح داد: مراسم تشییع این پژوهشگر روز سه‌شنبه 24 آذر ساعت 8:30 صبح از محل مرکز دایره‌المعارف بزرگ اسلامی تشییع و در قطعه نام‌آوران بهشت‌زهرا(س) به خاک سپرده می‌شود. او درباره‌ مرحوم منزوی هم گفت: بدون اغراق، او با عشق به کتاب درگذشت. 14 سال از عمر خود را در پاکستان صرف فهرست‌نویسی نسخه‌های خطی کرد که در آستانه نابودی بودند و با عشقی که به کتاب و فرهنگ ایران داشت، تمام زندگی خود را صرف این کار کرد. وی افزود: منزوی در چند سال اخیر روز‌به‌روز ناتوان‌تر می‌شد، به‌طوری‌که اواخر با صندلی چرخ‌دار رفت‌وآمد می‌کرد و علت اصلی فوت او نیز کهولت سن بود. منزوی متولد 1304 در سامرا بود. پدرش حاج‌شیخ آقابزرگ تهرانی، نگارنده دایره‌المعارف بزرگ کتاب‌شناسی «الذریعه الی تصانیف الشیعه» و «طبقات اعلام الشیعه» بود. منزوی تا حدود 12سالگی در سامرای عراق زندگی کرد و بعد همراه خانواده به نجف رفت و در آن شهر ساکن شد. این کتاب‌شناس، کلاس ششم ابتدایی را در مدرسه علوی ایرانیان در شهر نجف گذراند و ضمن تحصیل در مغازه دوزندگی به شاگردی پرداخت. منزوی ادبیات فارسی را نزد عمویش حاج محمدابراهیم بهشتی‌پور و جامع‌المقدمات را نزد شاگردان پدرش آموخت و در سال 1322 برای ادامه تحصیل به تهران آمد و در مدرسه سپهسالار، مشغول تحصیل شد. منزوی کلاس دوازدهم ادبی را همراه داوطلبان در مدرسه دارالفنون تهران گذراند و در خرداد 1327، در رشته معقول از دانشکده معقول و منقول (دانشکده الهیات) با درجه کارشناسی فارغ‌التحصیل شد و به کار دبیری در شهرستان انزلی پرداخت. در مدت اقامت در بندر انزلی به اتهام فعالیت سیاسی بازداشت شد و به زندان افتاد. پس از آزادی از زندان، به تهران آمد و در دبیرستان پانزدهم بهمن مشغول دفتریاری شد. منزوی برای فراهم‌کردن فهرست مشترک از همه نسخه‌های فارسی، در سال 1356 به شبه‌قاره هند سفر کرد. آن گاه از سوی دولت پاکستان، در مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان به کار تحقیق در نسخه‌های خطی فارسی گمارده شد و نزدیک به 16 سال در پاکستان ماند. او اواخر سال 1369 به علت بیماری به تهران بازگشت. حاصل کار منزوی در پاکستان، نگارش و چاپ چهار مجلد فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه گنج‌بخش بود که فقط نسخه‌های فارسی را دربر می‌گرفت. از دیگر کارهای او در این دوره، می‌توان از نگارش و چاپ سعدی بر مبنای نسخه‌های خطی پاکستان به مناسبت هشتصدمین سالگرد تولد سعدی، نگارش و چاپ 14 مجلد فهرست مشترک نسخه‌های خطی فارسی پاکستان و پایه‌گذاری نگارش فهرستواره کتاب‌های فارسی نام برد. منزوی پس از بازگشت به ایران، در مرکز دایره‌المعارف بزرگ اسلامی، طرح فهرستواره کتاب‌های فارسی را به مرحله اجرا درآورد. در میان آثار او می‌توان به تصحیح مصطفی المقال فی مصنفی علم الرجال، نوشته شیخ‌آقابزرگ تهرانی، همکاری در نگارش و چاپ شش مجلد فهرست کتابخانه مجلس شورای ملی، تنظیم و تحشیه دو مجلد ادبیات فارسی بر مبنای تألیف استور، فهرست نسخه‌های خطی مرکز دایره‌المعارف بزرگ اسلامی، فهرست مشترک نسخه‌های خطی فارسی علوم قرآنی در پاکستان، نگارش 13 مجلد «فهرست مشترک نسخه‌های خطی فارسی پاکستان»، نگارش «فهرست مشترک نسخه‌های خطی فارسی پاکستان»، نگارش چهار مجلد «فهرستواره کتاب‌های فارسی»، فهرست نسخه‌های خطی فارسی کتابخانه عمومی و آرشیو پتیاله، فهرست نسخه‌های خطی مرکز دایره‌المعارف بزرگ اسلامی، مجلد یکم، فهرست نسخه‌های خطی مرکز دایره‌المعارف بزرگ اسلامی، تهران، 1379، مجلد دوم و سوم و ... اشاره کرد. نصرالله پورجوادی، استاد دانشگاه و پژوهشگر، درباره منزوی گفته است: او از معدود کسانی بود که ما را با ذخایر عظیمی که از تمدن اسلامی به‌جا مانده بود، آشنا کرد. مرحوم پدر و برادر او چنین نقشی داشتند، ولی از ویژگی‌های کار او این بود که روی آثار فارسی تأکید داشت و ما از طریق فعالیت او فهمیدیم چه گنجینه‌ای از آثار فارسی وجود داشته است. خدمتی که او به زبان فارسی کرد کاری بسیار ارزشمند است و تاکنون کسی در این قد‌وقواره‌ها کار نکرده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.