|

جنگ در سوریه مانع آفرینش هنری در این کشور نشده

خلاقیت در خیابان یا در چمدان؟

نزدیک به پنج سال جنگ و خشونت در سوریه، تغییرات بسیاری را در فرهنگ و هنر این کشور بر جای گذاشته است؛ به گزارش «گاردین»، اکنون شاهد رواج اشکال متفاوتی از آفرینش هنری در میان سوریان مقیم و مهاجر هستیم که طبیعتی از پایین به بالا دارد. این شکل جدید هنر، نخبه‌گرا نیست، در کف خیابان‌ها شکل می‌گیرد و فاصله میدان جنگ و گالری هنرمندان در آن هر روز کم و کمتر می‌شود. می‌توان گفت سوریه این‌روزها با انقلابی فرهنگی مواجه است. انقلابی که بازیگران آن مردمی خسته از جنگ هستند که خودشان را با شرایط جدید به بهترین شکل ممکن انطباق داده‌اند. در طول این سال‌ها، سازمان‌ها و شورای مردمی بسیاری در سوریه شکل گرفته و مردم چندین آژانس خبری مستقل، ده‌ها ایستگاه رادیویی و بیش از 60 روزنامه و مجله راه‌اندازی کرده‌اند. برای مثال کفرنبل، یکی از روستاهای شهرستان معره نعمان در سوریه امروز در جهان به ‌خاطر برنامه‌های رادیویی خود مشهور شده است. این روستا باوجود اینکه به‌تازگی حملات جبهه النصره را از سر گذرانده است اما پخش برنامه‌های خبری و تحلیلی خود را به‌ویژه در حوزه زنان ادامه می‌دهد. مثال دیگر روزنامه «عنب بلدی»، (انگور کشور من) است که توسط زنان سوری در شهر داریا، در حومه دمشق منتشر می‌شود. سیاست این روزنامه ترویج مقاومت مدنی غیرمسلحانه علیه نیروهای افراطی در هر دو طرف مناقشه است. بخش دیگری از این انقلاب فرهنگی را باید در تنوع ژانرهای هنری در سوریه و مردمی‌شدن آن جست‌وجو کرد. حالا دیگر این مردم کوچه‌وبازار هستند که مخاطبان هنر در سوریه محسوب می‌شوند و باید آن را مورد نقد و قضاوت قرار ‌دهند. «هانی السواح»، خواننده سوری، در این زمینه می‌گوید: «مردم کوچه‌وبازار نادان نیستند. آنها می‌توانند خوب را از بد تشخیص دهند». تنوع در ژانرهای هنری هم خودش را به شکل رواج گروه‌های موسیقی راک و متال نشان داده که تا پیش از این در سوریه وجود نداشت. به‌طوری‌که به‌تازگی و در پی رواج خوانندگان راک و متال در این کشور «منذر درویش»، کارگردان سوری، فیلمی با عنوان Metal Is War درباره این گروه‌ها ساخته است که در آن به بررسی آنها و تلاششان برای نشان‌دادن مخالفتشان با اسلحه می‌پردازد. اما شرایط زندگی و آفرینش هنری در سوریه برای همه یکسان نیست. در میان هنرمندان سوری برخی مانند «خالد خلیفه» ماندن در سوریه و در کنار مردم را ترجیح می‌دهند و برخی دیگر از کشور کوچ می‌کنند. خلیفه، شاعر، فیلم‌نامه‌نویس و رمان‌نویس سوری، نویسنده کتاب‌های «در ستایش نفرت» و «در آشپزخانه‌های این شهر چاقو نیست» و کاندیدای جایزه بین‌المللی داستان عرب است که همچنان در منطقه جنگ‌زده برزه در دمشق زندگی می‌کند. آنها که می‌روند اما خلاقیتشان را هم با خود می‌برند تا در کشور مقصد، برای وطنشان بخوانند، بنویسند یا خلق کنند. یکی از معروف‌ترین این هنرمندان، گروه موسیقی Refugees of Rap است. اعضای این گروه سوری- فلسطینی پس از تخریب استودیوشان در دمشق، به پاریس مهاجرت کردند. سال گذشته آلبومی با نام «عصر سکوت» با 20 آهنگ منتشر کرد. آهنگ‌ها که داستان زندگی زیر بمباران را روایت می‌کنند، مورد استقبال مخاطبان این گروه در اروپا و سوریه قرار گرفت. البته این از خوش‌شانسی این هنرمندان است که می‌توانند در تبعید دست به آفرینش هنری بزنند و درد و غمشان را به محصولات فرهنگی تبدیل کنند. آنهایی که چنین خلاقیت یا چنین توانایی‌ای ندارند، سرنوشت غم‌انگیزی پیدا می‌کنند. «مارسل شحوارو»، فعال سوری و برنده جایزه روزنامه‌نگاری آنلاین در سال 2015، که خود اکنون در تبعید زندگی می‌کند، در این زمینه می‌گوید: «در مهاجران سوری آنچه نه به شکل خشم بیان می‌شود و نه به امید تبدیل می‌شود، به چیز دیگری تغییر شکل می‌دهد و آن هم رفتارهای خودتخریبگرانه، اندوه و تعادل‌نداشتن است. این غم‌واندوه بعضی را به سمت الکل، بعضی دیگر را به سمت حشیش و برخی را نیز به سمت اعتیاد سوق می‌دهد». «عزیز اسد»، فعال دیگر سوری، اخطار می‌دهد: «درحال‌حاضر سوریان مهاجر در همه کشورهای جهان وجود دارند. آنها از مردم این کشورها تأثیر می‌گیرند و به نوبه خود بر آنها تأثیر می‌گذارند. به‌علاوه، یک نسل کامل از سوریان یعنی کودکان مهاجر سوری، در حال رشد در اردوگاه‌ها هستند. زمانی‌که این بچه‌ها بزرگ شوند، متوجه خواهند شد زندگی چیزی بیش از یک اردوگاه پناهندگان است و حس می‌کنند طبیعی نیست یک نفر همه چیزش را به‌خاطر خشونت و ظلم از دست بدهد. این نسل از پناهندگان سوری با یک فرهنگ انتقام و خشم و یک حس دائمی از بی‌عدالتی در خود بار خواهند آمد». از طرف دیگر مستندهای بسیار قابل‌توجهی درباره زندگی سوریان در مهاجرت و تبعید ساخته شده است. یکی از این مستندها به نام «کشور وحشتناک من» به زندگی عکاسی به اسم «زیاد حمصی» می‌پردازد که در ابتدا از مخالفان اسد بود و چون به ارتش آزادی‌بخش سوریه می‌پیوند، توسط داعش اسیر می‌شود. فیلم جریان فرار او از دست داعش به ترکیه را به نمایش می‌گذارد. مستند ایتالیایی «در کنار عروس» نیز داستان زندگی پنج پناهنده سوری و فلسطینی را به نمایش می‌گذارد که برای خروج از ایتالیا و رفتن قاچاقی به سوئد، یک جشن عروسی ساختگی برپا می‌کنند. به این شکل که یکی از پنج پناهنده لباس عروس می‌پوشد و بقیه نقش داماد و ساقدوش‌های او را بازی می‌کنند با این امید که هیچ پلیسی لب مرز از عروس و داماد اوراق هویتشان را نمی‌خواهد. فیلم ترکیبی از تراژدی و طنز است و نگرش اروپاییان به بحران مهاجران را نشان می‌دهد. این فیلم همچنین نشان می‌دهد سوریان برای مهاجرت چه رنجی را متحمل می‌شوند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.