واقعا طراح کیست؟
پرسش بسیار سادهای است، اما درعینحال بهسختی میتوان بدان پاسخ داد. واقعا طراح کیست؟ آنکه تنها قلمی را تهیه میکند و چیزهایی میکشد بر سطح بیگناه و سفید کاغذ؟ شاید زمانی این تعریف قابلقبول بود اما اکنون که با گسترش هنرهای نوین به مرحلهای جدید از اصالت ایده و مفهوم رسیدهایم، تعاریف نیز کمی پیچیدهتر میشود. گویا معاصربودن یعنی پیچیدگی در رفتار، اخلاق، فرهنگ و هنر. در راستای همین اصالت ایده سُل لویت میگوید: «من آثارم را نمیفروشم، بلکه ایدههایم را میفروشم». پس میتوان طراحی را از تعریف سنتی آن کمی فراتر برد. آیا میتوان ایدهها را نیز بدون آنکه ماهیتی عینی داشته باشند، طراحی کرد؟ ذهنیت طراحانه چگونه شکل میگیرد؟ هنرمندان با چه روشهایی دست به طراحی میزنند؟ این پرسشهای بهظاهرساده خود باعث دسته و گونهبندیهای فراوانی در هنر معاصر شده. اخیرا کتاب بسیار مفیدی توسط نشر نظر به چاپ رسیده است بهعنوان «طراح کیست؟» که به شکلی منحصربهفرد و صمیمی، هنرجویان رشتههای تجسمی، معماری و طراحی صنعتی را با مفهوم طراحی و راههای رسیدن به یک طرح خوب آشنا میکند. کتاب از این هم فراتر میرود و به نکاتی میپردازد که در ظاهر آنچنان اهمیتی نمیتواند داشته باشد. نورمن پاتر در این کتاب گاه به نوعی اخلاق هنرمندانه و زندگی روزمره هنرمند نیز میپردازد. بهطورمثال به نظم و ترتیب و عدم شلختگی اشاره میکند و تا آنجا پیش میرود که هنرمندان را دعوت به کنشهای آیینی در قبل، حین و پس از خلق اثر میکند. وی در ذیل پرسش هنرمند کیست مینویسد: «... هنرمند واقعی با مهارت کار میکند، وسایل کار خود را مرتب میکند، آنها را میآراید، آنها را میزان میکند، چیزی نو خلق میکند».وی در ادامه از مشخصات هنرمند مُردار (خوار) مینویسد: «بینظم کار میکند، مردم را مسخره میکند، اشیا را تیره میسازد، سطح و صورت اشیا را لمس میکند، مردم را فریب میدهد، دزد است».این نمونه درخشانی از بازنمایی مختصر و توصیف هنرمند است. البته ریشههای این نظرگاه را میتوان در هنر و اندیشههای ذن بودیسم در زمینه اهمیتدادن به اشیا و زندگی روزمره جستوجو کرد. اما نویسنده راهی پراکتیک برای نمایشدادن این اندیشهها یافته است و آن تمرکز بر اقدام طراحی است. نه حرفزدن درباره هنر، بلکه اقدام هنری. کتاب در جاهایی تبدیل به یک یادداشتنویسی زیبا و صمیمانه میشود. در اینجا نقش مترجم اثر یعنی شیوا نوروزی را نباید فراموش کرد. در بخشی از کتاب میخوانیم: «قبل از آنکه به این نتیجه برسید که لوکوربوزیه و فرانک لوید رایت آخرین سازندگان بناهای تاریخی هستند، اطراف اروپا و آمریکا دوری بزنید و خودتان آنها را ببینید. در راه، از جاده همیشگی خارج شوید و تمام ساختههای فروتنانه بشر را مطالعه کنید».شکل ظاهری- فیزیکی کتاب بسیار سبُک و راحت است. استفاده از نوعی کاغذ خاکستری و در بخشهایی زردرنگ به مفاهیم روان و جالبتوجه کتاب کمک فراوانی میکند. نکته قابلتوجه این کتاب غیرتصویریبودن آن است. وقتی چنین اتفاقی در زمینه کتابهای هنری روی میدهد، نویسنده، مترجم و دستاندرکاران انتشار اثر باید به این نکته اطمینان داشته باشند: آیا کتاب بهلحاظ غنای متنی آنقدر جالبتوجه است که بیتصویر منتشر شود؟ درباره این کتاب پاسخ مثبت است. شفافیت، سرراست سخنگفتن، بیتکلفبودن و صداقت متن ضامن ماندگاری و جذابیت آن میشود. طراح کیست / نورمن پاتر ترجمه شیوا نوروزی / نشر نظر
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.