خدمت به حقیقت
هلیا آبادی: آلبر کامو در سخنرانیاش در دانشگاه اوپسالا که بعد از دریافت جایزه نوبل ادبی در سال 1957 ایراد کرده، به وظیفه هنرمند در قبال زمانه و مردمش اشاره کرده است: «در 150 سال اخیر، نویسندگانی که در جامعه سوداگر زیستهاند، بهجز چند استثنا، تصور میکردهاند که قادرند با نوعی بیمسئولیتی به خیر و خوشی سر کنند. البته که سر میکردهاند، اما در تنهایی از دنیا میرفتهاند، همانطور که در تنهایی هم زندگی کردهاند و ما نویسندگان قرن بیستم نباید دیگر در تنهایی بمانیم و برعکس، باید بدانیم که نمیتوانیم از مصائب مشترک بگزیریم و یگانه کار موجه ما (اگر کار موجهی وجود داشته باشد) این است که با نهایت توانمان حرف کسانی را بزنیم که نمیتوانند حرف خود را بزنند. باید حرف همه کسانی را بزنیم که اکنون در همین لحظه دارند رنج میکشند، صرفنظر از افتخارهای گذشته و آینده دولتها و احزابی که این کسان را سرکوب میکنند. ازهمینروست که حتی امروز، و بهخصوص امروز، زیبایی نمیتواند در خدمت چیزی باشد جز رنج و آزادی انسانها. هنرمند واقعا متعهد کسی است که اگر هم در مبارزه شرکت نمیکند لااقل به ارتشهای منظم نپیوندد و مستقل و آزاد کار کند. در این صورت، درسی که از زیبایی میگیرد، اگر درست درس بگیرد درس خودخواهی نیست بلکه درس برادری صمیمانه است». این سخنان میتواند این علامت سؤال را به وجود آورد که واقعا چنددرصد از هنرمندان یا فعالان هنری که میشناسیم به این شیوه قائل هستند یا اصلا میتوان رفتار و انجام وظایفشان را با این رویکرد مورد بررسی قرار داد. این نگاه که نویسنده، هنرمند یا صاحب اثر چه رفتار اجتماعی و سیاسی باید داشته باشد؟ چه کنشهایی باید داشته باشد؟ چگونه میتواند در قبال جامعه خود تأثیرگذار باشد. نویسندگان مطرح خود در قبال آنچه به آن میپردازند و آنچه وظیفه خود میدانند حساسند. جالبتر آنکه حتی نویسندهای مانند «مویان» که در بخش ادبیات فرهنگستان هنر ارتش آزادیبخش خلق پذیرفته شد، در بیانیه نوبل خود در سال 2012 میگوید: «رمان نیوس، بهعنوان عضو جامعه، حق دارد موضع و دیدگاه خودش را داشته باشد، اما وقتی مینویسد باید موضع انساندوستانه اتخاذ کند و طبق چنین موضعی بنویسد. در این صورت، ادبیات نهفقط از رویدادها برمیخیزد بلکه رویدادها را ارتقا میبخشد و نهفقط دغدغه سیاست از خود نشان میدهد، بلکه بزرگتر از سیاست میشود». برای آشنایی بیشتر با رویکرد نویسندگان جهان، ویراست دوم کتاب «خدمت به حقیقت، خدمت به آزادی» خطابههای برندگان جایزه نوبل ادبیات با ترجمه رضا رضایی منتشر شده است. این کتاب که نشر نگاره آفتاب آن را منتشر کرده است، خطابه پاتریک مودیانو، نویسنده برنده نوبل 2013 را نیز دربر میگیرد. این ترجمهها پیش از این در نشریه نگاه نو منتشر شده بودند و اکنون در 260 صفحه با قیمت 20هزارتومان منتشر شده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.