واکنش داوودنژاد، ناصری و قانعیراد به دعوت نقد رئیسجمهور
دولت تعارف نمیکند، اما شرایط هم فراهم نیست
مهسا عليبيگي: رئیسجمهور روحانی، در روز دانشجو و در دانشگاه شریف از نقد سخن گفت. از نقدی که به گفته او اگر شکل نمیگرفت، شاید امروز نمیتوانستیم فرجامی به اسم برجام برای پرونده هستهای ایران متصور باشیم. حسن روحانی، همچنین دانشگاهیان و اهالی علم و فرهنگ را دعوت کرد از خود او شروع کنند. تعارف نیست «محمدامین قانعیراد»، جامعهشناس، معتقد است این دعوت رئیسجمهور تعارف نیست. او به «شرق» میگوید: «دعوت رئیسجمهور به نقد باید غنیمت شمرده شود و معتقدم گوینده آن هم جدی است. درحالحاضر یخی گفتوگو و نقد اجتماعی را فراگرفته است و در این زمینه رکودی در جامعه وجود دارد، اما دولت این عزم را دارد که این فضا را بشکند. فکر نمیکنم رئیسجمهور در این زمینه تعارف کرده باشد. او واقعا میخواهد نقد در جامعه رونق پیدا کند». اما چرا؟ رئیس انجمن جامعهشناسی ایران پاسخ میدهد: «نگاه به تجربه دولتهای نهم و دهم نشان میدهد رکود در فضای نقد باعث هزینههای زیادی در جامعه شده است. در این دوران هشتساله نبود حساسیت روشنفکران، اهالی اندیشه و دانشگاهیان، باعث هزینههای سیاسی و اقتصادی شد و در سکوتی که جامعه را فراگرفته بود، دولت وقت از شرایط بهوجودآمده استفاده کرد و دست به اقداماتی زد که به نفع کشور نبود. اتفاقا برگ برنده دولت یازدهم همین رواج نقد است. رواج نقد یکی از شعارها و برنامههای انتخاباتی حسن روحانی هم بود و همواره هم بر آن تأکید کرده است و تأکید دوباره بر حمایت از منتقدان درراستای همان برنامههاست». قانعیراد ادامه میدهد: «او با این تأکید دوباره میخواهد طبقه متوسط فرهنگی، اهالی فکر و اندیشه و دانشگاهیان را فعال کند. روحانی از ابتدا هم بر این موضوع که چرا دانشگاهیان صحبت و نقد نمیکنند، پافشاری میکرد. حتی در یکی از نشستهای رئیسجمهور که خود من هم در آن شرکت داشتم، رئیسجمهور این مسئله را مطرح کرد که چرا درحالیکه در کشور با یک تورم در حوزه آموزش عالی مواجه هستیم، دانشگاهها دچار رکود و سکوت هستند. علاوهبراین رواج گفتوگو و نقد در جامعه، راهبردی برای جلوگیری از حرکتهای رادیکال دانشجویی و غیردانشجویی میتواند باشد». این جامعهشناس پشتکردن به این دعوت را نقد میکند و میگوید: «بهجریانانداختن فرایند گفتوگو برنامهای است که همه ما باید از آن حمایت کنیم و اینکه رئیس دولت هم بر آن تأکید میکند، امتیازی است که باید از آن استفاده شود. اهالی فرهنگ باید در این حوزه وارد شوند و به این فراخوان لبیک بگویند. من برخورد انفعالی اهالی فرهنگ در این زمینه را برخورد درستی نمیدانم و تصورم این است که در شرایطی که دولت هم دعوت به نقد کرده، حجت بر همه تمام است. حتی من معتقدم کسانی که در دولتهای احمدینژاد هم سکوت کردند، مرتکب اشتباه شدند. آنهایی که سکوت کردند و از نابسامانیها نگفتند، امروز مسئول هستند». باوجوداین، قانعیراد معتقد است خود دولت هم نباید در این زمینه انفعالی برخورد کند: «یکی از دلایلی که تأثیرگذاری دعوت رئیسجمهور را کم میکند این است که دولت ساختارهای نقد را فراهم نمیکند. رئیس دولت باید ساختارهای لازم را برای ازبینرفتن رکود و پایینریختن دیوارهای بیاعتمادی در دانشگاهها فراهم کند. دولت باید برنامههایی برای اصلاح نظام آموزش عالی، گفتوگوییکردن فضای دانشگاه، کاهش فشارهای ناشی از نیروهای غیرگفتوگویی خارج از دانشگاه بر دانشگاه، دادن ضمانت اجرائی بیشتر به دانشگاهیان و تغییر فضایی که فقط محدود به مقالهدادن یا تدریس در کلاسهای درس چند10نفری شده است، اجرا کند. درواقع فراتر از دعوت باید اقداماتی برای کیفیسازی دانشگاه و گسترش گفتوگو در خود دانشگاهها انجام گیرد». او تأکید میکند: «اگر بخواهم نظری منصفانه در این زمینه داشته باشم، باید بگویم که هم دانشگاهیان باید این دعوت را جدی بگیرند و هم خود رئیسجمهور به این دقت کند. در شرایطی که بخشی از دولت از بازاریشدن آموزش دفاع میکند و جهتگیری مالی و پولی در زمینه آموزش عالی در دولت شکل گرفته است، کارکرد انتقادی دانشگاه کم میشود و به همین دلیل، باید در این زمینه فعالیت شود». نباید نقدها معلق بماند ساختارهایی که «علیرضا داوودنژاد»، کارگردان هم بر آنها تأکید میکند و نبود آنها را یکی از دلایل اهمیت پیدانکردن نقد در جامعه میداند. او به «شرق» میگوید: «در ابتدا باید بگویم اینکه دولت اعلام میکند مرا نقد کنید، اتفاقی بسیار مثبت است. اما اینکه جامعه و مسئولان بخواهند خودشان را با نقد تطبیق دهند، نیاز به آمادگی دارد. ما همزمان با اینکه به جامعه میگوییم بیاید ما را نقد کنید، باید به نهادها و مسئولان هم بگوییم که شما باید روحیه نقدپذیری داشته باشید». او ادامه میدهد: «علاوه بر این فقط بیان نقد مهم نیست آنچه مهمتر است این است که نباید این نقدها معلق بماند. باید فضایی به وجود آید که نقدها به آسیبشناسی و جستوجوی راهحل تبدیل شوند. رواج روحیه نقدپذیری قدم اول و قدم بعدی شناسایی مشکلات و جستوجوی راهحلهاست». حاشیه امن برای رسانهها بهجز ساختارهایی که نقد در آن امکان داشته باشد، رواج نقد به شرایط دیگری نیز نیاز دارد. شرایطی که خود رئیسجمهور هم در سخنانش بر آن تأکید کرد و از آن با عنوان رعایت اعتدال در نقد نام برد. «عبدالله ناصری»، مدیرعامل اسبق ایرنا، البته معتقد است آنچه بیش از رعایت اعتدال در نقد نیاز است، رعایت اخلاق در نقد است. او به «شرق» میگوید: «در جامعه ما نقد کموبیش وجود دارد. مخصوصا نقد دولت، نقد پررونقی است؛ زیرا مخالفان دولت هم به دلیل ناکامی که در انتخابات 92 و هم به این دلیل که قدرت سیاسی و رسانهای بالایی دارند، دولت را به اشکال مختلف نقد میکنند. در رأس این منتقدان هم صداوسیما قرار دارد. آنچه وجود ندارد، نقد اخلاقی است». او درباره ویژگیهای این نوع نقد میگوید: «نقد اخلاقی، نقد در چارچوب اخلاق ملی، اخلاق دینی و اخلاق اجتماعی است. علاوهبراین آنچه درباره نقد مهم است این است که رسانهها در یک حاشیه امن، دولت و غیردولت را نقد کنند».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.