صورتمسئله پاك نشود
آذر منصوری
خشونت علیه زنان یک آسیب بسیار جدی از مجموعه آسیبهای اجتماعی است که بیش از دو دهه است بهعنوان یک اقدام ضدبشری در دنیا شناخته شده و به همین دلیل تلاش جدی و برنامهریزیهای گستردهای برای مهار و مقابله با آن در دستور کار سازمانهای بینالمللی و کشورهایی قرار گرفته که خودشان را متعهد به اجرای برنامهها و سیاستگذاریها در این زمینه میدانند. باید دانست هر نوع آسیبی که به زنان که نیمی از پیکره جامعه انسانی هستند، وارد آید عواقب و پیامدهایی دارد که فقط جامعه زنان را دربر نخواهد گرفت، بلکه آحاد جامعه انسانی را هدف میگیرد زیرا وقتی از زنان بهعنوان نیمی از پیکره اجتماع نام میبریم و آنها را جزء لاینفک و جدانشدنی جامعه انسانی و بشری میدانیم، این عواقب نیز متوجه کل این جامعه انسانی خواهد بود. به همین دلیل سیاستهای سازمانهای بینالمللی و بهویژه سازمان بهداشت جهانی کاهش و مقابله با خشونت علیه زنان را مدنظر قرار دادهاند زیرا خشونت، آسیبی است که نهتنها مشمول آسیبهای جسمانی که باعث ازکارافتادگی زنان میشود، بلکه انواع خشونت آسیبهای روانی و روحی بر جا میگذارد که پیامدهای ماندگار دارد. در مبانی اعتقادی ما هم حفظ کرامت انسانی اعم از کرامت انسانی زنان و مردان مدنظر و مورد تأکید قرار گرفته است و تکیه بر این مبانی، ما را ملزم میکند در جهت آسیبهای ناشی از خشونت علیه زنان و ارتقا و بهبود وضعیت روانی جامعه تلاش کنیم. در این زمینه هم دولتها و هم ارکان جامعه مدنی باید اقدامات کاملا هماهنگ و همپوشاننده را در دستور کار خود قرار دهند، زیرا نه دولتها بهتنهایی میتوانند درصد خشونتها علیه زنان را کاهش دهند و نه جامعه مدنی بدون پشتوانه دولت و بهتنهایی میتواند برای مهار و کاهش خشونت اقدام کند. الگویی که همه کشورهایی که در این زمینه به موفقیتهایی رسیدهاند و تلاش برای کاهش خشونت را در دستور کار قرار دادهاند، نشان میدهد فقط اقدامات هماهنگ در این زمینه مؤثر است. درحالحاضر و براساس آخرین آمارهای موجود فقط 35 درصد از خشونتهای خانگی در ایران (در اینجا فقط میتوان به آمارهای خشونت خانگی اتکا کرد زیرا از خشونتهای بیرون خانه به دلیل نبود ارزیابی و برنامههای مدون آمار دقیقی در دست نیست) به پلیس گزارش میشود. این به این معناست که 65 درصد از این خشونتها همچنان پنهان میماند. بهعلاوه، همان 35 درصد از زنان قربانی خشونت خانگی هم پیگیریهای خود را به سرانجام نمیرسانند و به همین دلیل نمیتوانند با عامل خشونت برخورد کنند. در سال 1383 در مرکز امور مشارکت زنان در دولت اصلاحات، پژوهشی میان 13 هزار زن در 28 مرکز استان انجام گرفت که نتایج آن نشان میداد آمار مرگومیر ناشی از خشونت در میان زنان 15 تا 45ساله با آمار مرگومیر ناشی از سرطان در زنان در همین بازه سنی، برابر است. متأسفانه پژوهشهای این مرکز، خمیر شد که این نشان از میل شدید بر پاککردن صورتمسئله در میان برخی دولتها دارد. این در حالی است که عنایت جدی به مقولهای به اسم خشونت علیه زنان در قدم اول، نیازمند داشتن تعریفی روشن و مشخص از خشونت در کشور است. با اینکه تعاریف مشخص و اشکال متفاوت خشونت -که به جسمی، روانی و... تقسیمبندی میشود- در دنیا وجود دارد، در ایران همچنان یکی از مشکلات موجود بر سر راه مقابله با خشونت علیه زنان نبود تعریف مشخص از این پدیده است. قدمگذاشتن در راه تعریف خشونت علیه زنان، یعنی آشناکردن افکار عمومی با اشکال متفاوت خشونت که مجموعه گستردهای از رفتارها را دربر میگیرند، اقدامی است که باید هرچه سریعتر صورت گیرد زیرا درحالحاضر بخش عمدهای از قربانیان خشونت، بسیاری از رفتارهای خشونتآمیز را رفتار عادی تلقی میکنند و به همین دلیل برای رفع آنها حرکتی انجام نمیدهند. بنابراین همانطور که پیشتر نیز اشاره شد، در این زمینه نیازمند اقدامی هماهنگ از سوی جامعه مدنی و مجموعه ارکان دولت و نشاندادن عزم و ارادهای جدی برای کاهش خشونت از سوی آنها و برنامهریزی برای مقابله با خشونت در کوتاهمدت و بلندمدت هستیم. در این مسیر چندین قدم باید برداشته شود؛ در درجه اول و پیش از هر اقدام دیگر، در کشور نیاز به تعریف مسئله خشونت علیه زنان وجود دارد. پاسخ به این سؤالات که خشونت علیه زنان چیست و چه اشکالی دارد، باید در دستور کار قرار گیرد و تا زمانی که این صورتمسئله پذیرفته نشود و نپذیریم زنان در ایران مورد خشونت قرار میگیرند، با نبود راهبردهای مؤثر در این زمینه مواجه خواهیم بود. درک این مشکل فقط از طریق پژوهشهای میدانی مانند آنچه در دولت اصلاحات صورت گرفت، اتفاق خواهد افتاد به همین دلیل در گام بعدی، ما نیازمند از سرگیری این پژوهشها هستیم تا بتوانیم به آمار دقیقی از خشونت برای مقابله با آن دست پیدا کنیم. در گام بعد برنامهریزیهایی که میتواند اثرات جسمانی و روانی خشونت را کاهش دهد، باید مورد توجه قرار گیرد. البته این برنامهریزیها باید براساس آنچه در قدم اول و دوم گفته شد و همچنین ساختار فرهنگی و اجتماعی ایران انجام گیرد. در قدم بعد باید در زمینه پیشگیری و درمان خشونت علیه زنان، مجموعه اقدامات هماهنگ صورت گیرند، تا در عمل شاهد کاهش خشونت باشیم. آگاهیبخشی و آموزش به آحاد جامعه در بخش پیشگیری در کنار مجموعهای از اقدامات حمایتگرانه برای کسانی که در معرض خشونت قرار میگیرد در بخش درمان باید ارائه شود. انجام این اقدامات میتواند امیدی در زنان ایجاد کند تا موضوع خشونت را پیگیری کنند و از این طریق بتوانند برای کاهش آن قدم بردارند. درباره هر یک از این مؤلفهها میتوان با توجه و عنایت به تجربه کشورهای موفق در حوزه کاهش خشونت علیه زنان گام برداشت. در پایان لازم است اشاره کنم پدیده خشونت در حال حاضر در کشورمان تبدیل به یک پدیده عام شده است. هر روز شاهد انتشار آمارهایی تازه در زمینه خشونت هستیم که نشان از بالابودن آمار خشونت به طور عام یعنی هم در میان زنان و هم در میان مردان، دارد. این خود موضوعی قابل تأمل برای دولت و جامعه مدنی خواهد بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.