عزم ملي، گمشده حفاظت از محيط زيست
گامهای کوچک برای تحقق آرزویی بزرگ
محمدرضا معززی. پژوهشگر مدیریت منابع آب در دانشگاه واترلو، کانادا
عبارت تغییر اقلیم برای بسیاری از مردم، ترکیبی آشناست. هر یک از ما در سالهای اخیر، بارهاوبارها این عبارت را شنیدهایم اما معنای واقعی آن چیست؟ همان گرمشدن زمین است یا پدیدهای متفاوت از آن؟ واقعیت است یا ابزاری برای سیاستمداران دنیا و کشورهای غنی برای جلوگیری از پیشرفت کشورهای درحالتوسعه؟ آیا تغییر اقلیم مسئلهای است جدی که شهروندان باید به عواقب آن فکر کنند و برای مواجهه با آن تصمیم بگیرند یا بهانهای است برای برگزاری اجلاسها و گردهمایی مدیران و دولتها؟ از سال 1880 تا همین دوماه پیش، میانگین دمای زمین 0.95 (نزدیک به یکدرجه) افزایش یافته است. این میزان افزایش شامل دمای سطح اقیانوسها نیز میشود. دقت کنیم که میانگین دما افزایش یافته است. بنابراین، افزایش دمای سطح خشکی و همچنین مناطق قطبی شامل یخهای قطب شمال و بخشی از مناطق قطب جنوب بیشتر از این مقدار است. یکدرجه ممکن است از نظر بسیاری از مردم ناچیز به نظر برسد اما واقعیت این است که این افزایش یکدرجهای میانگین، سبب شروع آبشدن یخهای قطبی و بالاآمدن سطح اقیانوسها شده است. بسیاری از دانشمندان علت این افزایش دما را انتشار گازهای گلخانهای میدانند که با ظهور تکنولوژی و ورود آن به زندگی انسانها و همزمان با انقلاب صنعتی، افزایش یافته است. شناختهشدهترین گاز گلخانهای، دیاکسیدکربن است اما بهطورکلی هر گازی که قابلیت جذب تابش خورشید را داشته باشد، در مجموعه گازهای گلخانهای طبقهبندی میشود. این گازها در جو، همچون پتو برای زمین عمل کرده و با جذب بیشتر تابش خورشید، سبب گرمشدن زمین میشوند. چنانچه روند انتشار گازهای گلخانهای با همین سرعت ادامه یابد، پیشبینی میشود میانگین دمای زمین میتواند تا 4.48 درجه سانتیگراد افزایش یابد که در این صورت با افزایش ناآرامیهای سیاسی- اجتماعی، پدیده مهاجرتهای وسیع و پناهندگیهای ناشی از تغییر اقلیم، منقرضشدن بسیاری از گونههای جانوری و گیاهی، کمبود غذا و بهطورکلی غیرقابل سکونتشدن بسیاری از مناطق زمین مواجه خواهیم شد. به همین دلیل، هدفگذاری اصلی در کنفرانس پاریس، متعهدشدن دولتها برای کاهش میزان انتشار گازهای گلخانهای و در نتیجه کنترل افزایش میانگین دما تا 1.7 درجه سانتیگراد است. گرمشدن زمین سبب میشود اقلیم در مقیاس جهانی و منطقهای، تغییر کند. پژوهشهای فراوانی در بسیاری از مراکز دانشگاهی و تحقیقاتی دنیا روی ساخت مدلهای پیشبینی این تغییرات در مقیاسهای مختلف در حال انجام است. بسیاری از مردم دنیا طی دهه اخیر تغییر چشمگیر اقلیم را مشاهده و تجربه کردهاند. مواجهه با بارشها و توفانهای با شدت بیشتر، افزایش تعداد و همچنین شدت سیلها، افزایش مدتزمان و شدت خشکسالیها و افزایش سرعت بیابانزایی در بعضی مناطق، مسائلی است که ساکنان زمین بیشتر از گذشته با آن مواجه هستند و باید منتظر وقوع بیشتر آنها در آینده باشند. ازهمینرو طی دو دهه اخیر تلاشهای بسیاری در سطح بینالمللی صورت گرفته است تا دولتهای همه کشورهای دنیا، بهطور یکپارچه و هماهنگ، به یک توافق جامع و الزامآور برای کاهش گازهای گلخانهای دست پیدا کنند. این امر با توجه به تفاوتهای موقعیت کشورها و اولویتهای آنها، ساده نیست و به همین دلیل است که باوجود مثبتبودن نشستها و مذاکرات، هنوز هیچ توافق جدیای صورت نگرفته است و نگاههای بسیاری به نشست پاریس دوخته شده است تا این توافق بسیار تاریخی و مؤثر در سرنوشت زمین و ساکنان آن حاصل شود. برخی از کشورها با سرعت و جدیت بیشتری، حرکت خود را به سمت اقتصاد سبز یا همان اقتصاد برپایه انتشار کمتر این گازها شروع کردهاند. چین از جمله کشورهایی است که سرمایهگذاری چشمگیری روی انرژیهای تجدیدپذیر کرده و متعهد شده است تا سال 2020 فاصله خود را در زمینه تولید انرژی نو با کشورهای غربی توسعهیافته کم کند و 16درصد از انرژی مورد نیاز کشور را از انرژیهای تجدیدپذیر بادی و عمدتا خورشیدی تأمین کند. عربستانسعودی، رقیب منطقهای ایران، نیز با وجود برخورداری از منابع عظیم نفتی، در یک برنامه بلندپروازانه اعلام کرده است که قصد دارد تا سال 2032، حدود 20درصد الکتریسیته مورد نیاز کشور را از انرژی خورشیدی تأمین کند. اما فارغ از اقداماتی که دولتها میتوانند انجام دهند، گامهای کوچک اما مؤثر بسیاری هست که هر یک از ما به صورت فردی میتوانیم انجام دهیم. فعالیتهای روزانه ما بهطور مستقیم یا غیرمستقیم منجر به انتشار گازهای گلخانهای میشود که با اندکی تغییر در رفتار و نحوه عملکرد میتوانیم علاوه بر صرفهجویی مالی (در بسیاری از مواقع) از میزان سهم انتشار گاز گلخانهای خود کم کنیم. 1- «ردپای کربنی» واژهای است که شهروندان بسیاری از کشورها با آن آشنا هستند و بسیاری از سازمانهای دولتی حفاظت از محیطزیست و همچنین سازمانهای مردمنهاد فعال در حوزه محیطزیست با انتشار حسابگرها (ماشینحسابهایی) ردپای کربنی شما را در فعالیتهای روزانه مختلف حساب میکنند تا در صورت امکان و تمایل هر فرد بتواند از این میزان کم کند. (نمونهای از این حسابگر را میتوانید در این سایت امتحان کنید: http://www.carbonfootprint.com/calculator.aspx) 2- استفاده از عایق حرارتی و جلوگیری از فرار گرما در منازل، موجب کمترشدن مصرف سوخت و انرژی برای گرمکردن خانههای ما میشود. استفاده از وسایل برقی با بازده بالا و نگهداشتن دمای خانهها در زمستان در حد استاندارد (20 درجه سانتیگراد) از دیگر اقدامات کوچک اما تأثیرگذار است. 3- بنیاد سوزوکی نیز توصیههایی برای افراد در زندگی روزانه دارد، از جمله استفاده از حملونقل عمومی، دوچرخه، پیادهروی به صورت هفتگی، کاهش مسافرتهای هوایی در صورت امکان و همچنین دقت در بازیافت زبالهها و جداکردن کاغذ، قوطی فلزی، شیشه و جداکردن زبالههای ارگانیک که میتواند نقش مهمی در کاهش گازهای گلخانهای داشته باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.