|

غفلت ملی در صنعت هوایی

محسن شورگشتی- عضو اتحادیه بین‌المللی کنترلرهای هوایی (ایفاتکا)

انعکاس رسانه‌ای فعالیت‌های هواپیمایی در کشور ما بیش از آنکه پیرامون اصلاح ایرادها و تکمیل نواقص و در نتیجه ارتقای ایمنی باشد، بیشتر متأثر از اتفاقاتی است حاشیه‌ای و البته تأثیرگذار بر احساس مردم؛ اتفاقاتی مانند تأخیر پروازها یا قیمت بلیت که البته رویکرد غیرعلمی باعث شده است پس از سال‌ها بحث، همچنان این مباحث حل‌نشده باقی بماند. به مناسبت هفتم دسامبر (16 آذر) روز جهانی هواپیمایی کشوری، یادآوری وضعیت یکی از مهم‌ترین ارکان هوانوردی با هدف توجه بیشتر و رفع کاستی‌ها، شاید موجب نگاهی دقیق‌تر به صنعت هواپیمایی کشور شود. هر پرواز با دو بال یعنی خلبان و کنترلر ترافیک هوایی انجام می‌شود. کنترل ترافیک هوایی با صدور مجوز روشن‌کردن موتور هواپیما به خلبان آغاز می‌شود و در تمام مدت پرواز، هرگونه تغییر در ارتفاع، مسیر و سرعت هواپیما با مجوز و تحت نظارت کنترلر صورت می‌گیرد. کنترلر ترافیک هوایی در تمام طول مسیر و به صورت لحظه‌ای با خلبان در تماس استس و هرگونه چرخش هواپیما و بالاوپایین‌رفتن آن، با بررسی شرایط ترافیک هوایی و صدور مجوز توسط او امکان‌پذیر است. علاوه بر اینها، سرویس جدایی استاندارد بین پروازها و اطلاعات متعدد کمک‌ناوبری و هواشناسی توسط کنترلر به خلبان‌ها ارائه می‌شود. برج مراقبت پرواز، واحد تقرب و مرکز کنترل فضای کشور واحدهای عملیاتی هستند که مسئولیت این امور را بر عهده دارند. برای مثال مرکز کنترل ترافیک هوایی فضای کشور را در نظر می‌گیریم. مدیریت و کنترل همه پروازها اعم از هواپیماهای مسافربری داخلی و خارجی، پرنده‌های نظامی و غیرنظامی مانند هلیکوپترها و حتی وسایل پرنده بدون سرنشین در مناطق کنترل‌شده، با هماهنگی و تحت کنترل این واحد انجام می‌شود. تبادل ترافیک هوایی بین کشورهای منطقه و کنترل پروازهای عبوری از فضای کشور نیز برعهده این واحد مراقبت پرواز است که به صورت شبانه‌روزی آسمان ایران را تحت نظارت دارد و رفت‌وآمد هواپیماها و دیگر وسایل پرنده را کنترل می‌کنند. این مرکز علاوه بر ارزآوری قابل توجه برای کشور، به واسطه ارتباط مستقیم با کشورهای منطقه و شرکت‌های هواپیمایی جهان، نقشی مهم در تعیین جایگاه ایران در عرصه هوانوردی دارد. در همه کشورها، اشتغال به کار به عنوان کنترلر ترافیک هوایی به علت اینکه کنترل ده‌ها پرواز (شامل پروازهای مقامات کشوری و لشکری) را در یک لحظه برعهده دارد، مقررات سخت‌گیرانه‌ای را دربر دارد که سازمان جهانی هواپیمایی کشوری (ICAO) کشورها را ملزم به رعایت آنها کرده است. داشتن صلاحیت‌های پزشکی خاص، کسب مهارت‌ها و دریافت گواهی‌نامه‌های تخصصی بین‌المللی، توانمندی‌های جسمی و ذهنی ویژه و مهارت‌های زبان انگلیسی بخشی از این الزامات قانونی است. در یک دهه اخیر، برخی ساختارهای غیرعلمی و مدیریت‌های سلیقه‌ای در این حوزه باعث ایجاد مشکلات جدی در روند کنترل ترافیک هوایی شده است. بعضی از این مشکلات عبارت‌اند از: - اطلاق قوانین عمومی دولت درباره کارمندان به شاغلان این حرفه، نظیر قانون خدمات کشوری که ساختار این قانون به هیچ‌وجه پاسخ‌گوی نظام ارتقا و طبقه‌بندی و همچنین بازنشستگی متخصصان این حرفه نیست. - نبود دسترسی به آموزش‌های نوین ایکائو و بی‌بهره‌ماندن از مفاهیم جدید ناوبری ماهواره‌ای که این امر در آینده‌ای نه‌چندان دور، سرویس‌های ارائه‌شده در کشور را به ‌شدت تحت‌تأثیر قرار خواهد داد. امکان دسترسی‌نداشتن به آموزش‌های نوین نیز از اطلاق قوانین عمومی دولت به کنترلرها ناشی می‌شود. - کار براساس قوانین سخت‌گیرانه و الزام به رعایت استانداردهای بین‌المللی از یک طرف و از طرف دیگر، حق و حقوق بسیار متناقض با قوانین بین‌المللی ازجمله قوانین سازمان جهانی کار (ILO) که در سال ‌1979 مصوب شده، از معضلات جدی در این حرفه است. - ساختار فضای هوایی ایران که به علت محدودیت‌های بسیار زیاد، کنترل پروازها را بیش‌ازپیش پیچیده کرده است. حل این معضل علاوه بر رویکرد علمی و استفاده از تجارب دیگر کشورها، نیازمند عزم جدی همه ارگان‌های درگیر در این حوزه است. - کاهش نیروی انسانی متخصص در امر کنترل ترافیک هوایی با وجود افزایش سفرهای هوایی داخلی و همچنین رشد چشمگیر پروازهای عبوری از آسمان کشور به‌ویژه در فضای پس از توافق برجام و حضور دولت یازدهم. این عوامل و بسیاری موارد دیگر موجب شده است تا حرفه‌ای کاملا پیچیده و تخصصی در ساختاری غیرعلمی محدود شود. درحال‌حاضر فشار ناشی از چنین غفلت‌هایی، بر کنترلرهای ترافیک هوایی تحمیل شده است تا در فقدان امکاناتِ زیرساختی، با ازخودگذشتگی و فداکاری، نبود تجهیزات مناسب را جبران و از برخورد هواپیماها با یکدیگر جلوگیری کنند. شاهد این مدعا، کنترلرهایی هستند که تحت‌تأثیر استرس شدید و شیفت‌های سنگین شبانه، خیلی زود از میان ما رفتند و همچنین وضعیت سلامت آنهایی است که به بیماری‌های سخت مبتلا شده‌اند. تدبیری فوری بر این غفلت بزرگ، می‌تواند آینده‌ای شیرین‌تر و ایمن‌تر را برای پروازهای آسمان کشور رقم بزند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.