|

یادداشت

مروری بر گفتمان یک جنبش

محمد سالاری

عضو شورای شهر تهران

جنبش دانشجویی ایران با وجود افت‌وخیزها و فرازوفرود‌هایی که داشته هرگز خاموش نشده و تبیین کارکرد و ماهیت عملکرد جریان‌های دانشجویی در فضای فعلی کشور نشان می‌دهد این جنبش نسبت به گذشته روزبه‌روز فعال‌تر و نقش‌های مختلفی را عهده‌دار شده است. در سال‌های اخیر، جریان دانشجویی تحولات گفتمانی زیادی را پشت سر گذاشته و با رشد فضای مجازی در جامعه، تبدیل به یک جنبش اجتماعی فراگیر شده است. نخستین گفتمان این جنبش از 16 آذر 32 تا ابتدای دهه 60 را دربر می‌گیرد که به‌نوعی شامل انقلابی‌گری با رویکرد اسلام‌گرایی است. در این دوره دانشجویان بیدار در قالب انجمن‌های اسلامی به مبارزه با رژیم شاه پرداختند و نقش مؤثری در پیروزی انقلاب اسلامی ایفا کردند. تحولات گفتمانی این جنبش از ابتدای انقلاب تاکنون سیر متفاوتی داشته است. پس از پیروزی انقلاب، گفتمان دفاع از انقلاب و دستاوردهای آن، عدالت و تقویت دفاع مقدس در کانون توجه این جنبش قرار گرفت. بعد از پایان جنگ ‌گفتمان معرفتی و فرهنگی و دفاع از آزادی با رویکرد سیاسی، بر فضای حرکت این جنبش حاکم شد که کنش‌های آن معطوف به نقد قدرت بود. به عبارتی دیگر در دهه دوم انقلاب و با تثبیت پیام انقلاب، جنبش دانشجویی نقش گفتمانی خود را بر پایه رویکردهای اصلاحی و نقد دولت‌ها بنا نهاد. در دهه سوم انقلاب و با انشعاب تشکل‌های دانشجویی، دو گفتمان عمده در این جریان شکل گرفت: عدالت‌خواهی آرمانگرایانه که تئوریسین آن طیفی از دانشجویان اصولگرا بودند و دیگری مطالبه‌گری نقادانه که دانشجویان تحول‌گرای اصلاح‌طلب آن را هدایت می‌کردند. در دهه چهارم انقلاب و با گسترش شبکه‌های مجازی اجتماعی، تحولات سریعی در جنبش دانشجویی ایجاد شد و فضایی فراتر و گسترده‌تر از گفتمان سیاسی شکل گرفت. به‌عبارتی دیگر این گفتمان به‌جای حرکت صرف در مدار ذهنیات و آرمان‌های سیاسی، به محیطی وسیع‌تر با مطالبات چندوجهی تغییر نگرش داد و در عرصه‌های اجتماعی مثل امور صنفی، علمی، فرهنگی، ورزشی، زیست‌محیطی و کانون‌گرایی فعال‌تر شد که مشی این گفتمان را می‌توان تعاملی و منعطف دانست. در کنار این موارد، مطالبه‌گری این جنبش با طرح موضوعاتی متکثر مانند روشنگری، عدالت‌طلبی، تولید علم، نقد سازنده و نگاه واقع‌بینانه به مسائل، در کانون توجه تشکل‌های دانشجویی قرار دارد. پویایی و سیال‌بودن جریان‌های دانشجویی این امکان را ایجاد خواهد کرد که این جنبش بسته به نوع تعهد و پرسشگری‌ای که در ذاتش وجود دارد، همواره نسبت به توسعه پایدار کشور حساس خواهد بود و گفتمان‌های متناسب با توسعه و پیشرفت کشور را ایجاد خواهد کرد.

امید به پاک‌سازی خودسرها

کمال‌الدین پیرمؤذن نماینده اردبیل

بی‌تردید دانشگاه‌ها همواره در عرصه مقدرات جامعه ما جایگاهی برجسته و تأثیرگذار داشته و البته این نقش در برهه‌های حساس و سرنوشت‌ساز همچون پیروزی انقلاب اسلامی، دوران دفاع مقدس و حماسه‌های سیاسی، فراموش‌نشدنی و نمایان‌تر است. این مصداق بارز همان تعبیر بلند حضرت امام خمینی(ره) است که دانشگاه را مبدأ تحولات قلمداد کردند. از‌این‌رو در موقعیت بسیار حساس کنونی داخلی و خارجی کشور، حضور فعال و پرنشاط‌تر دانشگاه و نقش‌آفرینی کارسازتر آنان در عرصه‌های گوناگون خاصه انتخابات‌های پیش‌رو، به‌مثابه یک خواست ملی تلقی می‌شود. معتقدم هیچ جنبه‌ای از ابعاد علمی، فرهنگی و سیاسی منزلت دانشگاه نباید فدای جنبه دیگر شود. دانشگاه همواره می‌بایست کانون دانش‌پژوهی، خردورزی، ژرف‌اندیشی، نقد و روشنگری اندیشمندانه باشد و هر عامل محدود‌کننده و اخلالگر در این نقش‌آفرینی، مغایر مصالح نظام و منافع ملی تلقی می‌شود. بی‌تردید فضای عمومی حاکم بر دانشگاه‌ها و رویکرد اکثریت قاطع دانشجویان و همت عمومی تشکل‌های اصیل دانشجویی در راستای اهداف و آرمان‌های انقلاب اسلامی و تحقق خواسته‌های بحق ملی است و بنابراین می‌بایست با نگرش اعتمادآمیز و امیدبخش و خوش‌بینانه تمامی علاقه‌مندان به سرنوشت نظام مواجه شود. هر اقدامی که شکاف میان نظام و مردم و به‌ویژه دانشجویان بینجامد ضربه به انقلاب اسلامی است. ظاهرا بهانه‌جویی‌ها، دام‌گستری‌های گروه‌های خودسر و جریان‌های افراطی ناآگاهانه و آگاهانه در حق دانشگاه و دولت، پایانی ندارد و بایستی برخورد لازم به عمل آید و دانشگاه باید تأثیرگذاری خویش در جامعه را حفظ کند. حرکت متعهدانه دانشجویی نشان می‌دهد که از بلوغ و عقلانیت کافی برخوردار است و بایستی با هرگونه افراطی‌گری و خشونت‌آفرینی، با هر نام و شعار، در محیط‌های دانشجویی، در برابر حق و مطالبات و مراسم‌های دانشجویان برخورد قاطع عاجل صورت پذیرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.