حاجیان: 16 آذر یک جریان پیشرو بود
16 آذر امسال را به مرور خاطرات آزیتا حاجیان پرداختهایم؛ بازیگری که در سالهای منتهی به انقلاب از فعالان سیاسی و دانشجویی بوده و تجربیات منحصربهفردی از آن روزها دارد. او این روزها با سریال پرحرفوحدیث «کیمیا» دوباره به تلویزیون برگشته؛ سریالی که آن هم در فضای انقلاب میگذرد. از او پرسیدهایم که مواجهه جامعه دانشگاهی آن زمان با مسائل سیاسی روز چگونه بود؟
وقتی که جوان بودید، بهترین راه آشنایی با مسائل سیاسی آن روزگار از چه طریقی بود؟ مرکز این آشناییها و بهترین مکان برای شناخت مسائل روز، دانشگاه بود. آنموقع برای دانشجویان، مباحث سیاسی خیلی جدی بود چراکه نیازهای اولیهشان در جامعه پاسخ داده شده بود و اعتلا یافته بودند. دانشجویان آن زمان چون مرفهتر از دیگر اقشار جامعه بودند، این فرصت را پیدا میکردند که به مسائلی از این دست فکر کنند اما امروز دیگر نمیشود، به قول فرمایش حضرت علی (ع)، فقر از هر دری که وارد شود، ایمان از آن در دیگر خارج میشود، حالا شما در نظر بگیرید که فرهنگ و توجه به مسائل سیاسی هم از آن دسته مسائل هستند که تا نیازهای اولیه برطرف نشده باشند، کسی به آنها نمیپردازد. بنابراین دانشجویان آن دوره حساسیتهای اجتماعی و سیاسی بالاتری داشتند و به همین خاطر دانشگاه محلی بود که من و همنسلان من وارد مسائل سیاسی کشور شویم و در جریان مسائل قرار بگیریم. از جایگاه دانشگاه، امکان برقراری ارتباط با مردم هم داشتید و مسائل روز سیاسی را به آنها هم انتقال میدادید؟ اگر راستش را بخواهید باید بگویم که در آن دوره دانشگاه دو طیف دانشجوی سیاسی داشت؛ دانشجویانی که معتقد به مسائل مذهبی بودند و دانشجویانی که اعتقادات غیرمذهبی داشتند. پایگاه گروه اول که اتفاقا پرتعداد هم بودند، بدنه جامعه و مساجد بود و این گروه بهخوبی روی طیفهای مختلف مردم تأثیرگذار بودند و با مردم ارتباط داشتند، اما گروه دوم بیشتر روی اقشار کارگری تمرکز میکردند. بازتاب حوادث تلخ 16 آذر روی جامعه چطور بود؟ 16 آذر یک جریان پیشرو عجیب بود که شهدای خود را هم تقدیم کشور کرد. یادمان نرود که آنموقع جهان مترصد چیزی به نام انقلاب بود که با خون و خونریزی معنا پیدا میکرد. از سال 1917 و انقلاب هندوستان، موجهای مختلفی در جهان پخش شده بود که به دانشجویان ایران هم رسید و روی آنها واقعا تأثیرگذار بود. خب با چنین پیشزمینهای باید گفت که قطعا در روشنگری مردم جامعه، دانشجویان نقش داشتند البته، نهاد مذهب هم بسیار قوی بود چون در تاروپود فرهنگ این کشور تنیده شده بود و در نهایت هم به یک انقلاب مذهبی در ایران ختم شد. آن زمان، طیفی از دانشجویان که به اندیشههای دکتر علی شریعتی نزدیک بودند، آگاهیهای سیاسی و اجتماعی را در سطح جامعه گسترش میدادند. این گروه چون به انقلاب مسلحانه باور نداشتند، سعی میکردند با گفتوگو، مردم را با مسائلی مثل استعمار، استثمار، ظلم، بیعدالتی، فاصله طبقاتی و... آشنا کنند. مساجد و تکایا هم در این زمینه واقعا نقش داشتند اما نمیشود سهم دانشجویان را نادیده گرفت. آن زمان در کل ایران یک دانشگاه درستوحسابی بود با استادهای بینظیر و فهمیده و این دانشگاه محور تمام فعالیتهای دانشجویان ایران بود؛ منظورم دانشگاه تهران است که حادثه 16 آذر در آن اتفاق افتاد. سریال «کیمیا» بدون قضاوت درباره کیفیت آن، این روزها از تلویزیون پخش میشود، بازی شما در این سریال تاریخی، باعث شد که خاطرات آن روزها برایتان زنده شود؟ وقتی سناریوی این سریال را به من دادند، یکی از دلایل اصلی پذیرشم این بود که میتوانستم در خاطرات آن دوران زندگی کنم البته نه در قالب دختری 20 ساله، بلکه اینبار در قالب مادرم که همیشه به خاطر فعالیتهای سیاسیام، نگران من بود. یکی از ویژگیهای بازیگری همین است که با یکبار زندگیکردن، میتوانید دههابار بهجای آدمهای دیگر زندگی کنید و من در کیمیا، تمام استرسها و دلنگرانیهای پدر و مادرم را در روزهای انقلاب زندگی کردم. به خاطر دارم که قرار بود روز عاشورای سال 57 در تهران یک تظاهرات میلیونی اتفاق بیفتد. مادر و پدرم نگران حضور بچهشان در این مراسم بودند. شب حکومت اعلام کرد که شرکت در این تظاهرات بلامانع است اما صبح که بلند شدم به خیابان بروم، دیدم پدرم در هال ایستاده و با نگرانی مرا نگاه میکند. بعدها گفته بود میخواستم برای آخرینبار دخترم را ببینم. این استرسها را حالا درک میکنم که دارم آن روزها را از منظر مادرم میبینم. بازیگری یکی از ویژگیهای ارزنده و مهمش این است که با یکبار زندگیکردن، 10 بار جای آدمهای دیگر زندگی میکنیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.