جنس متفاوت 2 نگاه
کریم ارغندهپور
در پانزدهم و شانزدهم فوریه ٢٠٠٣، موج مخالفت عمومی علیه حمله به عراق در شهرهای مختلف دنیا مشاهده شد. یکی از بزرگترین تظاهراتهاي مردمی در لندن بود. بیبیسی در این روز گزارش داد که حدود یکمیلیوننفر در تظاهرات لندن به طرف هایدپارک شرکت کردند. بنابر همین گزارش، این بزرگترین دمونستراسیون مردمی در تاریخ بریتانیا تاکنون بوده است. با وجود ادبیات تبلیغاتی دولتهای آغازگر جنگ، هدف اصلی جورج بوش و تونی بلر از حمله به عراق، پایان استبداد و ایجاد یک حکومت مردمی نبود، نگاه آنها به این جنگ از زاویه روابط قدرت بود. آنها میخواستند معادلات قدرت را در این منطقه تغییر دهند. اعتراض مخالفان هم دقیقا به همین کیفیت نگاه بود. آنها آشکارا احساس میکردند هزینه هنگفت منابع و حضور نظامی کشورشان در این جنگ نهفقط از اولویتهای آنها خارج بلکه حملات خانمانسوز دولتهایشان، تعداد زیادی از مردم بیگناه را هم در آتش درگیریها خواهد سوزاند و بنابراین اصول اخلاقی و انسانی را هم درمینوردد. امروز با گذشت سالها از این واقعه بهتر میتوان درباره کیفیت آن قضاوت کرد. در روزهای گذشته برخاستن موج مخالفتها علیه دولت و پارلمان بریتانیا به خاطر صدور مجوز بمباران مواضع داعش در سوریه و عراق تا حدودی آن واقعه تاریخی در سال ٢٠٠٣ را یادآوری میکند. روز چهارشنبه پارلمان بریتانیا با وجود مخالفتهای گسترده در این کشور، پس از 12ساعت بحث جنجالی نهایتا به حمله هوایی ارتش این کشور به مواضع داعش رأی داد. این رأی با اعتراضات زیادی همراه بوده است. اصل اعتراض به این است که بمباران مواضع داعشیان، سرآغاز یک خشونت دامنهدار و پرهزینه است ضمن اینکه مردم بیگناه را هم هدف قرار خواهد داد. به عبارت دیگر به نظر من نگاه افکارعمومی معترض به رأی اخیر پارلمان بریتانیا بیش از آنکه از زاویه دفاع مشروع یا خشونت علیه نیروهای مهارناشدنی باشد، نگاهی انسانی است درحالیکه دفاعیات موافقان بمباران، آشکارا اهداف سیاسی و امنیتی را مدنظر قرار میدهد. جالب است که کاربرد واژه «منافع ملی» هم نمیتواند به اقناع ناراضیان كمك کند. منافع ملی در جایی که با حقوق انسانی در تعارض باشد کاربردی چالشبرانگیز و پرسشزاست. مفاهیم اقناعکننده را نباید در برابر یکدیگر قرار داد در غیر اینصورت فارغ از جغرافیا و منافع کوتاهمدت، غالبا نزد جامعه، حقوق انسانی در اولویت خواهد بود. عین همین چالش مفهومی در قضیه اخیر سیل مهاجرتهای غیرقانونی و نوع نگاه کشورهای مقصد هم وجود داشت. وقتی فرد ناگزیر و درحالمرگی به جایی پناه میآورد، نادیدهگرفتن او ممکن نیست. در اینجا حقوق انسانی یا اصول اخلاقی (با کاربردی واسعنگر) مقدم بر سایر انگیزهها میشود. مثال دیگر این است که اگر دستگیری یک جانی خطرناک با بهخطرافتادن جان اعضای خانوادهاش از جمله کودکان بیگناه او همراه باشد، اصول انسانی اجازه نابودی همه آنها را صرفا با توجیه نابودی آن جانی خطرناک نمیدهد. در اینجا توقع این است که بیگناهان سالم بمانند و در آتش خشم و خشونت و تباهی دیگران نسوزند. متأسفانه آنچه دولت جورج دبلیو بوش و متحدانش در عراق انجام دادند برخلاف این انتظار بود و افکار عمومی از پیش از آغاز عملیات آنها چنین رویکردی را دریافته بود. امروز هم داوریها در جامعه همچنان بر همان ریشه استوار است اگرچه قدرتمداران تلاش دارند سادهترین راهها را برای ازپیشبرداشتن موانع جستوجو کنند. این تفاوت تاریخی نگاه اصحاب قدرت و مردم عادی است و این جنگ ناتمام، فردا و فرداها هم البته ادامه خواهد داشت.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.