گزارش آمانو به شورای حكام ارائه شد
مهر قطعي بر پایان تحریم
شرق: مهمترین و تأثیرگذارترین گزارش آژانس انرژی اتمی در طول 57 سال رابطه ایران و این نهاد بینالمللی منتشر شد. گزارشی كه میتواند پرونده 12ساله مسائل ایران و آژانس را ممهور به مهر پایان كند و پروندهای پیچیده را ببندد. در گزارش روز چهارشنبه یوكیا آمانو، مدیركل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، به شورای حكام نكاتی وجود دارد كه به بسیاری از اتهامات پیشین این نهاد درباره برنامه هستهای ایران پاسخ داده یا در مورد آنها اظهار بیاطلاعی كرده است. در این گزارش آمده است كه «آژانس نشانههای معتبری از انحراف مواد هستهای در ارتباط با ابعاد احتمالی نظامی برنامه هستهای ایران نیافته است». گزارش اگرچه به جزئیات بررسیهایش از برنامه هستهای ایران از اوایل سال 2000 پرداخته اما درباره آنچه پیش از آن موضوع اتهام علیه ایران بود، سكوت كرده یا گفته ادلهای برای اثبات آن نیافته است. به این ترتیب میتوان انتظار داشت كه گزارش آمانو، منجر به بستهشدن پرونده پیامدی یا مطالعات ادعایی شود. شرط ایران برای اجرای توافق در كنار توافق ایران و كشورهای 1+5 در تیرماه در وین، ایران و آژانس بینالمللی انرژی اتمی توافقی با هم امضا كردند كه بر اساس این توافق، آژانس به عنوان داور بینالمللی از روند اجرای محدودیت در برنامه هستهای گزارش میدهد و در همین فرایند آخرین تحقیقات خود برای پایاندادن به مسائل باقیمانده از قبل را كامل كرده و پرونده آنچه «مطالعات ادعایی» مینامد را میبندد. مطالعات ادعایی یا پیامدی (مسائل حال و گذشته) به موضوعاتی اطلاق میشود كه در 12 سال گذشته بین ایران و آژانس جریان داشته و در فرایندی بیپایان قرار گرفته بود. این موضوعات كه در آخرین تلاشها به 12 مورد رسیده بود، از بین ادعاهای گروهك منافقین تا تحقیقات و پایاننامههای دانشجویان ایرانی استخراج شده و مدعی بود كه ایران به دنبال بمب هستهای است. آخرین دور از تلاش مثمرثمر ایران و آژانس به دوران ریاست علی لاریجانی بر پرونده هستهای باز میگردد كه تحتعنوان پادمان موفق به حل برخی مسائل گذشته شد. اما بعد از آن دوران، این روند عملا متوقف شد و ایران و آژانس در چرخهای باطل قرار گرفتند. گزارشهای آژانس پر از گلایهها و اتهامات تكراری بود و پاسخهای ایران هم، لاجرم تكراری. اكنون اما قرار است گزارش جدید آمانو پرونده 12ساله مطالعات ادعایی را ببندد. 15 دسامبر (24 آذر) اعضای شورای حكام قطعنامهای را به تصویب میرسانند كه ادعاها درباره غیرصلحآمیزبودن برنامه هستهای ایران را منتفی اعلام میكند و به دنبال آن، توافق وین قابلاجرا میشود. توافقی كه اجرای آن از سوی ایران مشروط به بستهشدن پرونده پیامدی شده است. اكنون این قطعنامه بین اعضای 1+5 كه عضو شورای حكام هم هستند، در حال نگارش است و در قالب نشستهای كارشناسی، نظرات ایران هم در قطعنامه لحاظ میشود. شورای حکام شامل ۳۵ کشور است. تیرماه بین ایران و كشورهای 1+5 توافقی در وین به دست آمد كه در ازای انجام برخی محدودیتها و تغییرات در برنامه هستهای ایران، تحریمهای مربوط به برنامه هستهای لغو میشود و كشورهای مذاكرهكننده، همكاری در حوزه هستهای را با هم در پیش میگیرند. نكات مهم گزارش آژانس آمانو در گزارش خود با تشریح آنچه در جریان عمل بین ایران و این نهاد گذشته، آورده است: «تمامی فعالیتها بر اساس نقشه راه طبق برنامه موردتوافق اجرا شد». در گزارش به نحوه عملكرد و متدلوژی كار پرداخته شده، اما آنچه میتوان جزء اندك موارد منفی گزارش آمانو محسوب كرد، جملهای است كه او ادعا میكند «ایران پیش از سال ۲۰۰۳ فعالیتهای محدود اما سازماندهیشدهای در مورد یک برنامه تسلیحات اتمی داشته که بعضی از آنها تا سال ۲۰۰۹ هم ادامه یافته، اما نشانه قابلاعتنایی از ادامهیافتن این فعالیتها پس از سال ۲۰۰۹ وجود ندارد». در بخشی از این گزارش محرمانه که خبرگزاریهای بینالمللی به نسخهای از آن دست یافتهاند، آمده است: «ایران پیش از سال ۲۰۰۳ تأسیسات مناسب برای انجام فعالیتهای مرتبط با یک برنامه تسلیحات اتمی داشته و رشتهفعالیتهایی مرتبط با یک دستگاه انفجاری اتمی به صورت سازماندهیشده انجام داده» اما آژانس تأكید كرده است «ارزیابی آژانس این است که این فعالیتها از سطح مطالعات علمی، امکانسنجی و کسب تواناییهای تکنولوژیک مشخص فراتر نرفته است». پیش از این آمانو گفته بود گزارش او نه سیاه خواهد بود نه سفید. نهاد تصمیمگیر درباره پرونده پیامدی، شورای حكام است. شورای حکام برای بستن پرونده اراده سیاسی دارد عباس عراقچی، عضو ارشد هیأت مذاکرهکنندگان هستهای ایران، اولین كسی بود كه با حضور در صداوسیما به گزارش آمانو واكنش نشان داد. او گزارش آمانو را در مجموع مثبت ارزیابی کرد و گفت: این گزارش به معنای تأیید صلحآمیزبودن برنامه اتمی این کشور است. عراقچی احتمال داد كه «در شورای حکام اراده سیاسی برای بستن پرونده ابهامات برنامه اتمی ایران وجود دارد و انتظار میرود در جلسه آتی شورای حکام این پرونده مختومه اعلام شود». البته او یك بار دیگر اعلام موضع كرد كه كشورهای 1+5 و شورای حكام باید بین بستهشدن پرونده پیامدی و برجام یكی را انتخاب كند چون در صورت بستهنشدن این پرونده، ایران توافق هستهای را اجرائی نمیكند. آمریکا و پنج کشور دیگر با مختومهشدن پرونده موافقت میكنند ساعتی بعد از انتشار گزارش آمانو، یكی از سخنگویان وزارت خارجه آمریکا گفت دولت آمریکا با توجه به گزارش مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، آماده است پرونده ابهامات فعالیت هستهای ایران یا پرونده «جنبههای نظامی احتمالی» این برنامه را ببندد. مارک تونر گفته است گزارش آژانس، ابهامات و سؤالات باقیمانده در مورد برنامه اتمی ایران را بهخوبی پاسخ داده است. او گفت که آمریکا و پنج کشور دیگری که در مذاکرات اتمی با ایران مشارکت داشتند، در جلسه شورای حکام آژانس در روز ۱۵ دسامبر با مختومهشدن این پرونده موافقت خواهند کرد تا بتوانیم بر اجرای توافق جامع اتمی متمرکز شویم. تونر گفت گزارش آژانس با ارزیابی اطلاعاتی آمریکا که برنامه تسلیحات اتمی ایران در سال ۲۰۰۳ متوقف شده بود، همخوانی دارد. او اضافه كرد كه توافق جامع اتمی میان ایران و گروه 1+5 شفافیت و دسترسی لازم را برای اقدام فوری در صورت تکرار چنین فعالیتهایی در ایران فراهم میکند. عدمانحراف مواد هستهای در ایران رضا نجفی، نماینده دائم ایران در آژانس بینالمللی انرژی اتمی نیز در واكنش به گزارش آمانو گفت: «طبق برجام و نقشه راه، ایران تنها متعهد به انجام برخی اقدامات بود که حالا تکمیل شده است و این گزارش یک راه منطقی برای شورای حکام میگذارد و آن بستن پرونده مسائل گذشته است». رضا نجفی به ایسنا گفت: «بخش زیادی از گزارش 15 صفحهای آژانس توصیفی است و سابقه موضوع را با تکرار بخشهایی از گزارش 2011 توضیح داده است. شاید حدود 50 بار به نوامبر 2011 یا ضمیمه 2011 یا سند 2011/65 اشاره شده است. درواقع مدیرکل خواسته بگوید ادعاها قبلا چه بوده است. همچنین بخش دیگری از گزارش به سابقه قطعنامههای شورای حکام پرداخته است و بخش عمدهای هم به تشریح همکاریهای ایران بر اساس «چارچوبی برای همکاری» و نقشه راه پرداخته است. همانطور که مدیرکل گفته بود گزارشش نه کاملا سیاه و نه کاملا سفید است. البته همانطور که جناب آقای عراقچی گفتند به نظر بیشتر سفید است. مهمترین نکته گزارش عدم انحراف مواد هستهای در ایران است. به همین جهت مدیرکل در هیچ جای گزارشش اعلام «عدم پایبندی» نکرده است». وی اضافه کرد: «بسیاری از موارد مثل بحث سند 15 صفحهای، معدن گچین، جابربن حیان و موارد اینچنینی که به نظر ما بسته شده بودند اما آژانس در گزارشهای قبلی به آنها اشاره میکرد، در این گزارش عملا بسته شدهاند. به طور خاص درمورد مریوان، گزارش اعلام کرده که منطقه مریوان منظور نبوده و بهنوعی این موضوع را نیز مختومه کرده است. در برخی موارد مثل آغازگر نوترونی یا انجام تست یا سیستم فیوز، این گزارش حرفی برای گفتن ندارد. گزارش رسما اعلام کرده است که هیچ علامتی مبنی بر وجود چرخه سوخت هستهای اعلامنشده در ایران وجود ندارد. اهمیت این موضوع از آن جهت است که برخی ادعا میکردند ایران فقط در نطنز و فردو نیست که غنیسازی میکند و ممکن است جای دیگری هم غنیسازی داشته باشد». او گفت: «آژانس همچنین رسما اعلام کرده که هیچ علامتی مبنی بر انجام فعالیت یا طراحی سلاح هستهای بر مبنای سند اورانیوم فلزی پیدا نکرده است. گزارش همچنین ادعاهایی که درمورد محاسبات نوترونی میشد را تلویحا رد کرده است؛ زیرا آنها را «ناتمام و ماهیتا متفرق» توصیف کرده است». نجفی از دیگر نکات قابلتأمل گزارش آژانس را اشاره به برخی مطالعات علمی درباره فناوریهای دوکاربردی دانست و گفت: «گزارش تصریح دارد که قبل از سال 2003 در ایران این فعالیتها رخ داده است. البته در این رابطه (جدای از اینکه ما نظر متفاوتی داریم) ادعای برخی کشورها مبنی بر تداوم اینگونه فعالیتها را هم صراحتا رد کرده و اعلام کرده است که هیچ علامتی مبنی بر وجود فعالیتهای مربوط به توسعه سلاح هستهای بعد از 2009 در ایران وجود ندارد. البته فناوریهای دوکاربردی همانطور که از نامشان پیداست، دوکاربردی هستند. اما در ایران هرگونه مطالعه یا فعالیت علمی در رابطه با فناوریهای دوکاربردی تنها برای مصارف صلحآمیز یا متعارف بوده و هستند. درمورد چاشنیهای انفجاری یا سیستم چندنقطهای، گزارش اذعان کرده است که کاربرد متعارف هم دارند، بهویژه درخصوص چاشنیهای انفجاری به استفاده فزاینده برای مقاصد غیرنظامی و متعارف نظامی اشاره کرده است». او در پایان تأكید كرد: «نوبت گروه 1+5 است که به تعهد خود طبق بند 14 برجام عمل و موضوع را با ارائه قطعنامهای به شورای حکام ببندد. تنها با بستن این موضوع در شورای حکام، راه اجرای برجام هموار میشود». مونیز: تحریمهای ایران ژانویه برداشته میشود ارنست مونیز، وزیر انرژی آمریکا، با توجه به گزارش آژانس تأکید کرد: «تحریمهای ایران در ماه ژانویه زمانی که آژانس تأیید کند تهران به تعهداتش عمل کرده است، برداشته خواهد شد». به گزارش «ایسنا»، ارنست مونیز، در گفتوگو با شبکه سیانان در مورد مسائل باقیمانده در برنامه هستهای گذشته و حال ایران گفت: هیچ نگرانیای درباره فعالیتهای ایران در ارتباط با تسلیحات هستهای یا فعالیتهایی در چرخه سوخت، در چارچوب توافق هستهای ایران و گروه 1+5 وجود ندارد. ما متعهد به لغو تحریمهای مرتبط هستهای ایران هستیم. من تأکید میکنم که تحریمهای هستهای نه تحریمهایی که در ارتباط با دیگر مسائل است، در ماه ژانویه زمانی که آژانس بینالمللی انرژی اتمی پایبندی ایران به تعهداتش را تأیید کند، برداشته خواهند شد. واضح است که این تعهدات سخت و البته ضروری هستند». او تأكید كرد: «توافق ما این است که آنها (ایرانیها) باید در ازای رفع تحریمهای مرتبط هستهای، برنامه هستهای خود را به میزان قابلتوجهی محدود کنند». فقط یک انتخاب؛ مختومهکردن پرونده پیامدی حمید بعیدینژاد، رئیس تیم كارشناسی نیز كه اكنون برای برگزاری نشستهای كارشناسی در وین به سر میبرد، درباره این گزارش گفت: «این گزارش تکلیف همه را بهخوبی روشن کرد و با قویترین بیان ممکن و بدون هیچگونه شرط و شروطی، صلحآمیزبودن برنامه هستهای ایران را تأیید کرد». بعیدینژاد، با اشاره به گزارش نهایی آمانو گفت: آژانس صراحتا و بهطور مطلق در انتهای گزارش در جمعبندی خود، چنین میگوید: «آژانس هیچ نشانهای از انحراف مواد هستهای در ارتباط با پیامدی در برنامه هستهای ایران نیافته است. این بند کلی تکلیف همه را بهخوبی روشن کرده و با قویترین بیان ممکن و بدون هیچگونه شرط و شروطی صلحآمیزبودن برنامه هستهای ایران را تأیید کرده است». بعیدینژاد در صفحه اینستاگرام خود با اشاره به بخشهای دیگر گزارش آورده است: «آژانس هیچ شواهدی مبنی بر وجود برنامه توسعه تجهیزات انفجاری سلاح هستهای یا برنامه توسعه و تولید سلاحهای هستهای در ایران پیدا نکرده است؛ آژانس هیچ شواهدی مبنی بر انحراف برنامه هستهای ایران به مقاصد غیرصلحآمیز پیدا نکرده است؛ آژانس هیچ شواهدی مبنی بر وجود برنامه چرخه سوخت هستهای اعلامنشده در ایران پیدا نکرده است؛ تجزیه و تحلیل نمونههای اخذشده از تأسیسات موردادعای کار نظامی هستهای در ایران هیچ نشانی از کار روی اورانیوم دستساخت انسان را نشان نمیدهد و ادعای انجام انفجار هستهای در ایران بههیچوجه برای آژانس اثبات نشده است». او با بیان اینکه در کنار این بندهای کاملا روشن آژانس در بندی دیگر از گزارش خود اعلام کرده که بهویژه در سالهای قبل از 2003، ایران برخی فعالیتهای مشخص انجام داده که این فعالیتها کاربردهای تسلیحاتی نظامی متعارف و حتی در مواردی کاربردهای صنعتی دارند، اضافه كرد: «در ادامه این گزارش آمده که بخشی از آن فعالیتها میتواند به کاربردهای خاص مربوط به توسعه تجهیزات انفجاری سلاحهای هستهای نیز مرتبط باشد. آژانس در عین حال تأکید کرده که این مطالعات نیز هیچگاه از مطالعاتی علمی و صرفا امکانسنجی و برای کسب برخی قابلیتها و توانمندیها فراتر نرفتهاند. همانطورکه خود آژانس نیز تأکید میکند بسیاری از عرصههای مطالعاتی، حوزه مشترک بین علوم مختلف فیزیک و صنعت هستند و دارای کاربردهای دوگانه و حتی چندگانه هستند که انجام آنها برای کشور بزرگی مانند ایران محل ایراد و اشکال نیست». او تأكید کرد: «این گزارش فقط یک انتخاب جلوی پای شورای حکام میگذارد و آنهم مختومهکردن پرونده پیامدی است. بحث پیامدی دیگر به تاریخ پیوسته و ما این مرحله بسیار سخت در کار با آژانس را پشت سر گذاشتهایم. این گزارش نتیجه یکی از پیچیدهترین مذاکرات دیپلماتیک بینالمللی بود». به نظر میرسد باید تا 24 آذر منتظر ماند و دید كه آیا تلاشهای دیپلماتیك مذاكرهكنندگان هستهای منجر به توقف مسائل گذشته میشود تا به دنبال آن، توافق وین اجرائی و تحریمها برداشته شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.