شکاف بین رهبران اروپایی بر سر بحران مهاجران
دیواری به نام پناهجو
آنطور که پیداست، ماهها تلاش جمعی کشورهای اروپایی برای دستیابی به توافقی پیرامون سازوکارهای حلوفصل بحران پناهجویان، حاصلی جز هرچه عریضترشدن فاصله بین اردوگاه شرق و غرب آن قاره در پی نداشته است؛ چنانکه اگر همین چند هفته پیش، تمامی 28 عضو اتحادیه اروپا درباره لزوم اتخاذ تدابیری مشترک متفقالقول بودند، اکنون «آنگلا مرکل» صدراعظم آلمان و اصلیترین مدافع طرح پذیرش پناهجویان جنگزده در اتحادیه اروپا، خلاف گذشته و در حاشیه نشست عمومی سران این اتحادیه با رهبران ترکیه، چشمانداز همکاری اعضای این اتحادیه را مبهم میداند. مرکل در حالی روز گذشته و در پاسخ به این پرسش که آیا کشورهای حوزه یورو گامی به سوی اتحاد برداشتهاند، پاسخ منفی داده است که تنها ساعاتی پیشتر و در اقدامی بیسابقه، با نادیدهانگاشتن 20 عضو دیگر این اتحادیه و برگزاری نشستی با عنوان ائتلاف هشت کشور موافق طرح پذیرش و تقسیم پناهجویان خاورمیانهای، پیامی روشن به همسایگان شرقی خود داده بود؛ پیامی حاکی از دوریجستن هرچهبیشتر اتحادیه اروپا از ساختار بهظاهر دموکراتیک آن و چرخش بر محور منافع و اراده قدرتهای سیاسی و اقتصادی آن. نشست رؤسای هشت کشور آلمان، اتریش، بلژیک، فنلاند، یونان، لوکزامبورگ، هلند و سوئد که در حقیقت بهمنظور سرعتبخشی به مذاکرات با ترکیه و فشار برای اجرائیساختن طرح پذیرش سالانه صدها هزار پناهجو از آن کشور و تقسیم آنان بین کشورهای عضو اتحادیه اروپا ترتیب داده شده بود، نشان از آن دارد که صدراعظم آلمان اگرچه از ترغیب مخالفان شرقی این طرح ناامید شده، اما احتمالا از هیچ ترفندی برای بهرهمندی از منافع اقتصادی جریان کار پناهجویان فروگذار نخواهد کرد؛ حتی اگر این اقدامات به انشقاقی عمیق و جدی در اتحادیه اروپا و مرزهای آزاد آن بینجامد. این در حالی است که تنها ساعاتی پیشتر، نشست عمومی سران اتحادیه اروپا با «احمد داووداوغلو» نخستوزیر ترکیه در بروکسل، به توافق دو طرف برای کاهش سرعت ورود سیل مهاجران به قاره سبز انجامیده بود؛ توافقی که متضمن افزایش تمهیدات نظارتی ترکیه بر مرزهای خود در قبال کمکهای مالی اتحادیه اروپا و تسریع در روند رسیدگی به عضویت آن کشور در این اتحادیه است. «دونالد تاسک» دبیر شورای اروپایی که خلاف «ژان کلود یانکر» همتای خود در کمیسیون اروپایی، چندان موافق طرح پیشنهادی آنگلا مرکل در پذیرش و تقسیم پناهجویان خاورمیانهای نیست، در همان ابتدای نشست عمومی روز یکشنبه، با اشاره به ورود غیرقانونی نردیک به 1.5میلیون پناهجو به حوزه اتحادیه اروپا در سال جاری میلادی که اغلب از طریق خاک ترکیه صورت گرفته، خاطرنشان کرد هدف از تشکیل این نشست چیزی جز جلوگیری از سیل ورود مهاجران به این قاره نیست. او در حالی با انتقاد از سادهانگاری برخی دولتها اذعان کرد ترکیه کلید حل بحران پناهجویی نیست و کشورهای عضو اتحادیه اروپا باید بدون شانهخالیکردن از مسئولیت، با حفاظت از مرزهای خود مانع از آن شوند تا منطقه شنگن به تاریخ بپیوندد که بیانیه نهایی نشست روز یکشنبه حکایت از واقعیتی دیگر داشت. اتحادیه اروپا وعده داده تا فرایند الحاق ترکیه به آن اتحادیه و لغو محدودیت ویزا برای شهروندان ترک در منطقه «شنگن» را از اواسط ماه جاری میلادی آغاز کندو با تشکیل نشستهایی مشترک در هر شش ماه، درصدد رفع ابهامات و موانع پیشروی این مهم، ازجمله سوابق حقوق بشری و مناقشه قبرس برآید که آنکارا نیز در عوض متعهد شده تا با پایبندی به برنامه عملی مشترک، به حل بحران پناهجویی در اروپا یاری رساند. ترکیه موافقت کرده است تا با اتکا به کمک اولیه 3.2 میلیارد یورویی اتحادیه اروپا، نهتنها مبارزه با شبکههای قاچاق انسان و اسکان موقت بخش گستردهای از پناهجویان گریخته از جنگ را که درحالحاضر به بیش از دو میلیون پناهجوی سوری تخمین زده شده، متقبل شود، بلکه با گسترش همکاریها با مقامات و مراجع اروپایی، وضعیت پناهجویانی که نیازمند حمایتهای بینالمللی نیستند را بهسرعت سامان دهد؛ مسئولیتی که بدون درنظرگرفتن معیارهایی مشخص برای تشخیص پناهجویان مذکور، در وهله اول مستلزم جلوگیری از ورود آنان به ترکیه و اتحادیه اروپا از طریق گشتهای دریایی و کنترل مرزی و سپس، ارجاع فوری آنان به کشورهای مبدأ است. این همان توافقی است که اگرچه به مذاق طرف ترک خوش آمده و موجب شده تا داووداوغلو از نشست روز گذشته بهعنوان آغازی جدید و رویدادی تاریخی در روند الحاق آن کشور به اتحادیه اروپا یاد کند، اما نتوانسته در سایه تحرکات جداگانه برلین، نظر مثبت هیچکدام از موافقان و مخالفان طرح پذیرش پناهجویان را، گیرم به دلایلی متناقض، جلب کند. «چارلز میچل» نخستوزیر بلژیک که کشورش این روزها بهعنوان خاستگاه افراطگرایان اروپایی شناخته میشود، یکی از مقاماتی بود که از مخالفت دولتش برای اعطای چک سفید به آنکارا سخن گفته و خاطرنشان کرد بدون اطمینان از تعهد آنکارا در برداشتن گامهایی عینی، خبری از کمک مالی بلژیک نخواهد بود. این در حالی است که نخستوزیر جدید لهستان پس از ترک نشست جداگانه پنج کشور مخالف طرح پذیرش پناهجویان، از مسیر درپیشگرفتهشده در اتحادیه اروپا ابراز ناخشنودی کرد و گفت: باور آن سخت است که هشت کشور به رهبری آلمان گردهم آیند تا قوانینی را بر دوش دیگر کشورهای این اتحادیه تصویب کنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.