مسکو؛ پیروز میدان جدید نبرد
ونداد الوندیپور
بعد از ماجرای ساقطشدن جنگنده روس توسط نیروی هوایی ترکیه، همه نگاهها به سمت روسیه و واکنش نظامی احتمالیاش چرخید و برخی از اقتدار نظامی ترکیه گفتند و عدهای درباره برنده نهایی این جدال گمانهزنی کردند و منتظر واکنش روسیه شدند، اما کمتر کسی متوجه بود که برنده این جدال در همان روز اول مشخص شد: روسیه. «رجب طیب اردوغان»، رئیسجمهوری ترکیه که در چهارسال اخیر نشان داده علاقه خاصی به قمار در عرصه سیاست دارد، با هماهنگی و به احتمال ضعیف، دستور پنتاگون، جنگنده روس را سرنگون و سپس اصرار کرد که علت این حرکت عنادآمیز، نقضشدن حریم هواییاش توسط جنگنده روس و بیتوجهی آن به هشدارهای نیروهای ترک بود؛ ادعایی که بهانهبودنش مشخص است، چراکه حتی اگر چنین شده بود، نباید به سمت جنگنده روس شلیک میکردند، زیرا اولا واردشدن به حریم هوایی ترکیه، نفعی برای روسیه ندارد که اصراری در اینکار داشته باشد و دوما واردشدن جنگندهای که در مناطق مرزی عملیات میکند به حریم هوایی کشور ثالثِ بیطرف به مدت چندثانیه، امری معمول است و در شرایط عادی، بههیچوجه به سمتش شلیک نمیشود؛ مگر اینکه بپذیریم ترکیه، کشور بیطرفی نیست، که واقعیت امر همین است. (خبرگزاری راشاتودی در گزارشی نوشت: فقط در سال 2014، ترکیه بیش از دوهزارو 200 بار حریم هوایی یونان را نقض کرد. نقض دائم حریم هوایی سوریه توسط جنگندههای ترک در این چندسال هم که امری محرز است). بنابراین باید با اطمینان پذیرفت که اقدام جنگنده ترکیه، عمدی و با هماهنگی پنتاگون و پایگاه «اینجرلیک» ناتو انجام شد. اما این حرکت، چه تصمیمگیرنده اصلیاش خود ترکیه بوده باشد، چه پنتاگون، اشتباهی کودکانه بود؛ اشتباهی که باعث شد روسها با دادن تنها دو نفر تلفات (یکی از خلبانان و یکی از نیروهای گروه امدادی که برای نجات خلبان دوم اعزام شده بود) و یک جنگنده، امتیازات مهمی به دست بیاورند؛ چیزی که باعث میشود آنها را قاطعانه برنده این دعوا بدانیم. قبل از هرچیز باید یادآور شوم که نیروی هوایی روسیه، دو روز بعد از ساقطشدن جنگندهاش توسط ترکیه، حداقل 20 کامیون را که از ترکیه وارد سوریه شده بودند، بمباران و نابود کرد که دراینمیان هفت راننده ترکیهای کشته شدند. این خبر را نخست خبرگزاری «آناتولی» و سپس «رویترز» منتشر کردند، اما خبرگزاریهای روسیه آن را بزرگ نکردند و رسانههای غربی هم تصمیم گرفتند روی آن مانور ندهند. نتیجه اینکه خبر در تیتر اصلی خبرگزاریهای مهم غرب قرار نگرفت (که این بهنفع روسیه بود)، اما این واقعیت را عوض نکرد: مسکو دست به یک اقدام نظامی نهچندانکوچک انتقامآمیز زده بود. اما دلایل اصلی برندهبودن روسیه چیست؛ مسکو چندساعت پس از ساقطشدن هواپیمایش، اعلام کرد که سیستم دفاع موشکی اس-400 را در سوریه مستقر میکند و نیز جنگندههای جدیدی به سوریه وارد کرده و آنها را با اسکورت جتهای جنگی به عملیات میفرستد و ازاینپس، هر خطر بالقوهای را که در نزدیکی جنگندههایش تشخیص دهد، بیدرنگ سرنگون میکند. به بیان دیگر، مسکو نهتنها به بهانه اقدام خام ترکیه، یک سیستم ضدهوایی بسیار پیشرفته در سوریه مستقر و ناوگان جنگی هواییاش را در این کشور تکمیل کرد، بلکه قانون جدیدی را برای طرف مقابل، یعنی ترکیه و کلا آمریکا و متحدانش در ناتو تعیین کرد و خطونشان جدیدی برای آنها کشید: «اینکه اگر ازاینپس در سوریه سربهسر روسیه بگذارید، بیدرنگ مورد حمله قرار میگیرید». موضوع دیگری که بهنفع روسیه بود، دوریجستن نهچندان تلویحی اعضای اصلی اروپایی ناتو از ترکیه در این جدال بود. درست است که رئیسجمهور آمریکا، «باراک اوباما» و رئیس ناتو، «ینس استولتنبرگ»، در همان ابتدای کار از ترکیه حمایت کردند، اما اخباری که از داخل نشست ناتو در ایتالیا منتشر شده، حاکی از نارضایتی جدی فرانسه، آلمان و برخی دیگر از اعضای ناتو نظیر یونان و تا حدی انگلیس از اقدام ترکیه است. خبرگزاری نووستی گزارش داد که نماینده فرانسه در اجلاس ناتو، ضمن اعتراض به ترکیه گفت: «اقدامات این کشور عملیات ائتلاف ضدداعش را خنثی میکند». کار تا جایی بالا گرفت که معاون صدراعظم آلمان، «زیگمار گابریل» که پس از «آنگلا مرکل» مهمترین مقام این کشور مهمِ ناتو است، علنا ترکیه را سرزنش کرد. اینها یعنی شکاف در ناتو بهنفع روسیه؛ یعنی حمایت ضمنی اروپا از روسیه در سوریه. بهخصوص اینکه حوادث پاریس هم باعث نزدیکشدن اجباری مواضع فرانسه به مسکو شده است. شاید حتی این احتمال مطرح باشد که کشورهای اروپایی، با توجه به اقدامات ترکیه، خواهان اخراج این کشور از ناتو شوند اما این تنها یک احتمال است اما چیزی که بااطمینان میتوان از آن سخن گفت این است که اقدام ترکیه، مسلما ضربهای اساسی به سودای عضویت این کشور در اتحادیه اروپا وارد کرد. نکته دیگر، موضوع افکار عمومی دنیاست. مردم دنیا که شاهد جنایات داعش بودهاند، به صراحت میبینند که ترکیه، با حمایت آمریکا، جنگنده روسی را که در حال بمباران داعش و دیگر شبهنظامیان بنیادگرا در سوریه بوده، سرنگون میکند و از آن طرف، از داعش نفت میخرد و برای آنها سلاح و نفر اعزام میکند. نتیجه این محاسبه در افکار عمومی دنیا، به محبوبشدن روسیه بهعنوان یک قدرت جهانی مسئول که با جنایتکاران بنیادگرا مبارزه میکند و محکومشدن ترکیه بهعنوان کشوری که حامی داعش و بنیادگرایی است ختم میشود. همه اینها در حالی است که ترکیه، با شلیک به هواپیمای روس و سرنگونکردن آن، یکی از برگهای مهمی را که برای ادامه بازی در اختیار داشت، یعنی اینکه بهعنوان عضو ناتو میتواند برای نیروهای روس دردسر ایجاد کند، را رو کرد و درواقع سوزاند. با توجه به موارد فوق، شکی باقی نمیماند که روسیه، برنده قطعی جدالی است که با اقدام سادهلوحانه آنکارا آغاز شد و به ضرر این کشور، پنتاگون، ناتو و البته داعش تمام شد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.