|

بازگشت به نقطه غیرقابل‌بازگشت

تفاوت بسیار زیادی میان سرنگون‌کردن یک جنگنده سوری از نوع قدیمی مستهلک که عمر آن پایان یافته است، با سرنگون‌کردن یک جنگنده روسی و کشته‌شدن خلبان آن به دست نیروهای موردحمایت آنکارا وجود دارد. پیش‌تر مسئولان ترکیه‌ای با ورود جنگنده‌های روسی به چند کیلومتر داخل مرزهای ترکیه کنار آمده بودند اما اخیرا جنگنده‌ روسی طبق گزارش «نیویورک‌تایمز» فقط چند ثانیه وارد حریم هوایی ترکیه شده بود. این کنار‌آمدن ترکیه در اوج حکمت و خویشتن‌داری بود و معلوم نیست چرا ترکیه این استراتژی را تغییر داد و به دو جنگنده اف 16 خود دستور داد تا جنگنده روسی را سرنگون کنند. آیا ترکیه «از عمد» خواسته است به تحریک‌ آمریکا جرقه جنگ با روسیه را بزند؟ یا «ولادیمیر پوتین» رئیس‌جمهوری روسیه، آنکارا را با فرستادن این جنگنده برای کشاندن ترکیه به یک جنگ منطقه‌ای تحریک کرد؟ هیچ جوابی برای این پرسش نداریم، اما چیزی که می‌توانیم بگوییم این است که رئیس‌جمهوری روسیه برایش دشوار خواهد بود که چنین اهانتی را هضم کند و به روشی شدیدتر به آن پاسخ ندهد. تجارب گذشته نشان داده که او به‌هیچ‌وجه در گرفتن انتقام چه به صورت مستقیم یا به صورت نیابتی تردیدی به خود راه نمی‌دهد. خبرگزاری رسمی روسیه سه‌شنبه گذشته به نقل از رئیس‌جمهوری این کشور گزارش داده بود که «سرنگون‌کردن جنگنده، خنجرزدن به روسیه از پشت توسط کسانی بود که با تروریست‌ها تبانی کرده‌اند». این سخنان در دیدار با «عبدالله دوم» پادشاه اردن در سوچی مطرح شد و «ولادیمیر پوتین» هشدار داد که این مسئله پیامدهای خطرناکی برای روابط دو کشور خواهد داشت. اکنون باید بحران دیپلماتیک میان مسکو و آنکارا را از دو منظر بررسی کرد؛ اول اینکه این بحران چه تأثیری می‌تواند بر مسئله سوریه بگذارد و آیا می‌تواند باعث تغییر معادلات در این کشور شود؟ و دوم اینکه این بحران چه تأثیری بر روابط دوجانبه میان دو کشور خواهد داشت؟ در درجه اول باید گفت با توجه به وقوع این اتفاق، احتمال افزایش حمایت روسیه از حزب «اتحاد دموکراتیک سوریه» (کردهای سوریه) وجود دارد و دیگر روسیه ضرورتی احساس نخواهد کرد که این حمایت را محرمانه نگه دارد. در واقع این بحران می‌تواند به نفع حزب اتحاد دموکراتیک سوریه باشد و قدرت این حزب را افزایش دهد. در دومین بعد اگر بخواهیم تأثیر این بحران دیپلماتیک را بر روابط مسکو - آنکارا بررسی کنیم، باید اعلام کنیم که نمی‌توانیم انتظار داشته باشیم این بحران باعث اوج‌گیری تنش‌ها میان دو کشور شود زیرا بیش از هر مسئله‌ای هر دو کشور به اندازه کافی در سوریه با مشکلات و چالش‌هایی روبه‌رو هستند و هر دو نمی‌خواهند چالش دیگری برای خود ایجاد کنند. همچنین روابط دو کشور بر پایه منافع سیاسی و اقتصادی گسترده‌ای استوار است. همچنین این نکته را نباید فراموش کنیم که بروز چنین بحرانی و افزایش تنش‌ها میان مسکو و آنکارا تنها می‌تواند برای داعش سودمند باشد و مقامات هر دو کشور این مسئله را به‌خوبی می‌دانند. در واقع مواضع اخیر آمریکا برای معتدل‌کردن فضا میان روسیه و ترکیه نیز از همین مسئله نشئت می‌گیرد. آمریکا نمی‌خواهد به عنوان بخشی از این بحران درآید و در طرف مقابل روسیه قرار گیرد. پس نمی‌توان انتظار داشت که تنش‌ موجود میان روسیه و ترکیه به یک نقطه غیرقابل‌برگشت برسد بلکه می‌توان تنها به تحت کنترل قرارگرفتن بحران میان دو کشور امیدوار بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.