روسیه حضور نظامی خود را در سوریه تقویت کرد
نمایش قدرت حوالی مرز ترکیه
سقوط جت جنگنده روسی در مرز سوریه، دو قدرت بزرگ را مقابل یکدیگر قرار داده؛ یکی عضو ناتوست و دیگری مجهز به سلاح هستهای. همانطور که انتظار میرفت این رویارویی، پیچیدگی جنگ سوریه را گستردهتر کرده و بعد دیگری است بر این بحران چندوجهی. در پی بالاگرفتن تنشها، روسیه در واکنش به ساقطشدن جنگندهاش توسط ترکیه، با فرستادن رزمناو به سوی ساحل سوریه و استقرار موشکهای جدید در پایگاه نظامی خود، سیستم دفاع ضدموشکیاش در سوریه را تقویت کرد. سیستم دفاع هوایی دوربرد رزمناو موسکاوا و موشکهای ضدهوایی اس400 که روز پنجشنبه وارد سوریه شد، نقش پشتیبانی از هواپیماهای روسی را ایفا میکنند. سیستم دوربرد اس-۴۰، اکنون در پایگاه هوایی حمیمیم روسیه مستقر شده که تنها ۵۰ کیلومتر با مرز ترکیه فاصله دارد. پایگاه حمیمیم همانی است که جنگندههای روسیه از روز 30 سپتامبر در آن مستقر شدهاند و حملات خود علیه شورشیان سوری و داعش را آغاز کردهاند. همزمان با افزایش حضور نظامی روسیه در سوریه، تنش میان مقامات روسیه و ترکیه بالاگرفته است. روسیه در بخشی از اقدامات تلافیجویانه خود، اعلام کرد که روال مسافرت بدون ویزای اتباع ترکیه به روسیه را از ابتدای ژانویه 2016 یعنی حدود یک ماه دیگر، لغو میکند؛ اقدامی که واکنش آنی رئیسجمهور ترکیه را به دنبال داشت. رجب طیب اردوغان با گفتن اینکه کرملین اگر با مردم ترکیه که از روسیه بازدید میکنند، بدرفتاری کند «با آتش بازی میکند» به لغو پیمان «حذف ویزا» از سوی روسیه پاسخ داد. البته اشاره دیگر او به بازداشت تعدادی از تجار ترک بود که برای شرکت در یک نمایشگاه تجاری به روسیه سفر کرد بودند. گفته میشود، این بازرگانان به دلیل وجود اشکال در ویزاهای آنها دستگیر شدهاند. بااینهمه رئیسجمهوری ترکیه در سخنرانی خود در میان حامیانش در شهر بایبورت خطونشانکشیدن خود برای روسیه را با این جمله اندکی نرم کرد: «ما واقعا برای رابطه خود با روسیه اهمیت زیادی قائلیم... نمیخواهیم بههیچوجه این روابط آسیب ببینند». در پی تصمیم روسیه برای دریافت ویزا از شهروندان ترکیه که به روسیه سفر میکنند، وزارت خارجه ترکیه نیز روز شنبه به اتباع این کشور توصیه کرد که از سفرهای غیرضرروی به روسیه خودداری کنند. از زمان سرنگونی جنگنده روسی، مقامات دو طرف نشان دادهاند که علاقهای به تشدید جدی تنش ندارند اما هم ولادیمیر پوتین و هم اردوغان به جانزدن در رویاروییها شهرهاند. اردوغان به عذرخواهی از روسیه تن نداد و گفت جتهای ترکیه در موقعیتهای مشابه به همان شیوه سابق عمل میکنند و مقامات روسیه هم با لحنی خشمگین به ماجرا، واکنش نشان دادهاند. اردوغان روز جمعه گفت که پیشتر و در اجلاس G20 به پوتین درباره تاختوتاز هواپیماهای روسی هشدار داده بود. به ادعای اردوغان، پوتین به او گفته بود «جنگندهها را به چشم میهمان بپذیرد» و جواب اردوغان هم این بوده: «ترکیه نمیتواند پذیرای میهمان ناخوانده باشد». بااینهمه، رئیسجمهوری ترکیه ابراز امیدواری کرد که در نشست تغییرات آبوهوایی در پاریس با پوتین گفتوگو کند و ماجرا را به نقطه معقولی برسانند. اما کرمیلن با اعلام اینکه برنامهای برای دیدار دو طرف صورت نگرفته، تأکید کرد اردوغان پس از سقوط جنگنده روسی تلاش کرده با پوتین تماس تلفنی برقرار کند اما این تماس بیپاسخ مانده چراکه به گفته یکی از دستیاران کرملین، اردوغان برای عذرخواهی اعلام آمادگی نکرده است. اردوغان پیشتر ادعا کرده بود جتهای ترکیه نمیدانستند که جنگنده سوخو 24 متعلق به روسیه بوده و درصورت آگاهی بهگونه دیگری اقدام میکردند؛ اظهاراتی که البته مسکو آن را غیرمنطقی خواند. سخنگوی کرملین روز شنبه بار دیگر تأکید کرد جنگنده سوخوی این کشور حریم هوایی ترکیه را نقض نکرده بود و نقشه مسیر هوایی را که ترکیه در اثبات ادعای خود برای ورود جت روسی به خاک خود انتشار داده، چیزی بیش از «انیمیشن» ندانست. بااینحال ترکیه و پیمان ناتو -که ترکیه عضوی از آن است- گفتهاند که جنگنده روسی از مرز ترکیه عبور کرده بود. حادثه ساقطشدن جنگنده روسیه توسط ترکیه، موجی از خشم را در روسیه به همراه داشته و تلویزیونهای دولتی روسیه در روزهای اخیر بخش زیادی از برنامههای خود را به اقدامات ترکیه و اهداف شریرانه این کشور در خاورمیانه اختصاص دادهاند. سفارت ترکیه در مسکو هم میزبان تخممرغ و آجر روسهای خشمگین بوده و در کریمه هم مردم محلی تمثالی از اردوغان را به آتش کشیدهاند. در کنار این، کاربران اینترنت روس با بهراهانداختن فراخوانی در شبکههای اجتماعی از مردم کشورشان خواستهاند که در طول تعطیلات کریسمس به ترکیه سفر نکنند، اقدامی که بیشک ضربه بزرگی به اقتصاد ترکیه وارد میکند. روسیه دومین شریک تجاری ترکیه است و جدای از روابط تجاری، سال گذشته بیش از چهار میلیون روس تعطیلات خود را در ترکیه گذراندند. ترور وکیل حامی کردها در «دیاربکر» ترکیه درگیری میان «رجب طیب اردوغان»، رئیسجمهوری ترکیه، با مخالفان داخلیاش نیز وارد مرحله تازهای شده است و نبرد آنکارا تنها محدود به جنگ لفظی و دیپلماتیک با روسیه نمیشود؛ بلکه پس از انتخابات پارلمانی و پیروزی حزب «عدالت و توسعه»، اکنون آنکارا در داخل نیز با مشکلات متعددی درگیر است که نمونه بارز آن برخورد با رسانههای منتقد و دستگیری کسانی بود که سیاستهای منطقهای و داخلی آنکارا را زیر سؤال میبردند. اکنون اردوغان، مخالفان خود را متهم به حمایت از تروریسم میکند؛ در رأس آنها مجموعه «دوغان» است که بزرگترین نهاد رسانهای لیبرال در ترکیه بهشمار میرود. این مجموعه روزنامه «حریت»، یکی از پرتیراژترین روزنامههای ترکیه و مجله «نقطه» را نیز در اختیار دارد که اگر به این موارد مرگ وکیل ارشد حامی کردهای ترکیه را اضافه کنید، متوجه خواهید شد که تنها مشکل اردوغان مقابله بر سر بحران سوریه نیست. به گزارش رویترز، «طاهر الیک»، رئیس کانون وکلای ترکیه که در ماه اکتبر بازداشت شده بود و به دلیل اظهارنظراتش در شبکه «سیانان» ترک منتظر برگزاری دادگاه بود، در درگیری روز گذشته با نیروهای پلیس ترکیه کشته شد. دو نفر از اعضای حزب «دموکراتیک خلقها»ی ترکیه مرگ این وکیل را در درگیریهای دیاربکر تایید کردند. در این درگیری یک نیروی پلیس کشته و سه پلیس دیگر نیز مجروح شدند. مرگ این وکیل که پیشتر به دفاع از «حزب کارگران کردستان ترکیه» (پکک) و بیان این مسئله که این گروه، گروه تروریستی نیست پرداخته بود، حال به دردسر عظیمی برای آنکارا که نگران قدرتگرفتن کردها در منطقه است، تبدیل شده است. تحلیلگران منطقهای میگویند تا پیش از ساقطشدن جنگنده روس توسط ترکیه، این دو کشور در جنگ در سوریه نقاط مشترک فراوانی داشتند که یکی از آنان تضعیف کُردهای منطقه بود. اردوغان تمایل ندارد که کردها در هر نقطه از جهان بیش از گذشته قدرتمند شوند و همین مسئله تنها نقطه اختلاف این کشور با آمریکا در جنگ علیه داعش بود چراکه سران واشنگتن همچنان معتقدند که تنها نیروهایی که میتوانند با داعش مبارزه کنند، نیروهای کرد سوری و عراقی هستند و به همین دلیل نیروهای ویژه خود را روانه این منطقه کردهاند. اما اکنون پکک که پیش از انتخابات به آتشبس با ترکیه پایان داده بود، نیز درصدد استفاده از فرصت برای تشدید درگیریها با ترکیه است که ترور این وکیل سرشناس میتواند بهانه خوبی به دست این گروه بدهد تا از آب گلآلودشده به دست آنکارا، بهترین بهره را ببرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.