مانتلی ریویو؛ نهادی برای کار و زندگی جمعی
از ماهنامه به سنت
علی سالم
مانتلی ریویو... مارکسیست بود و هست؛ اما نه از نظر خطوخطوط حزبی یا پیکارهای فرقهای. جان بلامی فاستر، نیویورکتایمز، 2004 بعد از جنگ جهانی دوم درون مارکسیسم بینالمللی شکافی وجود داشت بین تجدیدنظرطلبانی که درصدد کنارگذاشتن مسائل محوری اندیشه مارکس مثل دید طبقاتی، تئوری ارزش بر پایه کار و نتایج منطقی آن بودند و قطب مقابل مارکسیستهای ارتدکسی که راهحل همه مشکلات را در نگاه مذهبی به متن مقدس «سرمایه» مارکس بدون توجه به تغییر و تحولات تاریخی آن جستوجو میکردند؛ شکاف میان آنها که خیال دورریختن همهچیز را داشتند و آنها که هیچچیز را نمیخواستند عوض کنند؛ مانتلی ریویو در میانه این دو قطب حرکت میکرد. مانتلی ریویو از ابتدا با تمرکز بر امپریالیسم، جنگ ویتنام و انقلاب در جهان سوم معروف شد. پل سوییزی، اقتصاددان مارکسیست و اولین سردبیر این مجله، که در دوره دانشجویی برای آشنایی با اندیشههای هایک به بریتانیا رفته بود به مارکسیسم گروید و بعد از بازگشت به آمریکا در سال 1949با همکاری دو دوست خود اولین شماره ماهنامه را منتشر کرد که در آن مقالهای از آلبرت اینشتین با عنوان «چرا سوسیالیسم؟» چاپ شده بود. مانتلی ریویو در سالهای آغازین جنگ سرد و در اوج دوران اختناق مککارتیسم در آمریکا متولد شد ولی با وجود سختیهای زیاد و احضارهای متعدد سردبیران آن به کار خود ادامه داد. در حال حاضر این نشریه در کنار «نیو لفت ریویو» در انگلستان معتبرترین مجله چپگرا محسوب و در هشت کشور منتشر میشود. همچنین انتشارات مخصوص بهخود را دارد. مانتلی ریویو تاکنون شش سردبیر داشته است. پل سوییزی و لئو هابرمن، که در ۱۹۶۸ بر اثر سکته قلبی از دنیا رفت. سپس هری مگداف از ۱۹۶۹ سردبیر شد. بعد از او الن میکسینز وود از ۱۹۹۷ تا ۲۰۰۰ سردبیر بود. در سال ۲۰۰۰ جان بلامی فاستر و رابرت مکچسنی که هر دو از نسل دانشجویان ۱۹۶۸ و آموزشدیده مکتب مانتلی ریوو بودند مسئولیت سردبیری نشریه را پذیرفتند. در سال ۲۰۰۴ پل سوییزی، سردبیر و مؤسس مانتلی ریویو، از دنیا رفت و شماره ویژهای (اکتبر ۲۰۰۴) به یادنامه او اختصاص یافت. از ژوئن ۲۰۰۴ سردبیری مکچسنی متوقف شد و او مدیر مؤسسه غیرانتفاعی مانتلی ریویو شد که مشتمل بر ماهنامه و انتشارات است. هری مگداف در سال نوی ۲۰۰۶ از دنیا رفت و جان بلامی فاستر بهتنهایی سردبیری را بر عهده گرفت. وظیفه این نشریه آنگونه که سوییزی تشریح کرد «دیدن امروز بهعنوان بخشی از تاریخ» است. از ۲۰۰۶ سایت اینترنتی مانتلی ریویو آنلاین نیز راهاندازی شد که مشتمل بر مقالات، تفسیرها و ریویوهاست. میکسینز وود که از ۱۹۸۴ تا ۱۹۹۳ در شورای سردبیری نشریه «نیو لفت ریویو» بود از ۱۹۹۷ تا سال ۲۰۰۰ به همراه هری مگداف و پل سوییزی عضو شورای سردبیری مانتلی ریویو بود. سردبیران اولیه مانتلی ریویو که جوانی خود را در دهه ۱۹۳۰ و تجربه زندگی سخت در دوران رکود بعد از بحران بزرگ گذرانده بودند پروژه اصلی خود را متمرکز کردند بر بحران و رکود در سرمایهداری متأخر. تمرکز مانتلی ریویو در چند دهه اخیر نیز بر مسئله سوداگری مالی و رابطه آن با رکود ممتد اقتصاد سرمایهداری بود. این گرایشی بود که سوییزی در کتاب «نظریه تکامل سرمایهداری: اصول اقتصادی و سیاسی مارکسیستی» در سال ۱۹۴۲ مطرح کرد. در این کتاب از مسائل مربوط به سیکل اقتصادی، رکود ممتد، فرایند انباشت و... با دیدگاهی جدید و سپس تحولات انحصاری و سرمایههای مالی شرکتهای چندملیتی بحث شده بود. از سال ۱۹۵۲ انتشارات مانتلی ریویو با چاپ کتاب «تاریخ پنهانی جنگ کره» آغاز به کار کرد؛ کتابی که هیچ شرکت انتشاراتیای چاپ آن را تقبل نکرد. انتشار کتاب پل باران به نام «اقتصاد سیاسی رشد» در سال ۱۹۵۷ به وسیله انتشارات مانتلی ریویو، سرآغاز تدوین نظریه مارکسیستی مستقل بود که سنت مانتلی ریویو بهعنوان حامی انقلابهای جهان سوم معرفی کرد و موجب شد انبوهی از نوشتههای رادیکال و مارکسیستی درباره تحلیل وابستگی در آمریکای لاتین انتشار یابد. باران با نوشتن کتاب «اقتصاد سیاسی رشد» به تشریح مسئله توسعه کشورهای سرمایهداری و عدم توسعه کشورهای عقبمانده پرداخت. پس از آن تأکید هری مگداف در کتاب «عصر امپریالیسم» پژوهشهای پل باران را درباره سرمایه انحصاری و فرایند انباشت طی جنگ دوم جهانی و پس از آن ادامه داد و آن را به نظریهای منسجم تبدیل کرد. انتشار کتاب «سرمایه انحصاری: پژوهشی در نظم اقتصادی و اجتماعی آمریکا» در سال ۱۹۶۶ به وسیله سوییزی و باران آنها را بیشازپیش بر سر زبانها انداخت. کتاب «سرمایه انحصاری» شهرت زیادی به دست آورد و برای چپ نو که در آن زمان ظهور کرده بود به یکی از متون پایه و اساسی بدل شد. «سرمایه انحصاری» ازجمله کتابهایی بود که به صورت گسترده در بین فعالان جنبش دانشجویی مورد بحث قرار گرفت. اعضای مانتلی ریویو که در ابتدا تأکید زیادی بر انقلاب در کشورهای پیرامونی داشتند از دهه ۱۹۷۰ به بعد، بر اثر بحرانهای اقتصادی سرمایهداری به بحث مبارزه طبقاتی در کشورهای مرکز گرایش یافتند. مانتلی ریویو علاوه بر عنوان قدیمیترین ماهنامه سوسیالیستی و انتشارات کتابهای مرجع عنوان حلقهای نظری بود که در طول ۶۷ سال انتشار به بسط و تکمیل پروژه فکری مارکس و ایجاد مهمترین تحولات در مارکسیسم، فمینیسم، مبارزات ضدجنگ، محیطزیست و... پرداخت و شبکه گستردهای از فعالان کارگری و کنشگران را حول بحثهای تئوریک مارکسیستی و چپ به وجود آورد که امروز از مؤثرترین بخشهای جنبش چپ جهانی محسوب میشود؛ چه در دوره استقرار بلوک شرق و سالهای بعد از جنگ و سیاستهای کینزی در دهه ۱۹۶۰ که موج انقلابهای رهاییبخش در جهان سوم با نقد به سوسیالیسم مستقر در شوروی و شورشهای دانشجویی علیه سرمایهداری، امپریالیسم و زندگی کالایی جهان را فرا گرفته بود - مانتلی ریویو در این اعتراضات نقشی مرکزی و جهانی بر عهده داشت - و چه در سالهای عروج ضدانقلاب و فروکشکردن امید و مبارزات مردمی و سیطره نولیبرالیسم. سوییزی در مصاحبهای که در یکی از شمارههای مانتلیریویو در سال ۱۹۹۴ منتشر شد گفته بود: «انسان نیاز دارد به چیزی بیش از وسیله معیشت صرف؛ نیاز بهنوعی کار و زندگی جمعی. مانتلی ریویو این فضا را برای من و دیگران -ابتدا لئو هوبرمن و بعدا هری مگداف و هری بریورمن - به وجود آورد. مانتلی ریویو وسیله و ابزاری برای حفظ نوعی موضع بود. مجله، نوعی محفل جمعی در اطراف خود به وجود آورد. نه اینکه هرگز پولی عاید کسی کرده باشد. ما ناچار بودیم بهطور مستقل زندگی خود را تأمین کنیم. با این همه مجله نوعی نهاد بود. نمیدانم دقیقا آن را چه بنامم».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.