آتشبازی یا بازی با آتش؟!
کریم ارغندهپور: در هفتههای اخیر، دو بار در مهمانی خداحافظی با دوستان مختلفی برای مهاجرت شرکت کردهام. در روزهای قبل هم یکی دیگر از دوستان نزدیکم خبر داد که خانوادگی در آستانه مهاجرت هستند. مهاجرت، بهویژه در دنیای کنونی، فینفسه مثبت یا منفی نیست. میتواند هر دو باشد یا هر یک نباشد، ولی به نظرم در جامعه ما نگاه غبارآلودی به آن وجود دارد. میتوان گفت مهاجرت از جهتی ظرافت تفاوت آتشبازی و بازی با آتش را به ذهن متبادر میکند. آتشبازی اگر با رعایت اصولش انجام شود هیجانآمیز و خوشحالکننده است ولی بازی با آتش میتواند فاجعهآفرین و غمبار باشد. سال گذشته با یکی از دوستان که جامعهشناس برجستهای است، صحبت میکردم. او در تشریح نتایج یک نظرسنجی در تهران میگفت که درصد بسیار بالایی از جوانان در سودای مهاجرت هستند و شمار قابل توجهی از این جوانان در سطوحی، برنامه رفتن هم دارند. این یک نشانه معمولی نیست، یک آسیب است که باید به درستی زمینههای آن شناخته شود. درصدی از مهاجرت -بسته به شرایط مختلف- میتواند طبیعی و حتی مثبت قلمداد شود ولی بیش از آن، طبیعی و البته مثبت نیست؛ نه برای فرد و نه برای جامعه. متأسفانه بسیاری از رسانهها حتی رسانه ملی گاهی در مطالب خود بهطور مستقیم یا غیرمستقیم از مهاجرت بهعنوان یک امتیاز یاد میکنند. این سطحیترین نوع برخورد با مهاجرت است. بیشتر کسانی که به مهاجرت میاندیشند - خصوصا در قشر جوان- افرادی هستند که اصلا سابقه سفر به خارج از کشور نداشتهاند. بسیاری از آنان با تصورات بسیار ابتدایی قدم در راهی میگذارند که انتهای آن کاملا مبهم است. بیشتر این افراد تصور میکنند، کیفیت زندگی و کار یا تحصیل در خارج از کشور لزوما از ایران بالاتر است. منظور از خارج کجا و تحت چه شرایطی است؟! این تصور کاملا چالشبرانگیز و اشتباه است. این گزاره منوط به شرایطی است و به عوامل گوناگونی بستگی دارد. چیزی که مسلم است اینکه کیفیت کار و تحصیلِ بالاتر بهراحتی مقدور نیست. به همین خاطر تعداد زیادی از مهاجران ناچارند به شرایطی نازلتر از شرایط زندگی عادیشان در موطن خود تن دهند. بسیاری از مهاجران با بیماریهای روحی- روانی قابل توجه و در رأس آنها افسردگی و استرس زیاد دست و پنجه نرم میکنند. خیلی از همین مهاجران به خاطر نداشتن پشتیبان در بزنگاههایی ناگزیر به از دستدادن بسیاری از داشتهها و انباشتهای ارزشمند زندگی خود میشوند. اینها نکاتی است که کمتر درباره مهاجرت مطرح میشود. میدانم که شاید به دلیل غلبه ایماژ، کمتر هم تأثیرگذار باشد ولی این نکته مانع از طرح یک گزاره درست نیست. سالها پیش بهطور اتفاقی با یک وکیل ایرانی فعال در بخش مهاجرت، در خارج از کشور همصحبت شدم. او بهعنوان وکیل تسخیری از سوی دولت یکی از کشورهای اروپایی مدافع بخشی از پناهجویان ایرانی بود که به دلیل ورود غیرقانونی زندانی بودهاند. میگفت، بخشی از این افراد پول زیادی را به قاچاقچیان انسان پرداختهاند و در شرایط بسیار سخت به آن کشور وارد و بعد مجبور به تحمل شرایط زندان شدهاند. با اندوه میگفت به بعضی از تحصیلکردههای آنها میگویم، اگر همان مبلغ را صرف ورود از مسیر قانونی کرده بودید وضعتان درحالحاضر اینقدر پیچیده و نامطلوب نبود! اجازه دهید باز به همان گزاره ابتدای این یادداشت بازگردم. مهاجرت به خودی خود مثبت یا منفی نیست. مهمترین نکته این است که درست دیده و انتخاب شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.