خوشامدگویی به همگرایی منطقهای
سیدقاسم ذاکری- كارشناس مسائل بينالملل
در پرتو برگزاری اجلاس سران کشورهای عضو مجمع صادرکنندگان گاز، سران و مسئولان عالیرتبه برخی از مهمترین همسایگان ایران در تهران جمع شدند. از آنجا که منطقه ما از یکطرف شاهد دوران گذار و انتقال تازهای است و از طرف دیگر با مشکلات، تهدیدات و نابسامانیهای فراوانی مواجه است، در نتیجه هر بهانه و فرصتی برای تماس، همکاری و رایزنی رهبران منطقه با همدیگر مغتنم خواهد بود. اهمیت روسیه بهعنوان بزرگترین و مقتدرترین همسایه ایران از آن جهت است که علاوه بر ظرفیت ژئوپلیتیک ویژه و منحصربهفردی که از آن برخوردار است، یک قدرت مستقل در سیاست جهانی بهشمار میرود. بدونشک بهرهگیری از ظرفیتها و امکانات روسیه بهنفع ثبات و تقویت فرایندهای همگرایی منطقهای در محیط پیرامونی کشورمان است بهویژه آنکه روسیه گستره وسیعی از محیط امنیتی ایران را دربر گرفته و فراتر از آن، یکی از عناصر مهم متصلکردن محیط امنیتی ایران به دیگر نقاط جهان از جمله اروپا و شرق آسیاست.
تجربه ثابت كرده است که یکی از بهترین ابزارهای تقویت ثبات و امنیت در جهان، اهتمام به فرایندهای همگرایی منطقهای است چنانکه در منطقه ما نیز ساختارهایی نظیر سازمان همکاریهای اقتصادی اکو حتما بهنفع گسترش همکاری و ثبات منطقهای بوده است. در روابط ایران با روسیه علاوه بر ظرفیتهای فراوانی که در روابط دوجانبه فیمابین وجود دارد و استفاده از آنها بهنفع طرفین است لازم است بیشتر از گذشته به فرایندهای همگرایی منطقهای توجه شود مخصوصا در عرصههایی نظیر حوزه خزر، آسیای میانه بزرگ، احیای مسیر طبیعی و سنتی جاده ابریشم، سازمان همکاریهای شانگهای، کریدور شمال- جنوب، اتحادیه گمرکی اوراسیاگرایی و تقویت همکاریهای حوزه اوراسیا با جنوب و غرب آسیا. در این رابطه انتظار متقابل ما از همسایه مقتدر شمالی آن است که اینک پس از رفع تحریمهای ظالمانه علیه ایران و حلوفصل سیاسی مسئله هستهای، به فرایند برطرفکردن موانع تبدیل عضویت ایران در سازمان همکاریهای شانگهای از عضویت ناظر به عضویت اصلی کمک كند، همچنین در برطرفکردن موانع برای رونقیافتن کریدور شمال- جنوب که حلقه اتصال غرب و جنوب آسیا به اروپا، آسیای مرکزی و قفقاز است مساعدت كند. فقدان سازوکاری مشخص برای تقویت همکاریهای متقابل ایران و روسیه در آسیای میانه، قفقاز و افغانستان بهویژه در پرتو تهدیدات منطقه از ناحیه گسترش تروریسم و بیثباتی و امکان انتقال بحرانهای خاورمیانه به مناطق یادشده نقیصه بزرگی است که باید برطرف شود. همکاریهای گذشته ایران و روسیه در بحرانهایی نظیر افغانستان و تاجیکستان در دهه 90 از قرن گذشته و مهمتر از آنها همسویی طرفین در بحران سوریه بهعنوان یکی از مهمترین بحرانهای راهبردی در نظام بینالملل میتواند پایههای مستحکمی برای اعتماد طرفین به همکاریهای منطقهای فراهم كند بنابراین لازم است زینپس رایزنیها و همکاریهای ایران و روسیه در خاورمیانه نیز ادامه داشته باشد. در این رابطه بهطور مشخص توصیه میشود درست مانند نمونههای روابط روسیه با بسیاری از کشورهای جهان، سازوکار دائمی رایزنیهای سران و وزرای خارجه دو کشور ایران و روسیه ایجاد شود. هرچند تصور این است که هدف اصلی از تنشزدایی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در دوره پسابرجام درواقع تنشزدایی در روابط ایران با کشورهای غربی بوده ولی بدونشک بهبود روابط ایران با غرب بههیچوجه بهمنزله مصادره اولویتهای اصلی سیاست خارجی ایران در حوزه همسایگان نيست، بهعبارت بهتر یکی از اهداف ایران از تنشزدایی با غرب ایجاد شرایط بهتر برای تسهیل در روابط با همسایگان بوده است مخصوصا آنکه در بسیاری از موارد درک و برداشت ایران از مشکلات منطقه همچنین راهحلهای این مشکلات در مقایسه با بینش و راهکارهای غربی به بینش و راهحلهای همسایگان نزدیکتر بوده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.