درباره مادرانی که پسرانشان به داعش پیوستند اما خودشان راه دیگری را انتخاب کردند
مادران جهنم را بهشت میکنند
ما صورتها را نمیبینیم، نقابهای سیاه را میبینیم. اما پشت نقاب سیاه داعشیان، مردانی هستند که روزگاری پسر مادرانشان بودهاند؛ مادرانی که مثل ما با دیدن و شنیدن کشتارهای داعش شوکه میشوند. با این تفاوت که این مادران از شنیدن خبر کشتهشدن قاتلان داعش خوشحال نمیشوند. امروز تعداد مادران اروپایی و غربی که پسرانشان به داعش پیوستهاند و در عملیات انتحاری یا جنگ کشته شدهاند، در حال افزایش است. بههمیندلیل برخی از این مادران دور هم جمع شدهاند و تصمیم گرفتهاند برای آرامش خودشان و جهان، به اطلاعرسانی درباره افراطگرایی بپردازند. اما این مادران چه کسانی هستند؟ به گزارش «هافتینگتنپست»، در کلگری کانادا، کریستیان بودرو (Christianne Boudreau) پس از اینکه از کار برمیگشت و قبل از اینکه به آشپزخانه برود تا غذایی برای خانوادهاش درست کند، دقایقی را صرف تماشای ویدئوهای داعش میکرد. او در زیرزمین خانهای در حومه شهر، در یک اتاق لخت که زمانی به پسر بزرگش، دامیان، تعلق داشت، مینشست و تصاویر مردانی را تماشا میکرد که با اسلحههای بزرگ مانند نوجوانان جلو دوربین ژست گرفته بودند. او درگیریهای داعش را تماشا میکرد. او اعدامهای داعشیان را میدید. اما بهسختی میتوانست درک کند چه اتفاقی در این ویدئوها در حال رخدادن است، زیرا همه حواس کریستیان به چهرههای پشت نقاب بود و تلاش میکرد چشمان پسرش را پشت یکی از آن نقابها تشخیص دهد. در کپنهاگ، کارولینا دم (Karolina Dam) غمزده و ترسیده بود. پسرش، لوکاس، هفت ماه بود به سوریه رفته بود. سه روز قبل، او خبری دریافت کرده بود که او خارج از حلب مجروح شده. همه چیز از یک پیام در وایبر شروع شده بود. کارولینا که نمیتوانست از فکر پسرش بخوابد، نیمههای شب به شماره لوکاس در وایبر پیام داده بود: لوکاس، خیلی دوستت دارم، خیلی، پسر عزیز من. دلم برایت تنگ شده و میخواهم به آغوشت بکشم و ببویمت. دلم میخواهد دستان نرمت را در دست خود نگه دارم و بهت لبخند بزنم». هیچ جوابی نیامد تا اینکه یک ماه بعد کسی در وایبر نوشت: «من لوکاس نیستم و دستهایم هم نرم نیست، هههه». دم نمیدانست تلفن لوکاس دست چه کسی است اما برای مخاطب ناشناس نوشت: «عزیز دلم، دستهای تو هم هست، ولی من دوست دارم دستهای پسرم را در دست بگیرم». ناشناس پرسید: «توان شنیدن یکسری خبر را داری؟» دم جواب داد: «بله، عزیزم» و ناشناس نوشت: «پسرت تکهتکه شده است». در نروژ، ترویل (Torill)، که خواسته است نام خانوادگیاش فاش نشود، از مرگ پسرش، تام الکساندر (Thom Alexander)، بهوسیله یکی از همکارانش که او را برای مبارزه به سوریه فرستاده بود، باخبر شد. ترویل برای این خبر مدرک خواست، به همین دلیل دخترانش، سابین و سارا (نامها واقعی نیستند)، همکار پسرش را در ایستگاه قطار اسلو ملاقات کردند. او خیلی معمولی یکسری عکس را روی آیپد (iPad) خود ورق میزد تا اینکه به عکسی رسید که برای دختران مهم بود؛ یک عکس از تام الکساندر با گلولهای در سر درحالیکه یک چشمش از حدقه بیرون آمده بود. ترویل با شنیدن خبر بهسادگی یک ظرف چینی شکست. در بروکسل، صالحهبنعلی، متولد مراکش و از مهاجران تونسی، در یک کنفرانس با موضوع کمکهای بشردوستانه بود که حس کرد درد عجیبی در تنش حس میکند. بههمیندلیل کنفرانس را نیمهکاره رها کرد، به خانه برگشت و تمام شب گریست. سه روز بعد، شوهرش یک تماس تلفنی از یک شماره غریبه دریافت کرده است. مردی پشت خط به او گفت پسر 19سالهشان صبری پسری که عاشق حرفزدن با مادرش درباره حوادث جهان بود، همان شبی که مادر در کنفرانس بوده، به قتل رسیده است. این زنان فقط چهار نفر از هزاران نفری هستند که یک کودکشان به داعش پیوسته است و او را از دست دادهاند. در طول چند سالی که از جنگ سوریه و ظهور داعش در خاورمیانه میگذرد، حدود 20 هزار تبعه خارجی برای پیوستن به مبارزه برای جناحهای مختلف رادیکال اسلامی به سوریه و عراق رفتهاند که بیش از سه هزار نفر از آنها از کشورهای غربی هستند. درحالیکه برخی از این افراد با دعای خیر خانواده راهی میشوند، بیشتر آنها در خفا و بدون خداحافظی میروند. پس از رفتن آنها، پدر و مادرشان خود را در یک غم و اندوه عمیق حس میکنند که غم و اندوه ازدستدادن یک کودک است، همراه این غم احساس گناه هم دارند درباره اینکه چه خطایی نسبت به کودکشان انجام دادهاند که به این مسیر کشیده شده است. همچنین حسی از شرم در مواجهه با دوستان و همسایگان را تجربه میکنند؛ همراه با احساسی از شک درباره تمام چیزهایی که درمورد شخصی که او را به دنیا آوردهاند، نمیدانستهاند. در طول سال گذشته، دهها نفر از این مادران از سراسر جهان یکدیگر را پیدا کردهاند تا یک اتحاد عجیب در برابر از دستدادن فرزندانشان ایجاد کنند. آنچه این مادران میخواهند، بیش از هر چیز، این است كه بر حس پوچی که در نبود فرزندانشان به آنها دست داده است، فائق آیند یا شاید چیزی معنیدار در مرگ آنها پیدا کنند. مورد عجیب کریستیان کریستیان بودرو زنی 46ساله و کانادایی است. شوهر اولش وقتی دامیان فقط 10 سال داشت، آنها را ترک کرد. دامیان کوچک هیچ تفریحی جز کامپیوترش نداشت. چند سال بعد وقتی دامیان 17ساله بود، اقدام به خودکشی بهوسیله نوشیدن ضدیخ کرد. اندکی پس از مرخصشدن از بیمارستان، دامیان به مادرش خبر داد که میخواهد مسلمان شود. کریستیان مسیحی، با این تصمیم پسرش مخالفتی نکرد و حتی معتقد بود در نتیجه پذیرش اسلام، دامیان به فردی اجتماعیتر تبدیل شده است. اما با آغاز سال 2011، همهچیز تغییر کرد. تلفنهای مشکوک به دامیان شروع شد و همراه با آن تعصباتی که تا قبل از آن خبری از آنها نبود. کریستیان میگوید: «دامیان اعتقادات عجیبی پیدا کرد مثلا معتقد بود کشتار میتواند عادلانه باشد». یک سال بعد در سال 2012 دامیان از مادرش جدا شد و به گروهی کوچک از دوستان تازهای که پیدا کرده بود، پیوست. کار این گروه کوچک محدود به ورزشکردن و کوهنوردی میشد. زمانی که جنگ در سوریه هنوز در ابتدای راه بود، یک روز دامیان به مادرش گفت برای ادامه تحصیل در رشته زبان عربی، به مصر سفر خواهد کرد و اندکی بعد بهطور کامل از دسترس خارج شد. 23 ژانویه 2013، کریستیان تازه از کار به خانه برگشته بود که دو مرد در خانهاش را زدند. کریستیان میگوید: «آنها مأموران سازمان اطلاعات کانادا بودند. به من خبر دادند دامیان به مصر نرفته است، بلکه اکنون در سوریه بهسر میبرد و به شاخه محلی القاعده، جبهه النصره، پیوسته است. تا روزها و هفتهها بعد از آن هیچ کاری نمیکردم جز اینکه در اینترنت جستوجو کنم و عکسها و ویدئوهای گروههای جهادی را ببینم شاید ردی از دامیان بیابم». بسیاری از کسانی که به گروههای رادیکال میپیوندند موظف به تکفیر آنهایی هستند که جلو راه آنها قرار میگیرند ازجمله والدینشان. اما در فوریه، دامیان با مادرش تماس گرفت و این تماسهای تلفنی هر دو، سه روز یکبار ادامه پیدا کرد. کریستیان میگوید: «بسیاری از مواقعی که پسرم با من تماس میگرفت، سر پست بود. سروصداهایی در پسزمینه صدایش میشنیدم مثل صدای افرادی که سر هم به زبانی دیگر داد میکشیدند. حتی یکبار دامیان به من گفت صدایی که میشنوم صدای هواپیمایی است که در نزدیکی زمین حرکت میکند و این یعنی هواپیما همین حالا بمبهایش را بر سر مردم ریخته است. بعضی مواقع هم همانطور که دامیان در حال صحبت با من بود، شروع به دویدن میکرد و من نمیدانستم چه اتفاقی در حال رخدادن است. البته او همیشه درباره حرفهایی که به من میزد محتاط بود و سناریوهای بسیاری درباره اینکه او کجاست و چه میکند، به سرم میزد». در بهار 2013، مکالمه بین مادر و پسر بهشدت مشقتبار شده بود. کریستیان میگوید: «در چنین شرایطی تنها کاری که میخواهید انجام دهید این است که آنها را به خانه برگردانید. به همین دلیل دست به هر اقدامی میزنید. گاهی تلاش میکنید عادی باشید اما حتی ممکن است به التماسکردن هم بیفتید. بههمیندلیل من تلاش کردم از راه لوک، برادر ناتنی دامیان، وارد شوم. لوک 9ساله بسیار برادر بزرگش را دوست دارد، نه مثل یک برادر که بیشتر مثل یک پدر. به او گفتم: چه احساسی خواهی داشت اگر لوک، به سوریه بیاید و به گروههای رادیکال بپیوندد و او جواب داد: خیلی به لوک افتخار خواهم کرد. درست همین لحظه بود که فهمیدم دامیان دیگر پسر من نیست. انگار کس دیگری در جلدش فرو رفته باشد. گوشی را به لوک دادم تا با دامیان صحبت کند. لوک بهشدت بیقراری میکرد، گریه و زاری راه انداخته بود و فقط از دامیان میپرسید: کی برمیگردی؟» او ادامه میدهد: «پس از این اتفاق بود که دیگر دوستتدارمگفتنهای دامیان قطع شد، دلتنگهستمها قطع شد و اندکی بعد دامیان دیگر هرگز به من تلفن نکرد». کریستیان بعدها فهمید درست در همین زمان بود که جبهه النصره از داعش شکست خورده و دامیان به داعش پیوسته است. آخرین تماس بین مادر و پسر در آگوست اتفاق افتاد زمانی که دامیان یک صفحه فیسبوک جدید ساخت. از مادر باز التماس و خواهش بود و از طرف پسر رفتار سرد و رسمی. کریستیان در فیسبوک پیام میگذاشت: «دل همه ما برایت تنگ شده است. هنوز هم میخواهیم تو اینجا پیشمان باشی». و دامیان جواب میداد: «من از علاقه شما به خودم و دلتنگیتان باخبرم. اینها اطلاعات تازهای نیستند. هیچ تغییری در عقیده و موقعیت من به وجود نیامده است». پس از این آخرین مکالمهها بود که در 14 ژانویه 2014 یک خبرنگار به کریستیان خبر داد پسرش در نزدیکی حلب توسط ارتش آزاد سوریه، به قتل رسیده است. کریستیان یک وظیفه مهم داشت؛ باید قبل از اینکه لوک در اخبار میشنید، خبر مرگ دامیان را به او میداد. با مراجعه به روانشناس کودک، این اتفاق افتاد. سیام ژانویه، زمانی که شب از نیمه گذشته بود، لوک در صفحه فیسبوکش نوشت: «دلم برات تنگ شده، کاش خبر کشتهشدنت دروغ باشه!». کمک از راه میرسد کریستیان میگوید: «پس از مرگ دامیان فکر کردم چیزی نمانده که دیوانه شوم. فقط گریه میکردم. نمیتوانستم بخوابم. میدانستم باید به فکر لوک و خواهرش هوپ و دخترخواندهام پگی باشم اما بهشدت احساس تنهایی و افسردگی میکردم». بهنظر میرسید فقط یک نفر خواهد توانست وضعیت کریستیان را درک کند، دکتر «دانیل کوهلر»؛ روانپزشکی آلمانی، که در آلمان به افرادی کمک میکند که از سازمانهای نئونازی جدا شدهاند. کوهلر در سالهای اخیر کمک به اعضای سابق گروههای رادیکال اسلامی را نیز آغاز کرده است. بههمیندلیل، کریستیان، با کوهلر تماس گرفت تا بفهمد دلیل همه آنچه اتفاق افتاده است، چیست؟ کریستیان میگوید: «دکتر کوهلر به من توضیح داد آنچه برای پسرم اتفاق افتاده، روندی طبیعی است که تمام افراطگرایان آن را طی میکنند. گویا شباهتهای بسیار زیادی بین افراطگرایان مذهبی و نئونازیستها وجود دارد. کسی که تازه به یک گروه افراطی پیوسته است، در ابتدا احساس سرخوشی بیسابقهای را تجربه میکند چون حس میکند بالاخره معنایی برای جهان پیدا کرده است. در این مرحله، افراد حتی سعی میکنند اطرافیانشان را نیز در این زمینه متقاعد کنند. مرحله ناامیدکننده بعدی زمانی فرا میرسد که فرد به این نتیجه میرسد کسانی را که دوست دارد؛ پیام او را نمیپذیرند. اینجا مرحلهای است که جدالهای خانوادگی آغاز میشود؛ دعواهایی که حولوحوش سبک زندگی میچرخد. در این نقطه است که فرد به این نتیجه میرسد بهترین راه، ترک خانه است. او به گروهی شامل دیگر افراطگرایان میپیوندد و آرزو میکند کاش فعالیتهای عملی زودتر شروع شوند». کریستیان شش ماه بعد از مرگ دامیان، دکتر کوهلر را در برلین ملاقات کرد. کوهلر، کریستیان را به سه مادر دیگر معرفی کرد که هر سه فرزندانشان را به شکلی مشابه از دست داده بودند. هر کدام آلبومی پر از عکسهای فرزندانشان داشتند و آنها را به یکدیگر نشان میدادند و خاطراتشان را برای هم تعریف میکردند. بههمیندلیل کمکم متوجه میشدند شباهتهای زیادی میتوانند در مسیری پیدا کنند که باعث گرایش فرزندانشان به رادیکالیسم شده است. کریستیان میگوید: «در حین صحبت با یکی از این مادران بود که فهمیدم پسرش درست در همان شهری کشته شده است که دامیان، کشته شد. اندکی بعد بالاخره احساس کردم ابر سیاهی که زندگیام را فرا گرفته بود، کمکم دارد ناپدید میشود. این اتفاقی نیست که برای فقط یک نفر افتاده باشد و ما میتوانیم کاری کنیم که آن را پشتسر بگذاریم». پس از بازگشت از برلین، کریستیان به یک فعال اجتماعی تبدیل شد. خوشبختانه سازمانهایی هم بودند که در این زمینه فعالیت میکردند مثل سازمان «حیات کانادا» و «مادران زندگی» که هر دو به خانوادههایی کمک میکنند که فرزندانشان به انواع مختلف رادیکالیسم گرایش پیدا کردهاند. کریستیان اکنون به شهرهای مختلف کانادا سفر میکند و با خانوادهها، معلمان، دانشآموزان و نیروهای پلیس درباره رادیکالیسم صحبت میکند. او به آنها میگوید رادیکالیسم چیست و چگونه باید مقابل آن ایستاد. او میگوید: «ما هرگز در زمینه رادیکالیسم به کودکان آموزش ندادهایم. امروز در جامعه ما آموزش درباره همهچیز وجود دارد؛ از موادمخدر بگیرید تا روابط جنسی، اما هیچوقت به کودکان آموزش نمیدهیم چه کنند تا به دام رادیکالیسم نیفتند». مادران با هم متحد میشوند این فقط خانوادهها و جامعه نیستند که میتوانند با آموختن درباره رادیکالیسم، مانع از گسترش آن شوند. تأثیر عمیقتر این آگاهسازی را میتوان بر خود افراطگرایان نیز دید. دکتر کوهلر حتی معتقد است میتوان با صحبتکردن با تندروها، آنها را از مسیر خشونتی که انتخاب کردهاند، بازگرداند. البته این کار راه دارد. کوهلر میگوید: «دو گروه از افراد هستند که تأثیرگذاری بسیار بالایی روی افراطگرایان دینی دارند؛ کسانی که خود زمانی رادیکال بودهاند و مادران. در اسلام بهخاطر نقش بسیار مهمی که مادر دارد، میتواند کمک بسیار زیادی برای برگشت افراطگرایان به مسیر تعادل داشته باشد. اگر یک مسلمان رادیکال باشید باید از مادرتان برای رفتن به جنگ اجازه بگیرید یا با او خداحافظی کنید. بسیاری از بمبگذاران انتحاری، آخرین تماسشان با مادرشان است. برای اینکه با آنها خداحافظی کنند و به آنها بگویند در بهشت منتظرشان هستند. در خانوادههایی مانند خانواده دامیان، پدر معمولا در حاشیه است یا اصلا وجود ندارد. بههمیندلیل است که مادر اهمیتی استثنایی پیدا میکند». بههمیندلیل است که اکنون در تمام جهان مادران دست به اقدامات مشابهی میزنند. در استرالیا، سازمانی به اسم «مادران بدون مرز» تشکیل شده که فعالیت عمدهاش در زمینه آگاهیبخشی درباره رادیکالیسم است. خود کریستیان یکی از افرادی است که تاکنون توانسته به مادران زیادی کمک کند. کارولینا، ترویل و صالحه ازجمله کسانی هستند که با کمک کریستیان دوباره به زندگی عادی برگشتند. اندکی بعد از اینکه کریستیان فعالیت خود را شروع کرد، ایمیلی از کارولینا دریافت کرد که داستان پسرش را در آن گفته بود؛ پسری که خبر مرگش را یک ناشناس به مادر داده بود. ترویل و صالحه زنان بعدی بودند. حالا اما آنها فقط چهار زن نیستند؛ متحدانی علیه رادیکالیسم هستند که میدانند آنچه اتفاق افتاده، با آگاهیبخشی قابل پیشگیری است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.