انجمن نجوم بوشهر، قطب نجوم دانشآموزی
جایی که آسمان به دریا میرسد
حسن باغبانی. رئیس رصدخانه و انجمن نجوم بوشهر
نزدیک به ربع قرن از آغاز فعالیتهای نجوم آماتوری، بهصورت گسترده، در ایران میگذرد که نتیجه آن، تشکیل انجمنها و نهادهای مختلف نجومی در سراسر کشور بوده است. این روزها، دههاهزار منجم آماتور در جایجای ایران، زندگی متفاوتی را با زیباییهای آسمان تجربه میکنند و از مسیرهای گوناگونی به ترویج و آموزش این علم میپردازند. دراینمیان، استان بوشهر (با توجه به موقعیت ساحلی خود و بهویژه لزوم آشنایی صیادان و دریانوردان با نقشه ستارگان برای کمک در امر دریانوردی)، چه در زمینه جهتیابی و چه برای پیشبینی وضعیت آبوهوا، همواره پیوندی ناگسستنی با گنبد فیروزه داشته است. با وجود چنین پیشینهای، فعالیتهای نجومی به شکل رسمی در بوشهر با همایش گذر زهره از سال83 آغاز شد و سرانجام، اسفندماه 84 با تأسیس رصدخانه مهر به همت جناب آقای «کرمی» از پیشکسوتان این عرصه، وارد مرحله جدیدی شد. اینجانب نیز در ابتدای امر، با همراهی دوستان و علاقهمندان توانمندی مانند مهندس «لاوری» (مدیر سایت هفتآسمان، بزرگترین دایرهالمعارف نجوم به زبان فارسی) اقدام به تشکیل انجمن نجوم و آموزش عملی ستارهشناسی به دانشآموزان، دانشجویان و عموم کردیم. از سال89 در پی بازنشستهشدن آقای «کرمی»، مؤسس و مدیر رصدخانه، اینجانب همزمان ریاست رصدخانه و انجمن نجوم بوشهر را بر عهده گرفتم. در این زمان، کار ما آسانتر شده بود، شاگردان دیروز با برگزاری صدها تور رصدی در سراسر استان و کشور، استادان توانمندی شده بودند. من با همت دوستان و حمایت مسئولان استانی، همراه با توانمندسازی رصدخانه، از حیث نرمافزاری و نیروی انسانی، به تجهیز سختافزاری مرکز نیز اقدام کردم. این مرکز هماکنون با داشتن یک عدد سیسیدی، سه عدد دوربین پیشرفته عکاسی آسمان شب، بیش از 10 عدد انواع تلسکوپ، ازجمله تلسکوپ 16 اینچی در گنبد اصلی رصدخانه به قطر 5.8 متر، 20 عدد دوربین دوچشمی نجومی، آسماننما، سالن نمایش فیلم و نرمافزارهای نجومی، کمپ رصدی با مساحت 40 هزار مترمربع و 40 نفر نیروی داوطلب صاحب دانش و تجربه که کار آموزش به دانشآموزان و دانشجویان را انجام میدهند، یکی از اصلیترین مراکز آموزش نجوم دانشآموزی، دانشجویی و معلمان ایراني محسوب میشود. حال که نزدیک به یک دهه از فعالیتهای رسمی رصدخانه مهر و انجمن نجوم بوشهر میگذرد، فعالیتهای این مرکز از محدوده استان فراتر رفته و با تأسیس 18 انجمن نجوم در سراسر استان بوشهر و آموزش اعضای آن، هزاران نفر را با آسمان شب آشنا کرده است. این مرکز با توجه به درک و شناخت نیازهای واقعی عموم مردم و بهویژه دانشآموزان و معلمان، براساس علاقه و آگاهی از نیازهای آموزشی، دست به ابتکارهایی زد و با برگزاری کارگاههای آموزشی ویژه دانشآموزان و معلمان، سنگ بنای فعالیتهای پژوهشی و تحقیقاتی در زمینه نجوم، هوا-فضا، محیطزیست و گردشگری را گذاشت. ازجمله طرحهاي نوآورانه اين مركز میتوان به موارد زیر اشاره کرد: - طراحی و اجرای نخستین جشنواره نجومی-محیطزیستی مشترک مدارس ایران با عنوان «کاوشگران آسمان»، که دانشآموزان در دو بخش آموزشی و رقابتی، با انجام پروژههایی عملی از ماهها قبل برای حضور در آن به جمعآوری اطلاعات از آسمان و طبیعت پیرامون خود میپردازند. این جشنواره در سال92 با حضور 700 نفر و در سال93 با حضور بیش از هزار دانشآموز و در سالجاری نیز تاکنون چندهزار دانشآموز برای شرکت در این جشنواره ثبتنام کردهاند. این جشنواره به صورت کمپینگ برگزار و دانشآموزان یک شبانهروز کامل در قالب فعالیتهای عملی، به فراگیری مهارتهای زندگی، بهویژه در حوزه نجوم، محیطزیست و گردشگری میپردازند. - طراحی و اجرای پروژه «شما یک دانشمند هستید». در این پروژه، دانشآموزان در زمینههای مختلف نجومی به ثبت دادههای رصدی و تجزیه و تحلیل آنها میپردازند. - تأسیس انجمنهای نجوم-محیطزیست و ستادهای استهلال در همه شهرهای استان بوشهر و تجهیز آنها به امکانات لازم برای فعالیتهای علمی-آموزشی، راهاندازی دورههای ضمنخدمت نجوم ویژه معلمان سراسر کشور، برگزاری جشنواره نجوم-طبیعتگردی با عنوان دریا تا گنبد با هدف آموزش تورلیدرهای سراسر کشور و آشناکردن آنها با جذابیتهای آسمان شب و همچنین معرفی جاذبههای طبیعی استان بوشهر، طراحی 120 پروژه نجومی برای امور تحقیقاتی و پژوهشی و ارائه آن به وزارت آموزشوپرورش و به دنبال آن، انتخاب استان بوشهر و انجمن نجوم بهعنوان قطب نجوم دانشآموزی وزارت آموزشوپرورش، فعالیت در عرصه عکاسی نجومی و حضور بیش از 10 عکاس حرفهای که عکسهای برخی از ایشان زینتبخش صفحات مجلات و ژورنالهای معتبر نجومی داخل و خارج از کشور است، تربیت دهها مدرس نجوم، برگزاری کارگاهها، همایشها و شبهای رصدی در سراسر استان و... که ثمره آن، رشد و گسترش دانش نجوم بین دانشآموزان و عموم مردم بوده است. - طراحی و اجرای این پروژهها و فعالیتها از مسیر سختِ آموزش و ترویج علم، به شکل راستین آن، گذشته است؛ مسیری که کمتر نهاد و فردی پا در آن میگذارد. باید پذیرفت کشور ما پس از چندین قرن خاموشی و سکوت علمی، چند دهه است که به صورت حقیقی در مسیر یادگیری و آموختن قرار گرفته است و با توجه به نبودِ زیرساختها و برنامههای کلان همراه با آیندهنگری، مسیر آموزش و ترویج علم دستخوش ناملایمات و تغییرات بسیاری نیز بوده است که این خود راه را بر مروجان علم بسیار سختتر کرده است. آشنانبودن مسئولان و مدیران با راههای صحیح آموزش، نگاههای شخصی و منفعتطلبانه و افتادن مسئولان به دام روزمرگی، باعث میشود بسیاری از فعالان این عرصه، خسته شده و از ادامه مسیر بازبمانند. خوشبختانه مدیریت و کادر علمی رصدخانه مهر با ایمان راسخ به راهی که در پیش گرفتهاند، نهتنها توانستهاند بر همه مشکلات غلبه کنند، بلکه توانستهاند مسئولان استانی را با خود همراه کنند و از همه ظرفیتها برای پیشبرد اهداف و کمک به باروری علمی آیندهسازان این مرز بوم بکوشند. بر این باورم که با توجه به تنگناها و مشکلات مالی که اکثر مراکز علمی -آموزشی ما با آن دست به گریبان هستند، با طراحی استراتژی مناسب و بهرهگیری از ظرفیتها و توان علمی جوانان بااستعداد این مرزوبوم میتوان هر ناممکنی را ممکن کرد. در پایان، لازم میبینم به این نکته اشاره کنم که انجمن نجوم بوشهر با برخورداری از یک کمپ آموزشی-تفریحی در سواحل خلیجفارس، آمادگی خود را برای بهاشتراکگذاری تجارب خود با دیگر نهادهای علمی-آموزشی کشور اعلام میدارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.