گفتوگو با رئیس انجمن مددکاران در سالروز جهاني يادآوري قربانيان حوادث جادهاي
رونق بازار خودرو، بهانه تحميل مشکلات به جامعه نباشد
سعيد برآبادي: هر سال در تقویم روزی به نام «روز جهانی یادآوری قربانیان تصادفات جادهای» به ما خاطرنشان میکند که حوادث جادهای، از هر نوعی که باشند، زندگی مدرنشده و ماشینیشده ما را تهدید میکنند. شدت این تهدید در کشوری مانند ژاپن تقریبا در پایینترین سطح خود قرار دارد و در کشورهایی مانند ایران و برزیل، بهحدی بالاست که به عنوان یک پدیده خطرناک از آن یاد میشود. آمار بالای قربانیان حوادث جادهای در ایران همچنین یادآوری میکند که دیگر مسئله تصادف، یک مسئله ساده نیست و ابعاد آن، به حدی گسترده شده که باید آن را به عنوان یک آسیب اجتماعی در نظر گرفت و سعی کرد، از پیامدها و مشکلات پس از آن کاست. در این گفتوگو، سیدحسن موسویچلک، رئیس انجمن مددکاران ایران، به «شرق» میگوید لایههای مختلف موضوع تصادفات جادهای میتواند به صورت مستقیم یا غیرمستقیم بر شاخصهای سلامت هر جامعهای تأثیرگذار باشد و بههمیندلیل باید دولتها و نهادهای غیردولتی فعال در عرصه سلامت اجتماعی در این حوزه برنامهریزیهای دقیقتر و بهروزتری داشته باشند.
آیا میتوان سوانح جادهای را در فهرست موضوعهای اجتماعی در نظر گرفت؟ یکی از موضوعهایی که در دنیا در حوزه اجتماعی هم به آن توجه میشود، موضوع تصادفات جادهای است؛ چراکه این نوع سوانح، بهطور مستقیم و غیرمستقیم بر شاخصهای سلامت (جسمی، روانی و اجتماعی) هر کشوری تأثیر زیادی دارند. پیامدهای تصادفات جادهای میتواند منجر به معلولیتهایی شود یا خانوادهای سرپرست خود را از دست دهد، یا کودکی پدر یا مادر خود را از دست بدهد و به دنبال آن، لزوم ارائه خدمات اجتماعی هم بیشازپیش ضرورت پیدا میکند و سازمانهای اجتماعی و متخصصان اجتماعی، ازجمله مددکاران اجتماعی برای ارائه خدمات اجتماعی و انجام حمایتهای اجتماعی از بازماندگان تصادفات جادهای باید وارد شوند. در سال گذشته بیش از 16 هزار نفر در ایران بهدلیل تصادف جان خود را از دست دادهاند؛ بهعبارتدیگر هر ساعت 2.2 نفر در کشور بر اثر تصادف میمیرند. برآوردهای آماری هم میگوید بین 8 تا 10 برابر آن هم دچار مصدومیت میشوند که برخی نیز به معلولیت منجر میشود. سومین عامل معلولیت در کشور، تصادفات جادهای است (از 12 هزارو 500 نفر از معلولان ضایعه نخاعی تحت پوشش بهزیستی ششهزارو 825 نفر، یعنی معادل حدود 55 درصد، به دلیل تصادفات رانندگی بوده است)؛ و سومین دلیل اینکه خانوادهای در کشور زنسرپرست میشود تصادفات است. گزارشهای سازمان جهانی بهداشت نشان میدهد که سالانه در جهان حدود پنج میلیون نفر جان خود را از دست میدهند؛ دراینمیان مرگومیرهای ناشی از تصادفات جادهای یکی از مهمترین عوامل مرگومیر در میان کشورهای درحالتوسعه است. در گزارشی که مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی تهیه کرده است، بانک جهانی، وضعیت ایمنی ترافیک را در ایران بحرانی دانسته است. همچنین گفتنی است جوانان بیشترین قربانیان تصادفات جادهای هستند. ضمن اینکه ازجمله عوامل تصادفات میتوان به مصرف مواد مخدر و روانگردانها، مشروبات الکلی، خشونتها و عصبانیتها، بیتوجهی به قانون، ابراز وجود و ... اشاره کرد که ارتباط مستقیمی با حوزه اجتماعی دارند؛ بنابراین، هم عوامل مؤثر بر تصادفات جادهای و هم پیامدهای آن بهگونهای است که موضوع تصادفات جادهای جزء لاینفک حوزه اجتماعی محسوب میشود. گرچه در ایران کمتر به این موضوع توجه شده است. فراموش نکنیم تصادفات جادهای روی اطرافیان و بستگان افراد هم تأثیر میگذارد و ازآنجاییکه جامعه، نیروی انسانی خود را از دست میدهد و مجبور میشود هزینههای زیادی در این حوزه انجام دهد؛ بنابراین جامعه نیز از این حوزه تأثیرات منفی زیادی میپذیرد. ضمن اینکه از تأثیرات اقتصادی تصادفات نیز نباید غافل شد. در ایران براساس پژوهشی که مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی ارائه کرده است، هزینههای اقتصادی اجتماعی تصادفات حدود هشت درصد تولید ناخالص داخلی است. براساس این آمار، هزینه اقتصادی- اجتماعی تصادفات در ایران در سال 1390 معادل 51هزارو 910 میلیارد تومان بوده است. آمار دیگری از تهران ارائه کنم. در سال 1392 فقط بیمه ایران برای حوادث رانندگی و تصادفات در این استان 282میلیاردو 656میلیون و 635هزار تومان پرداخت کرده است. گرچه محاسبه هزینههای نامحسوس این بخش نیز بسیار درخور توجه است. گاهی اوقات نیز تأمین پول دیه و هزینههای مربوط به تصادفات، زندگی افراد را دچار اختلال جدی میکند. بر اساس قانون چه نهادهایی مسئول کاهش آسیب در زمینه سوانح جادهای هستند؟ این نهادها چگونه و به چه گروههایی خدمات میدهند؟ ما باید از تمام ظرفیتها برای کاهش تصادفات بهره بگیریم؛ اما نقش آموزش دراینزمینه بسیار مهم است؛ چراکه در بین سه عامل جاده، وسیله نقلیه و انسان، نقش عامل سوم، یعنی انسان، بسیار مهم است؛ حتی برخی از پژوهشها نقش عامل انسانی را تا 85 درصد هم پیشبینی کردهاند؛ اما میتوان از ظرفیتهای دستگاههایی مانند صداوسیما، راهنمایی رانندگی (ناجا)، آموزش و پرورش، دانشگاهها، فرهنگ و ارشاد اسلامی، بهویژه ظرفیتهایی مانند مطبوعات، خبرگزاریها، سینما، فیلم، بهزیستی، جمعیت هلال احمر، وزارت بهداشتودرمان و آموزشپزشکی، به عنوان دستگاههای محوریتر دراینزمینه یاد کرد. فارغ از نهادهای دولتی و رسمی، نهادهای مدنی و «انجیاو»ها تا چه حد در زمینه کاهش آسیبهای سوانح جادهای وارد عمل شدهاند و آیا میتوان دراینزمینه از الگوهای خوب خارجی هم یادی کرد؟ در ایران سازمانهای غیردولتی دراینزمینه زیاد فعال نیستند. ما در انجمن مددکاران اجتماعی ایران، چند سالی است که وارد این حوزه شدهایم. نشستهای علمی مرتبط با ابعاد اجتماعی تصادفات رانندگی را برگزار و با همکاری دانشگاه لایپزیک آلمان و علوم بهزیستی و توانبخشی دوره مقدماتی تربیت مربی در حوزه اجتماعی تصادفات را برگزار کردهایم. کمپینهایی نیز دراینزمینه ايجاد شده است. در آخرین کنگره بینالمللی که هفته قبل در دانشگاه تهران برگزار شد، همکاری و حضور داشتیم، بولتنهایی را آماده کردیم؛ ولی هنوز دستاندرکاران این حوزه به ضرورت اهمیت بخش اجتماعی تصادفات پی نبردهاند. در آلمان ظرف مدت 40 سال، فوتیهای ناشی از تصادفات جادهای از بیش از 21 هزار نفر به 3600 نفر کاهش یافت و مهمترین دلیل آن هم استفاده از ظرفیتهای سازمانهای غیردولتی فعال در حوزههای مختلف، ازجمله زنان، کودکان، جوانان و تشکلهای اجتماعی و فرهنگی بود. در شرایط ایدهآل، حمایت از خانوادههای جانباختگان و آسیبدیدگان حوادث جادهای چگونه باید انجام شود؟ این شرایط ایدهآل نسبت به شرایط فعلی چقدر فاصله دارد؟ درحالحاضر در کشور در حوزه اجتماعی خدمات خاصی ارائه نمیشود که از قبل تعریف شده و جایگاه قانونی داشته باشد؛ ولی میتوان در چند بخش این حمایتها را انجام داد. حمایت از کسانی که عزیزی را از دست دادهاند به منظور بازتوانی و بازگشت آنان به ادامه زندگی و ایفای نقشهای اجتماعی خود در جامعه. حمایت از بازماندگان این سوانح به اشکال مختلف، اعم از خدمات مشاورهای و حمایتی از بازماندگان، تسهیل دسترسی به خدمات اجتماعی روانی - اجتماعی موردنیاز بازماندگان، معرفی منابع اجتماعی، حمایت از کودکان بازمانده از تصادفات جادهای، انجام مداخلات اجتماعی سریع و بهموقع و تخصصی با بهرهگیری از روشهای مختلف مددکاری اجتماعی و از همه مهمتر، اقدامات پیشگیرانه دراینزمینه و بررسیهای اجتماعی قبل از اخذ گواهینامه، ارائه خدمات اجتماعی و روانی بعد از تصادفات به رانندگان و اخذ گواهینامه مجدد. ازآنجاییکه خودرو به عنوان یکی از سه عنصر حوادث جادهای نقش تعیینکنندهای دراینزمینه دارد؛ افزایش تولید خودرو و خرید آنلاینی که بهتازگی ایرانیها از دو شرکت داخلی داشتهاند چه آیندهای را برای حوادث جادهای کشور ترسیم میکند؟ نباید به بهانه رونق بازار خودرو، اقداماتی کرد که مشکلات دیگری را بر جامعه تحمیل کنیم. درحالحاضر هم بیشترین تأثیرات منفی ناشی از تصادفات، به خودروهای داخلی برمیگردد. به نظر من بدون توجه به ایمنی بیشتر خودروها این اقدام در آینده آمار مرگومیرها و سوانح جادهای را افزایش خواهد داد. حفظ جان انسان مهمتر از هر چیزی است که نباید فدای هیچ تصمیمی شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.