|

پيشينه مخالفت با سدسازي در ايران

درباره پيشينه ملی و بومی مخالفت با سد باید گفت ايراني‌ها نزدیک به یک هزاره پیش مضرات سدسازي را تشخیص داده بودند و آن را متوقف كردند. این در حالي بود كه ایرانیان سدسازهاي بسيار ماهري بودند و اولين سدهاي قوسي‌ مانند ایزدخواست فارس و بلندترين سدها مانند كوريت را ساخته بودند، اما به دليل هشدار دانشمندان بزرگي چون ابوبكر محمدحسن حاسب كرجي نسبت به تبخیر شدید آب از سطح روباز سدها ساخت آن متوقف شد. حاسب كرجي بر آن بود که آب بهتر است از زیر زمین هدایت شود تا تبخیر نشود و سالم‏تر بماند. او قنات‏ها را بهترین شیوه تأمین آب می‏دانست و آن را توصیه کرده است. حاسب کرجی 600 سال قبل از کپلر، کوپرنیک و گاليله با صراحت و روشنی در کتابش گفته زمين به دور خود مي‌چرخد. او درباره کروی‌بودن زمین گفته بود: «زمين با همه كوه‌ها، دشت‌ها و پستي‌ها و بلندي‌هايش كروي‌شكل است. خدا آن را مركز عالم قرار داده است كه تا ابد با حركت دائمي گرد اين مركز مي‌چرخد». کرجی در همین کتابش به کشش عمومی زمین نیز 600 سال پیش از نیوتن اشاره کرده است. يونسكو با ارائه مستندات ناگزیر شد نامش را در كنار گاليله بنويسد چون كتاب «استخراج آب‌هاي پنهان» در قرن چهارم هجري و هزارسال قبل نوشته شده است. در اين كتاب به‌صراحت گفته شده براي ايران‌زمين با اين اقليم، بهترين روش استخراج آب‌هاي پنهان و قنات است. در اين كتاب با علم مثلثات در آن زمان مي‌توان گفت كه در زير زمين كانال قنات به كدام سمت و با چه زاويه‌اي حركت مي‌كند، اما در دوران معاصر مخالفت رسانه‏ای با سدسازی‏های 60 سال اخیر کشور به گفته كارشناسان، در بهار 1386 با انتشار کتاب «رودهای خاموش» آغاز شد و سپس در تابستان 86 با انتشار کتاب «سدها و توسعه»، نوشته کمیسیون جهانی سدها، تجربه جهانی تخریب، بازگو شد. در اردیبهشت سال 1387 برای نخستین‌بار همایشی در تهران با حضور مخالفان سدسازی و تشکل‏های مردمی با پشتیبانی انجمن کوهنوردان ایران برپا شد. پس از آن نقد سدسازی بی‌رویه مدیریت آب کشور به برخی استادان دانشگاه‏ها و روزنامه‏ها و سپس به فرهنگستان علوم و سراسر جامعه گسترش یافت. براين‌اساس روز 29 اردیبهشت روز ملی مبارزه با سدسازی نام گرفت. کتاب «توسعه پایدار و مدیریت آب، پیامدهای زیست‌محیطی سدسازی» در ایران در سال 1389 منتشر شد که نقد سدسازی‏های کشور همراه با راهکارها از جمله معماری و ساختمان‏سازی صفر برای نخستین‏‏بار در ایران را دربر داشت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.