روایت شهرام زرگر از حميد امجد و سنت روشنفکری ما
فرد بهجای نهاد
در ماهنامه فیلم سالهای 64 و 65 ، دوره اول مجله «گزارش فیلم» سال 69 ، و بعدتر در «دنیای تصویر» نقدهایی میخواندم از فردی در آغاز با امضای حمید سعیدی امجد که این نقدها در مقایسه با مقالههای نامآوران نقدنویسی سینمایی آن دوره نهتنها چیزی کم نداشتند بلکه از نثر فرهیخته و پاکیزهای هم برخوردار بودند و نگاه ویژهای نیز در آنها دیده میشد. بعدها به کوشش امجد بخش جدیدی در «دنیای تصویر» درباره تئاتر گشوده شد و همزمان فصلنامه «صحنه» را راه انداخت. امجد در این سالها بیشتر بهعنوان نمایشنامهنویس مطرح بوده است و وجوه دیگرِ فعالیتهای او مغفول ماندهاند؛ یکی هم همین کار مطبوعاتی اوست. از حمید امجدِ بازیگر نیز کمتر یاد شده، کسی که در بیستویکسالگی نقش جوان اول فیلم استاد بهرام بیضایی را در «مسافران» بازی کرد و بعدها هم بازی در چند تلهتئاتر و فیلم را تجربه کرد. فعالیتهای دیگر او شامل داستاننویسی، فیلمنامهنویسی و اخیراً ترجمه و فیلمسازی هم میشود و به این وجوه از فعالیتهای او نیز کمتر توجه شده است. از طنز حمید امجد هم کمتر گفته شده، طنزی که سهم بسیار ناچیزی از آن روی کاغذ منتقل میشود و بیشتر ویژگی حضور خود اوست. بهعبارتی امجد شخصیت کثیرالاضلاعی است که کلیت فعالیتهای او را میتوان در ادامه سنت روشنفکری ایران قلمداد کرد. صدواندیسال است که با ورود مظاهر مدرنیته به ایران، پدیدههایی مثل نمایشنامهنویسی وارد جامعه ما شدهاند که پیش از آن سابقهای در کشور ما نداشتند و امروز امجد یکی از پرچمداران این عرصه بهشمار میرود. جز این، اغلب چهرههایی که در اوایل دوره مشروطیت در عرصه اجتماعی نقش داشتند هر یک بهنوعی با راهاندازی یک نشریه پیوند داشتهاند. جهانگیرخان صوراسرافیل و دهخدا نمونههای شاخص آن دوره از تاریخ روشنفکری ما بهشمار میروند که این ویژگی در فعالیتهای آنها هم وجود داشت، و در کنار آنها میتوان نامهای دیگری را نیز به یاد آورد. در این سالها امجد هم همواره به کار در نشریات توجه داشته و امروز هم مثل سنت دهه چهل که ناشران شاخص ما مثل نیل و زمان و فرانکلین و مروارید و... نشریهای به ضمیمه آثارشان منتشر میکردند، امجد هم در کنار نشر کتاب به انتشار نشریه میپردازد و تا آنجا که اطلاع دارم تا امروز دوازده شماره از «دفترهای نیلا» به مقولههای تئاتر و نمایش ایرانی اختصاص یافته و چند شماره از آن هم به داستان و شعر و اندیشه اختصاص دارد. این فعالیتها را میتوان نمودهای روشنی از کارهایی دانست که «به کوشش» حمید امجد انجام میشوند. فعالیت ذیل همین اصطلاح «به کوشش» را هم نباید فراموش کرد چراکه این قبیل فعالیتها نیز جزء سنت روشنفکری ما بوده و بسیاری از کسانی که به دلایل مختلف به حاشیه رانده میشدند بهاجبار به کارهایی روی میآوردند که «بهکوشش» آنها انجام میشد. برای مثال آنچه دهخدا را وادار کرد تا طی سیسال کار یک نهاد دولتی را در خانه انجام دهد و لغتنامهای با این وسعت تدوین کند، چیزی نبود جز بهحاشیهراندن او. هرچند حاصل کار او امروز برای ما لغتنامهای ارزشمند است، اما تا چه زمانی میخواهیم افراد را بهجای نهادها به کار بگیریم؟ دهخدا باید یکتنه فرهنگنامه بنویسد و شاملو یکتنه کتاب کوچه و این مسئله چیزی نیست جز قصور نهادهای دولتی و اجتماعی که کارهایی با این حجم را بر دوش یک نفر انباشت میکنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.