«به سلامتی جاده» نوشته هارولد پینتر و کار مهدی سقا
سکوت و مکثهای شکنجهگر
سحر سلطانی
«به سلامتی جاده» از آن دست متنهای هارولد پینتر است که بهعنوان متنهای متأخر از آن نام میبرند؛ و مقصد و مفهومی اندیشهورز دارد نسبت به مسائل حاد بشری و در آن محتوا اهمیت بیشتری نسبت به ریخت و شکل مییابد. پینتر دو دسته عمده متن دارد که برخی کاملا ابزوردند مانند بازگشت به خانه، جشن تولد، مستخدم ماشینی، سرایدار، ضیافت و... . و برخی نیز روی مسائل مهم بشری با نگاهی اجتماعی و واقعگرا تمرکز یافته است که متون متأخر پینتر هستند. او در «به سلامتی جاده»، درباره یک خانواده میگوید که در کشوری نامعلوم به دلیل دگراندیشبودن مورد تفتیش عقاید و انواع شکنجه واقع میشوند. ابتدا پدر (مهدی وحید روش) و بعد پسر کوچولو (علی علیرضالو) و بعد همسرش (مژده قربانی) در این اتاق بازجویی حضور مییابند. هدف بازجو تحقیر این افراد و القای آنچه که باید دیکته شود، خواهد بود. در پایان هم مرد آزاد میشود بیآنکه بچهاش به او برگردانده شود و این یعنی سرنوشتش به کشتن انجامیده است چون این پسر بچه با سربازان بدرفتاری کرده، بر آنها آب دهان انداخته است و از نظر بازجو او یک عوضی بیشتر نیست. در تصویر پایانی تحرک مرد بیانگر نوعی انتقام است که یحتمل بازجو را مورد تهاجم قرار خواهد داد. زن هم طبق روال عادی شکنجهگرها باید مورد تجاوز جنسی و آزارهای بیشمار قرار بگیرد. بنابراین مرد نمیتواند فقط به آزاد شدن خودش بیندیشد! فضای تماشاخانه دا (آو سابق) که یک حمام قدیمی است برای ایجاد یک مکان ویژه بازجویی و شکنجه مناسبت بیشتری دارد. اینکه تماشاگر وارد مکانی شود که قطع و وصل شدن مهتابیها آزارش بدهد این دلالتی اولیه بر این نکته خواهد کرد که شما قرار نیست در دیدن «به سلامتی جاده» آرام و قرار داشته باشید. مکان اجرا حالت درازا دارد و تماشاگر در دو سویه آن نشسته است و در این درازا باید مدام چشم این سو و آنسو کند که ببیند؛ بازجو و نفرات مقابلش چه کنش و واکنشی خواهند داشت. بخشی از نمایش دچار سکوت و مکث میشود که در اجرای متون پینتر به ناچار جز پیکره آنهاست. در جاهایی هم این بازی در سکوت و سکتههای تحمیل شده بر اجرا جوابگوی نوعی فضاسازی است که در آن آزار تماشاگر نسبت به رویدادها که همان نحوه بازجویی و شکنجهگری است آشکار میشود. این مکث میتوانست کوتاهتر و کمتر بشود بهویژه در صحنه رودررویی بازجو و مرد که بسیار کشدار است، اما با آمدن کودک نوع مواجهه بازجو تغییر میکند و این ما را به زبان اجرا بیشتر نزدیک میکند. یعنی اگر مکثی هم هست باید چنین باشد. حتی با آمدن زن بازجو عصبیتر میشود و رفتارهایش هیستریکتر میشود و این هم به نوعی دلالت بهتری بر وضعیتی روحی و ذهنی بازجو خواهد کرد و این بیشتر تکاندهنده و قابل باورتر خواهد بود. یعنی باید بازیگر نقش بازجو (میثم غنیزاده) کنشگرتر باشد و بر عصبانیت فضا بیفزاید و اگر چنین باشد آنگاه ضرباهنگ هم کمی تندتر خواهد شد ضمن آنکه جاهایی از اجرا دچار همان سکتههای شکنجهگرایانه خواهد شد. یعنی همان مکثها و سکوتهای کشدار هم در چند جا تعبیه میشد که واکنش حقیقی تماشاگر در چالش با این فضا معلومتر شود. به هر تقدیر مهدی سقا همین که توانسته پینتر کار کند و تا حد زیادی هم تماشاگر را جلب میکند یعنی موفق است و آیندهدار... .
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.