یک حرکت نمادین
کتاب در هفته گذشته روزهای خوشی را تجربه کرد، از جشن یک میلیون کتاب تا روز کتابگردی. اما بخش غمانگیز هفته گذشته آمارهایی بود که مسئولان از کتاب و کتابخوانی در کشور ارائه کردند. عجیبترین این آمارها را «رضا صالحیامیری»، رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، در جشن یک میلیون کتاب ارائه کرد. او که در حضور «سیدعباس صالحی»، معاون امور فرهنگی ارشاد و «احمد مسجدجامعی»، عضو شورای اسلامی شهر تهران، سخن میگفت، بیان کرد: «مطابق با آمارهای موجود، در کشور ما سههزارو 260 کتابخانه عمومی وجود دارد که فقط دوونیم میلیون نفر عضو دارند. مطابق با استانداردهای جهانی تعداد اعضای کتابخانههای عمومی در کشور ما باید بین 15 تا 20 میلیون نفر باشد و مطابق با سند چشمانداز 1404، باید در این سال 25 تا 30 میلیون نفر در کشور عضو کتابخانههای عمومی باشند». او با اشاره به اینکه 40 میلیون کتاب در کتابخانههای عمومی کشور وجود دارد، گفت: «سرانه کتاب در کشور ما، به ازای هر عضو، نیمجلد بود که با حمایت شهرداری درحالحاضر به دو جلد رسیده است». او ادامه داد: «مطابق با گزارشهای موجود، 70 درصد کتابهایی که در کتابخانههای عمومی سراسر کشور وجود دارد، حتی یک بار نیز توسط مردم برداشته نشده است. چرا کتابخانهها باید با کتابهای بیارزش پر شوند؟ انبارشدن شش میلیارد کتاب در انبار، موشخوردگی و سوزاندن آنها چه معنایی دارد؟ چرا ناشران کتابهایی را منتشر میکنند که مطابق با نیاز جامعه نیست؟» این آمار درست یک روز قبل از روز کتابگردی بیان شد. روزی که به ابتکار مسجدجامعی، در تقویم تعریف شد و توانست چهرههای فرهنگی و هنری بسیاری را به سوی خود جلب کند؛ از ستارههایی چون مهناز افشار و محمدرضا گلزار گرفته تا شخصیتهایی مثل محمدرضا اسلامیندوشن و احمدرضا احمدی. «لیلی گلستان»، مترجم، یکی از این شخصیتها بود که در روز کتابگردی به چندین انتشاراتی رفت؛ از ثالث تا شهرکتاب فرشته رفت و با خوانندگان آثارش عکس گرفت و به آنها امضا داد. وقتی سراغش میرویم تا از تجربهاش در روز کتابگردی بپرسیم، با طنز و خنده میگوید: «هیچ تأثیری نداشت!» گلستان هم مثل رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران معتقد است آمار کتابخوانی در ایران فاصله بسیاری با کشورهای پیشرفته دارد و این زنگ خطری برایمان محسوب میشود. او در گفتوگو با «شرق» میگوید: «راستش را بخواهید هفته کتاب یا روز کتابگردی فقط حرکتهای نمادینی هستند که تأثیر خاصی بر افزایش آمار خرید و مطالعه کتاب نخواهند داشت. من هم به این حرکت پیوستم تا تافته جدابافته نباشم، به من و همه کسانی هم که آمده بودند خوش گذشت. عکس گرفتیم و من کتابهایم را امضا کردم ولی یک هفته و یک روز هیچ تأثیری بر مردم ندارد. حتی اینکه بازیگران هم به این حرکت پیوستند، اگرچه کار پسندیدهای است اما مردم را کتابخوان نمیکند. بیشتر کسانی که از این حرکتها حمایت میکنند، فقط میخواهند با جمع باشند». گلستان به خالیبودن کتابخانههای کشور اشاره میکند و میگوید: «فکر کنید در این هفته یا این روز هم کسی کتابی را بخرد، وقتی با کتابخواندن آشنا نیست، چطور میخواهد این کتاب را بخواند. شما اول باید مردم را با کتابخواندن آشنا کنید، بعد برای او برنامههایی از این قبیل برگزار کنید. درحالحاضر کتابخانههای کشور خالی است. سانسور و گرانی کاغذ هم مزید بر علت شدهاند». اما دلیل این خالیماندن کتابخانههای کشور چیست. این مترجم اعتقاد دارد: «فرهنگ ما فرهنگ خواندن نیست. فرهنگ شنیدن و دیدن است. ما قصه و رادیو را میشنویم و تلویزیون میبینیم اما کتاب نمیخوانیم، حتی روزنامه هم نمیخوانیم. حلکردن این مشکل هم کار هنرمند و بازیگر نیست. کار وزارتخانههایی مثل آموزشوپرورش است که کتابخوانی را در مدارس ترویج کنند». او اضافه میکند: «باید در مدارس کتابخانههای مجهز راهاندازی شود. روزهایی در نظر گرفته شود که نویسندگان و مترجمان به جای اینکه به کتابفروشیها بروند، به مدارس بروند و کتابهای خوب را به دانشآموزان معرفی کنند. اگر میخواهیم فرهنگمان را از فرهنگ شفاهی به فرهنگ مکتوب تغییر دهیم، هیچ راهی نداریم جز اینکه از مدارس و کودکان شروع کنیم». تیرماه امسال سیدعباس صالحی، معاون فرهنگی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، نیز اعلام کرده بود: «مدارس مهمترین پایگاه و محل ترویج کتابخوانی هستند. ما باید فعالیت خود را به جایی برسانیم که روزی بگوییم هر کلاس ما یک کتابخانه دارد». ایدهای که اگرچه به شعاری دلچسب شبیه است اما برای توسعه کتابخوانی چارهای جز عملیکردن آن پیشرو نیست.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.