فلسفه همان حکمت است
غلامحسین ابراهیمی دینانی در همایش «حکمت و معنویت» به مناسبت روز جهانی فلسفه: هر حکیمی فیلسوف است ولی ممکن است فیلسوفی حکیم نباشد چون فیلسوف کسی است که دانایی و خرد را دوست دارد ولی ممکن است که یک نفر خیلی بداند ولی خرد و دانایی را دوست نداشته باشد بنابراین او فیلسوف نیست. حکمت از استحکام و محکمی میآید اما معنویت از نظر لغتشناسی با معنی همریشه است و اهل معنویت یعنی کسی که طالب معنی است. معنویت چیست که همه طالب آن هستند؟ جوابها به این سؤال یکسان است. معنی همهجا هست و نمیشود جایی رفت که معنی نباشد. اگر معنی همهجا حضور دارد پس چرا دنبالش میگردیم و برای رسیدن به معنا کوشش میکنیم؟ دقت کنید که معنی ظاهر نمیشود مگر در یک شرایط خاص. معنی در کوه سبلان با معنی در اعماق دریا فرق دارد. معنی خودش را با صورتی که ظاهر میشود تطبیق میدهد. در شرایط خاصی ظهور میکند و اگر آن شرایط نباشد، امکان ظهور آن فراهم نیست. این شرایط فرق دارد چون ما لایتناهی شرایط داریم پس معنا همیشه حاضر و با یک تفسیر همراه است. همه ما آدمهای روی کرهزمین اهل تفسیر هستیم پس نمیتوان پرسید تفسیر چیست و مفسر کیست؟ چون همین که یک چیزی را توضیح میدهیم یعنی آن را تفسیر میکنیم. هر تفسیری کلام و هر کلامی تفسیر است. فقط انسانها اهل تفسیرند و حیوانات نمیتوانند چنین کاری کنند. وقتی نیوتن زیر درخت خوابیده بود و سیب از درخت افتاد، او آن را جاذبه و قدرت زمین تفسیر کرد ولی ممکن بود فرد دیگری اینگونه تفسیر میکرد که سیب افتاده تا من آن را بخورم. هر دو تفسیر هم درست است بنابراین افتادن سیب روی زمین بینهایت قابلتفسیر است و به تعداد آدمهای روی زمین تفسیر وجود دارد یا مثلا وقتی دو ماشین با هم تصادف میکنند، رهگذران یک تفسیر، پلیس یک تفسیر و رانندگان یک تفسیر از تصادف دارند. اختلافات عظیمی در این رابطه وجود دارد که دلالت لفظ، تابع متکلم است یا نه. بحثهای زیادی وجود دارد که ما برای فهم معنای یک لفظ باید قصد نویسنده را بدانیم یا برداشت خودمان را داشته باشیم. از نظر من قصد به اندازه معنی و فهم ما از لفظ و نوشته اهمیتی ندارد. پس تفسیر برای رسیدن به معنا است. جالب اینکه امروز در غرب هم مهمترین مسئله معنی یا همان meaning است. ویتگنشتاین میگوید معنی با مصداق مشخص میشود ولی سؤال این است که مگر میتوان بدون مصداق به سراغ معنا رفت. معنا همهجا حضور دارد و ما باید با تفسیر به آن برسیم و کشفش کنیم. زبان ساختار است، الفاظ و کلمات نیست. ساختار همه زبانها با هم یکسان است فقط لغتها با هم تفاوت دارند. لغتها خودشان حرف نمیزنند بلکه در ساختار به صدا در میآیند. بنابراین اگر انسان و زبان نبود، هستی خاموش میماند. اصل هستی سخن میگوید و بهترین زبان هستی، زبان آدم است، ترکی، عربی و فارسی هم ندارد. ما صدای و ندای هستی را میشنویم و چون میشنویم، میفهمیم هستی چه میگوید. با این حساب فلسفه همان حکمت است؛ فلسفه، حکمت و معنا را آشکار و بهعبارتی فکر را از اسطوره جدا میکند. از اسطوره گفتم چون شعر و اسطوره زبان اولیه بشر هستند. فلسفه میخواهد افسانه را از غیرافسانه و اسطوره را از غیراسطوره جدا و معانی آنها را آشکار کند. سه سؤال مهم فلسفی که ارسطو مطرح کرد عبارت است از: ما هو؟ هل هو؟ و لم هو؟ در ماهو که پرسیده میشود آن چیست، فلسفه پاسخگوست ولی در هل هو که میپرسد آیا هست، علم پاسخ میدهد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.