در سوگ سرزمین
مهرداد مسیبی
اگر اهمیت مراتع برای دانشآموزان مدارس ناشناخته باشد جای تعجب نیست. اگر در مقاطع راهنمایی نخوانیم که پوشش طبیعی سطح خاک و وجود لاشبرگهای سطح خاک باعث اصلاح خاک و افزایش نفوذپذیری آب و پرشدن چاهها میشوند باز اشکالی وارد نیست. اگر دانشآموز دبیرستانی ما بسیاری از دروس غیرمرتبط زیستمحیطی را میخواند اما نمیداند مراتع چه اهمیتی در زندگی روزمره مردم دارد، جای تأسف نیست. اگر لایهلایه مردم شهر اهمیت عرصههای وسیع مرتع در کشور را نمیدانند، مهم نیست، چراکه دانسته یا نادانسته در فکر معرفی آن به اقشار مختلف مردم نبودهایم. اما برنامهریزان و قانونگذاران و مدیران کشور باید الفبای مرتع را بدانند، آنها باید بدانند که بیابانها، زاده بیتوجهی به مرتع بوده است. سکانداران کشتی نجات مردم باید کارکردهای مهم مراتع کشور را بدانند. این روزها تغییر در نحوه بارش و کاهش بارش برف و نیز پراکندگی نامناسب باران از زمستان به پاییز ملموس است. خشکشدن چاههای آب در بسیاری از مناطق کشور رخ داده است. کمبود آب قنوات و چاهها و رهاسازی کشاورزی اتفاق افتاده است. خشکی دریاچه ارومیه و بسیاری از تالابهای کشور کابوسی بود که به واقعیت پیوسته است. خیلی دور نیست روزی که خشکسالی در عرصههای کشور بیشتر از این نمایان شود. همانگونه که برای دریاچه ارومیه ستاد بحران تشکیل دادیم آنگاه باید برای مراتع باقیمانده، از ظلم و بیتوجهیهای افراد کارنابلد نیز ستاد بحران تشکیل داد. با این تفاوت که احیای نیمی از سطح کشور که عرصههای مرتعی هستند با اعتبارات ستاد بحران همانند دریاچه ارومیه کارساز نخواهد بود. بوته مستقرشده در خاک را با هیچ مبلغی نمیتوان مستقر کرد. خاک ازدسترفته را نمیتوان با پول به جای خود برگرداند. آب خارجشده از سفرههای زیرزمینی به هیچ قیمتی باز نخواهد گشت. فرونشست زمین به جای خود بازنمیگردد، ریزگردها در سطحی وسیعتر توفان به پا خواهند کرد و پوشش سبزی نخواهد ماند تا از انتشار کربن ناشی از سوختهای فسیلی جلوگیری کند. بیابانهای ساختهشده توسط دست بشر را دیگر نمیتوان به مرتع و جنگل بدل کرد. کاهش مستمر سطوح مراتع و تخریب آنها ناشی از بیتوجهی به عرصههای منابع طبیعی بوده است. سازمانی که مهمترین و شاخصترین دفتر آن به گواه همه سینهسوختگان این عرصهها به کوچکترین دفتر با کمترین اعتبار تبدیل شده، باید پاسخگو باشد. سازمان مدیریت و برنامهریزی بهعنوان متولی تخصیص اعتبارات مرتبط و درخور نوع فعالیت بایستی پاسخگو باشد. عقل و منطق و تدبیر حکم میکند علاج واقعه قبل از وقوع شود. خیلی دیر نخواهد بود تا تغییرات اقلیمی و خشکسالی و دیگر عوامل طبیعی به کمک برخی جریانات نرم آمده تا بهکلی زیرساختهای منابع طبیعی کشور را به بیابان تبدیل کند. با توجه به قرارگرفتن ایران در کمربند خشک و نیمهخشک جهان، دیری نخواهد پایید که در نقاط کمآب کشور، روستاها خالی از سکنه شده و مدیریت بحران باید به فکر تأمین آب شرب شهروندان خود باشد. اکنون باید جلوی ضررهای بیشتر را گرفت. تخصیص اعتبارات کلان و اقدامات ضربتی همانند آنچه در دریاچه ارومیه اتفاق افتاد، نوشداروی بعد از مرگ سهراب خواهد بود. هنوز امیدی هست.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.