توریست و تروریست
وحید معتمدنژاد- فعال فرهنگی
توریست و تروریست گرچه در نگاه اول شباهت لفظی بسیار زیادی به هم دارند، اما در بطن کلام، بسیار از هم دورند و کاملا همدیگر را خنثی میکنند: اولی با امنیت و آرامش همراه است و دومی با ذاتی خشن و ویرانگر، فضایی متفاوت را ترسیم میکند؛ موضوعی که در عصر رواج تروریسم جهالت و نادانی بیش از هر خطری بر صنعت توریسم سایه افکنده و منحصر و محدود به زمان و مکان خاص جغرافیایی نیست و هر روز به شکل جدیدی در فضای بینالمللی نقشآفرینی میکند؛ نقشی که این بار پهنه تازهای از سرزمین توریستخیز جهان را نشانه رفته و هشداری است بر ناامنی در «پایدارترین پایگاه گردشگری دنیا». دراینباره تفکیک دو موضوع سیاست و گردشگری، گرچه سالهاست منشور بسیاری از سازمانها و مراکز- چه دولتی و چه خصوصی- است، اما اخیرا دستمایه و راهکار سیاستهای غلطی قرار گرفته است و از سوی برخی تشکیلات نظامی و سیاسی در جهان، به بهانههای گوناگون، این صنعت به مخاطره افتاده است. حملات اخیر در پاریس، به دنبال واقعه خوفناک 11 سپتامبر، این امر را به خوبی در خود جا داده است که نوک پیکان تروریسم، بعد از جنایت و ویرانگری در بخشهای مختلف «اقلیم شرق» به سوی «اقلیم غرب» با رویکرد جدید و با انتخاب منطقه جغرافیایی جدید، هدفگذاری شده و این به معنای بسط و گسترش ناامنی و خشونت در مقیاسی بزرگتر و با اهدافی جهانیتر است که همیشه تمام دنیا را به سوی خود جلب میکند.سکوت مجامع بینالمللی و فرهنگی در مقابل تخریب الگوهای فرهنگی دو سرزمین تاریخی عراق و سوریه و کمی دورتر از آن در افغانستان توسط دو گروه تروریستی داعش و طالبان، زمینهساز بروز حملات اخیری بوده که منشأ و فصل جدیدی از «ترس و هراس» در ذهن توریست یا گردشگری است که به قصد سفر و آرامش، بازار هدف را در این صنعت برگزیده است؛ بهعبارتیدیگر، چراغ سبز نشاندادن به گستردگی ویرانیهای تاریخی و فرهنگی در مناطق مذکور به دلایل و اهدافی که با «سیاست تغییر جغرافیای تسلط فرهنگی و اقتصادی» بر مناطق مستعد اینگونه سیاستورزی حاکم است، خود پیشزمینه حملات جدیدی است که منافع اقتصاد فرهنگی در این قسمت از مرزبندی جهان را با چالش جدی همراه کرده است. از این منظر میتوان به تأثیر دو اصل «اقتصاد در سیاست» و «سیاست در اقتصاد» اشاره کرد که هدف هر یورش و حملهای، خواه فیزیکی و سختافزاری و خواه فکری و نرمافزاری با نیت سیاستگذاری و تسلط بر اقتصاد همهجانبه هر منطقهای از جهان است که گردشگری هم جزئی از آن محسوب میشود. دراینباره، صنعت گردشگری سالهاست که به عنوان رمز کارگشایی در اقتصاد هر دولتی از جهان عمل کرده و طبیعی است که اولین عامل در تخریب آن از طریق عوامل مهاجم بوده و اولین گام بر تمرکز استیلا باشد.
حملات اخیر نشان از این تمرکز با هدف تسلط بر مناطقی دارد که به لحاظ فرهنگی و اقتصادی همپوشانی داشته و از این طریق، تمامی جنبههای «تسلط یکپارچه» را شامل میشود. آنچه از خروجی این بحث حاصل میشود، هدف تهاجماتی است که از سوی مهاجمان بر اقتصاد و سیاست مناطقی که به آن حمله شده است، به وقوع میپیوندد و وجه عمده آن، القای تفکر «برتریجویی» از طرفی و استفاده از منافع پایدار آن است؛ منافعی که از طریق منابع وارداتی مانند توریسم و گردشگری و منابع پایدار مانند نفت و ذخایر زیرزمینی دیگر، نصیب آنان میشود. قطعا در چنین شرایطی است که اتحاد و همبستگی جهانی درباره تعامل و قبول الگوها و سرفصلهای فرهنگی و بعضا اشتراک در منافع اقتصادی یکدیگر، میتواند عامل مهمی در جلوگیری از اینگونه حملات و یورشهایی که باعث ازبینرفتن نظم جهانی میشود را با خود به همراه داشته باشد.در غیر اینصورت، هر روز باید شاهد تخریب مرزهای فرهنگی و جغرافیایی و درنتیجه، ادغام ناهمگون تفکراتی باشیم که از آن به عنوان «جنگ فرهنگها» و نابودی «اصالت فرهنگی» یاد میکنند و نتیجه آن نزاع بر سر «داشتههای فرهنگی و اقتصادی» یکدیگر است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.