|

امام کاظم(ع) و حفظ زیربنای دین

علی‌اکبر گلقندشتی . پژوهشگر

در سال 132 هـ .ق، فرزندان عباس، عموی پیامبر(ص) که هم‌زمان با فتح مکه مسلمان شد، حكومت بنی‌امیه را از بین برده و سلسله عباسیان را تأسیس كردند. آنان برای رسیدن به حكومت از علاقه مردم به پیامبر(ص) و اهل بیت(ع) استفاده كرده و با لشکری قوی و شعار «الرضا من آل‌محمد» قیام خود را آغاز كردند. در مبارزه با بنی‌امیه، تمام بنی‌هاشم- هر دو شاخه عباسی و هاشمی (فرزندان امام علی(ع))- كنار هم بودند. البته امام محمدباقر(ع) و امام صادق(ع) در عین مخالفت عقیدتی و دینی با بنی‌امیه با مخالفان آنان نیز همراهی نكردند و حتی بعد از پیروزی، پیشنهاد «ابوسلمه خلال» برای قبول خلافت را رد كردند. بعد از پیروزی بر بنی‌امیه این پرسش مطرح شد كه چرا باید فرزندان عباس حكومت كنند و فرزندان علی (ع) از آن محروم باشند؟ دستگاه تبلیغاتی عباسیان در ابتدا تلاش كرد با نقل داستان انتقال خلافت از ابوهاشم (فرزند محمدبن حنفیه) به عباسیان این مشكل را حل كند ولی با وجود فرزندان فرهیخته و مهذب امام علی(ع) و تنها دختر پیامبر(ص) حضرت فاطمه(س) كه از خلفای عباسی كامل‌تر بودند، این توجیه در جامعه پذیرفته نشد. به ناچار عباسیان تغییر ایدئولوژی دادند و راه خود را از فرزندان امام علی(ع) جدا كردند. آنان برای نخستین بار ادعا كردند خلافت را مستقیما از اجداد خودشان به ارث برده‌اند و پیامبر(ص)، امامت و رهبری را نه به پسرعمویش علی(ع) بلكه به عمویش عباس سپرده و از آن پس از طریق عباس منتقل شده...

تا به ابوالعباس، نخستین خلیفه عباسی رسیده است. (بنگرید به تاریخ اندیشه سیاسی در اسلام، پاتریشیا كرون، ص 167). این ادعا به صورت نامه از سوی منصور دوانقی به «نفس زكیه» نوشته شد. این خلیفه عباسی علاوه بر ادامه نظری این فكر، اقدام به ازبین‌بردن مخالفان فكری و رقبای سیاسی خود در میان علویان كرد. او بعد از شهادت امام‌صادق(ع) از حاكم مدینه خواست گردن جانشین امام را زده و سر او را به بغداد بفرستد. امام صادق(ع) با شناخت خلیفه ستمكار عباسی در وصیت‌نامه خود با تدبیری خاص، جان امام موسی كاظم (ع) شد. برای دومین‌بار در تاریخ، اصل تشیع و وصایت امیرالمؤمنین(ع) توسط خلفای عباسی انكار شد. در دوره تثبیت حكومت و ظاهرشدن ایدئولوژی جدید؛ از سال 148 تا 183 یعنی 25 سال سرپرستی شیعیان با امام موسی كاظم (ع) بود. این امام همام بدون هیچ تزلزلی در مقابل توطئه عباسیان ایستاد و در همه‌جا از حقانیت امیرالمومنین(ع) دفاع كرد. شیخ صدوق در باب هفتم «عیون اخبار الرضا» از قول ایشان نقل می‌‌كند: «هارون گفت چرا شما بر ما برتری دارید؟ ما و شما همگی از یك درخت و از نسل عبد‌المطلب هستیم، ما فرزندان عباس و شما فرزندان ابوطالب، و هردوی اینها عموی پیامبر(ص) بودند. خویشاوندی آنها با یكدیگر یكسان است! امام جواب داد: زیرا ما به پیامبر(ص) نزدیك‌تریم. گفت چطور؟ گفتم چون عبدالله و ابوطالب از یك پدرومادر بودند ولی عباس نه از مادر عبدالله بود نه از ابوطالب. امام موسی‌بن‌جعفر(ع) می‌فرماید: اگر پیامبر زنده شده و به خواستگاری دختر تو بیاید پاسخ مثبت می‌‌دهی؟ هارون گفت: پناه به خدا چطور ممكن است پاسخ مثبت ندهم، بلكه با این كار بر عرب و عجم افتخار می‌‌كنم. امام پاسخ می‌‌دهد: ولی آن حضرت نه از دختر من خواستگاری می‌كند و نه من دخترم را به ازدواج آن حضرت درمی‌آورم. گفت چرا؟ گفتم زیرا حضرت محمد (ص) پدر من است و پدر شما نیست.» به نظر می‌رسد تلاش برای حفظ قدرت و تغییر ایدئولوژی عباسیان و تلاش امام برای پاسداری از اصل زیربنای دین از مهم‌ترین دلایل برخورد خشن، زندان‌های طولانی‌مدت و محرومیت از حقوق اجتماعی و پررنگ‌شدن حضور ایشان در عرصه‌های سیاسی است. میلاد ایشان مبارک باد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.