گفتوگوی ناستین مجابی با میترا ابراهیمی
همیشه شیفته تاریخ هنر بودهام
18 اثر تازه میترا ابراهیمی که در سالهای 93- 1392 آفریده شده، جمعه 15 آبان 94 در گالری مینا به نمایش درآمده است. تابلوهایی از نقاشان ایرانی و خارجی دستمایه آفرینشگری هنرمند شده است. نقاش، مجذوب فیگورهای کلاسیک، ابتدا تابلوهای منتخبش را از رنگهای اصلی تهی کرده سپس با نگرشی نو، رنگهای تند انتخابی خود را در تضاد با رنگ خاکستری تابلوها قرار داده و با این روش خواسته مفهومی تازه را بیان کند. با این شیوه، فضای قدیمی به اکنون احضار میشود: هنرمندی که در تونلی تاریک روان است، زنی که در پستو پنهان است و ونوسی که عریانیاش مانع دیدهشدن است معنایی دیگر مییابند. رشتههای رنگین در اشکال مختلف، راهنمای ما در شناخت تازه شخصیتهای پیشین میشود. رنگها عامل برانگیزاننده خیالی نو هستند. پرتره زنها معمولا نیمتنه است. انتخاب بالاتنه نشاندهنده تأکید بیشتر هنرمند بر ذهن، خصوصا ذهن زنان است. پاهای زنان- به عمد شاید- چه نشسته و چه ایستاده تصویر نشدهاند. پاها در زیر رنگ مدفون است. نقاش میخواهد توجه را به آنچه همواره نادیده گرفته شده، معطوف دارد. انتخاب تصاویری با چهرههای سرد و مات- که پنداری از غمی پنهان رنج میبرند- میتواند نشانگر این باشد که آنان ارتباطی انسانی و پویا با محیط و افراد ندارند. آن ارتباطی که گاه پیداست خواسته دلشان بر مدار آن است. نقاش با گذاردن رنگهای دیگری از جهان خود، در پی یافتن هویت آنان با مفهومی نو است. این آثار نمایشگر زنانی سرد و کبودین است که واقعیتی تلخ را هشدار میدهند. با اینکه سری پرشور دارند اما نومیدی و سیاهی و بند، رهایی را دشوار میکند.
چرا از تابلوهای شناختهشده اروپایی استفاده کردید؟ از همان ابتدای تحصیل در دانشکده، به خواندن تاریخ هنر علاقهمند بودم و کتابهای مربوط به این رشته را مطالعه کردم. با دیدن کارهای نقاشان خصوصا اروپایی مجذوب آن کارها شدم و هنوز هم با هربار دیدن نمیتوانم از تحسین اینهمه زیبایی خودداری کنم. انتخاب من بر این اساس بود که هم آن نقاشان را دوست داشتم و هم شیفته این کارها بودم. خواستم با کارهایی که عاشقانه دوست داشتم تجربهای تازه داشته باشم. براساس این ایده فکر کردم نقاشیهای استادان بزرگ را از رنگ عاری کنم سپس با آوردن رنگ، موضوع ذهنی خودم را بر آن منطبق کنم. کارهای اروپایی با فکری که داشتم، بیشتر جفتوجور شد. برای انتخاب نقاشیهای ایرانی چه معیاری را در نظر گرفتید؟ اول خواستم از مینیاتور استفاده کنم که دیدم پهنه گستردهای است. تصمیم گرفتم یک دوره خاص را انتخاب کنم که در آن دوره نقاشان متأثر از نقاشی اروپایی کار کرده بودند و نزدیکتر به آنها بود. دوره قاجار را انتخاب کردم که بیشتر بر پرسوناژها تکیه داشت و انتخاب راحتتر بود. اندازهها بزرگ بود و انتخاب محدود میشد. در سال 1360 به دیدن «مجموعهای از نقاشیهای ایران در سده دوازدهم و سیزدهم قمری» که شامل نقاشیهای مجموعه «سرگرد هارولد آیمری و برادرش لئوپولد»- صاحبان کلکسیون- که در سال 1931 در لندن به نمایش درآمده بود- به موزه «سعدآباد» رفتم. کتاب را خریدم. برایم خیلی جذاب بود و دائم به آن فکر میکردم. دلم میخواست همه آن مجموعه را ببینند و از زیباییشان چون من لذت ببرند. بارهاوبارها به آن نقاشیها نگاه کردم. با انتخاب تصاویر ایرانی میخواستید در هردو عرصه طبعآزمایی کنید یا چیز دیگری مدنظرتان بود؟ شیفته نقاشی فیگوراتیو هستم. کنتراست را دوست دارم. حتی زمانی که طبیعت بیجان کار میکردم در تابلوهایم کنتراست را به کار میبردم. ریزهکاری را در نقاشی دوست دارم. ساختوساز دقیق و فیگور در مقابل فرمهای آبستره. از این تضاد همیشه خوشم میآید. در همین کارها افراد بعد از دیدن تابلوها رنگ خاکستری نقاشیهای اصلی را نمیدیدند و فکر میکردند آنها هم رنگ دارند و بعد که متوجه میشدند تصاویر رنگ ندارند میگفتند از شدت رنگهایی که به کار بردهای متوجه سیاهوسفیدبودن کارهای اصل نشدیم و کنجکاو شدند کارها را دوباره ببینند. عاشق کارهای «کاراواجو» هستم. در این مجموعه دوتا از کارهایش را انتخاب کردم. «کاراواجو» مرا دیوانه میکند. با سادگی پسزمینه دنیایی میسازد که عاشقانه دوستش دارم. با نگاهکردن بارها به این زیبایی از او خیلی چیزها یاد گرفتم و مدیون این نقاش بزرگ هستم. با رنگهایی که به تابلوها اضافه کردهاید میخواستی عشق، مرگ و تمایز را بیان کنید؟ بستگی به موضوع کار و شکل قرارگرفتن رنگها با موضوع و آن بخشی از کار را که انتخاب کردم، دارد. با کمپوزیسیون و نوع قرارگرفتن رنگها، حس عشق، نفرت، زیبایی و... آن چیزی را که در آن لحظه درگیر آن هستم میخواستم برسانم. تضاد رنگ و بیرنگی موضوع اصلی کار توست... . رنگ در کار من جای مهمی دارد. اهمیتدادن به قدرت رنگ، اهمیتدادن به نقاشی است. در این سری کار رنگ مهم شده است. در دیوارها هم سعی شده بود که رنگ با قدرت به کار برده شود. در کنار دیوارها سنگینی رنگهای دیوارها یک نوید و امید و روزنه رنگین بود. یا آسمان پر از رنگ و رنگهای گرم، یا یک بچه، یک گل و درخت که نوید زندگی میداد در مقابله با دیوارهای سیاه. اما ممکن است در کارهای دیگرم نباشد. کمااینکه الان دارم برای نمایشگاه آیندهام از قلم فلزی و مرکب سیاه و سفید استفاده میکنم. نیمتنهبودن تصاویر خصوصا زنان که تا کمر کشیده شدهاند، فکر خاصی را دنبال میکنند؟ آیا خواستید اشاره کنید آن بخشی از بدن زن که در آن مغز و قلب قرار دارد، باید بیشتر موردتوجه قرار بگیرد. اذعان میکنم که صرفا خودسانسوری بوده تا راحتتر بتوانم کار کنم. چراکه اغلب کارها لخت بوده و نمیتوانستم از کل فیگور انسانی استفاده کنم. البته در کارهای اروپایی بیشتر مثل ونوس، اما کارهای ایرانی را میشد تمامقد کشید. برای هماهنگی خواستم همه را به یک شکل ترسیم کنم. البته «کاراواجو» را کامل کشیدهام ولی بیشتر به خاطر انتخاب کمپوزیسیون بوده، بهخصوص در کارهای قاجاری. عبور و حرکت رنگهای تند بر خاکستری، تقابل سنت و مدرنیته را مینمایاند یا تفاوت تفکری و بینشی است؟ میخواهم تفکر بینشی را نشان دهم. فیگور حذف شد و فرم آبستره به نقاشی نفوذ کرده است. رویکرد دوباره جهان به فیگور را دوست دارم؛ برای من دلپذیر است. البته ابن بازگشت با تفکری مدرن همراه است. از این 18 تابلو 11 عدد زن تنها، سه عدد مرد و زن و چهار تابلو از مرد تنها کشیده شده است. چرا بیشتر زنان انتخاب شدهاند. به دنیای زنان نزدیکتر هستید یا عمدی در کار نبوده است؟ نقاشان زن زیاد موردتوجه نبودهاند. دوست دارم چه زن چه مرد، یکسان نگریسته شوند، خصوصاً در عرصه هنر البته این انصاف را هم دارم که اگر حرف یا کاری که میکنند قابلدیدن و شنیدن باشد. فکر میکنم دارم کاری برای پیشبرد زنان انجام میدهم. توضیح آن به دست منتقد است که بگوید این امر واقع شده یا نه و اشکالاتش کجاست. حرف من در تابلوها و تصاویر است. ذهن من تصویری است و از کلام عاجزم. اولین نمایشگاهی که داشتید مضمونش چه بود؟ اولین و دومین نمایشگاهم راجع به طبیعت بیجان بود. و سومین؟ در نمایشگاه سوم است که انسان و خصوصا زن وارد شد. از نمایشگاه سوم به بعد همیشه انسان در کارهایم حضور داشته. دستها و پرندهها. بخشی از حالات دست با ترکیب پرندهها، گاهی هم پرتره بود یا سایه زن وجود داشت. پنج نمایشگاه در گالری گلستان داشتم و ششمی که در سال 1373 سال زن بود، اجازه نگرفت. در آن کارها زن با گرههای پارچهای ترکیب شده بود. مجبور به نمایش خصوصی در خانه دوستی شدم. نمایشگاه بعدی هم دیوارها بود. جدا از این نمایشگاه و کارها، چه میخواستی بگویی؟ وقتی به طبیعت مینگرم از هیجان دیدن عظمت طبیعت، قلبم درد میگیرد و دیگر نمیتوانم بیشتر نگاه کنم. به خودم میگویم برای امروزم کافی است، بیش از این تحمل دیدن ندارم. غالبا غرق در جزئیات طبیعت میشوم. سنگ را دوست دارم با ریزهکاریاش. غرق میشوم در جهانش، در درخت و جانوران و موجودات این طبیعت بیکرانه.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.