وظایف و مسئولیتهای عتف
نهادی فراوزارتی
محمدحسین بهشتی*
1- شورایعالی آموزش، تحقیقات و فناوری (عتف) که در وزارت علوم مستقر است و رئیسجمهور بهعنوان بالاترین مقام اجرائی کشور، ریاست آن را برعهده دارد و چندین وزیر و رئیس چندین نهاد و دستگاه کشوری هم در آن عضویت دارند، بزرگترین نهاد تصمیمگیری و تعیین سیاستهای علمی و پژوهشی کشور است. مسئولیت این مجموعه، بیشتر در حوزه سیاستگذاریهای کلان علمی و پژوهشی کشور در بخشهای مختلف است. به همین دلیل کمیسیونهای مختلفی دارد و در هر کدام از این کمیسیونها، متخصصانی از حوزههای مربوطه در آن حضور دارند. درمجموع میتوان وظیفه و کارکرد عتف را به این صورت خلاصه کرد که تعیینکننده سیاستهای کلان علمی و فناوری کشور است. 2- معاون پژوهشی وزارت علوم، دبیر شورای عتف است، ولی از آنجا که قرار است برای همه بخشها و نهادهای فعال در زمینه علم و فناوری کشور برنامهریزی کند، از تجربه و تخصص افراد بسیاری که در حوزههای مختلف مسئولیت دارند، استفاده میکند تا شورایی قوی و منسجم پدید آید و بتواند همه جوانب موضوع را بهخوبی بررسی کند. بسیاری از سیاستگذاریهای شورای عتف، فراگیر است و به حوزههای دیگر مثلا کشاورزی یا بهداشت هم مربوط میشود. 3- هرچند شورای عتف در وزارت علوم مستقر است، اما درباره ارزیابی کارکرد آن باید گفت این شورا فراوزارتخانهای عمل میکند. با توجه به ترکیب اعضای آن و همچنین نوع وظایفی که برعهده این شوراست، میتوان نتیجه گرفت برای کل کشور و در حوزههای مختلف، سیاستگذاری میکند. 4- با توجه به ماهیت علم و فناوری، پیشرفت بسیار سریع آن و همچنین تأثیر بسیار گسترده آن در جنبههای مختلف زندگی انسان، مانند رفاه، سیاست و اقتصاد، در همه کشورها نهادی وجود دارد که برای علم و فناوری برنامهریزی میکند. چنین وظیفهای در کشور بر عهده شورایعالی عتف است. 5- بازدهی نهایی شورایعالی عتف به این موضوع بستگی دارد که دولت چقدر به موضوع علم و فناوری اهمیت میدهد. گستردگی این شورا و عضویت افراد حقیقی و حقوقی بسیار، نشاندهنده اهمیت این موضوع از نگاه مسئولان ماست. در شورای عتف افراد بسیاری حضور دارند. گستردگی فهرست این افراد مزایا و معایبی دارد. مزیت این است که تصمیمگیریها با نگاه کلان انجام میشود، اما عیبش هم این است که ممکن است تشکیل جلسات یا تصمیمگیری را با مشکل مواجه کند. البته لازم به ذکر است بسیاری از تصمیمگیریها و کارشناسیها در کمیسیونهای تخصصی انجام میشود و جمعبندی این بررسیها در جلسات مطرح میشود و در صورت صلاحدید، مصوب و نهایی میشود. 6- عملکرد عتف در همه دورهها یکسان نبود، یعنی در برخی دورهها بیشتر فعالیت کرد و در برخی دورهها هم فعالیتش کمرنگتر بود. بهگمان من، شاید هنوز هم نتوانسته باشد به جایگاه شایسته خود در این بخش برسد و لازم است برای بهرهبرداری بهینه از قابلیتهای این شورا، تجدیدنظرهایی صورت گیرد. 7- هرچند در ایران مراکز متعددی در زمینه برنامهریزی و سیاستگذاری علمی وجود دارد، اما اگر به شرح وظایف آنها دقت کنیم، میبینم هر کدام از آنها وظیفه و مسئولیتهای جداگانهای دارند. یکی از مهمترین مشکلات ما در کشور، موضوع مدیریت پژوهش است. خوشبختانه ما هماکنون در بسیاری از حوزهها به تعداد کافی پژوهشگر داریم اما اگر بتوانیم افقهای مطلوب را ترسیم کنیم، میتوانیم بهتر و سریعتر به نتیجه مطلوب برسیم. * معاون فناوری پژوهشگاه پلیمر
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.