اروپا و خطر راست افراطی
اردشیر زارعیقنواتی
رشد و گرایشات راست افراطی در سطح اروپا در چند سال اخیر وارد مرحله تازهای شده که تصویر رواداری و همگرایی آن بهویژه در سطح اتحادیه اروپایی را بهشدت مخدوش کرده است. این گرایشات ضددموکراتیک و بعضا فاشیستی، با بهرهگیری و تمرکز بر «مهاجرستیزی» در شرایطی که از سال 2008 میلادی اقتصاد جهانی با بحران مزمن اقتصادی مواجه شده، به دلیل رشد درصد بیکاری و افول برنامههای رفاه اجتماعی در چارچوب سیاستهای اتخاذشده موسوم به «ریاضت اقتصادی» بیشازپیش موجب زمینه ظهور و گسترش چنین گرایشاتی شده است. موج جدید مهاجران اقتصادی و پناهجویان سیاسی که از سمت آفریقا و خاورمیانه به سبب فروپاشی ساختارهای اقتصادی و سیاسی در این مناطق بهویژه بعد از شکست جنبشهای موسوم به «بهارعربی»، راه اروپا را در پیش گرفتهاند، به صورت تصاعدی به چنین روندی دامن زده است. متأسفانه همزمان با این موج پناهجویی به واسطه فعالشدن گروههای تروریستی اسلامگرا برای گسترش عملیات تروریستی در قلب اروپا که موجب حوادثی مانند حمله به مجله «شارلی ابدو» و هم زمان حمله به یک سوپرمارکت یهودی توسط «احمد کولی بالی» یک تروریست مرتبط با شاخه یمنی «القاعده» در فرانسه و همچنین حمله به موزه بروکسل در بلژیک شد، باعث سرعتگرفتن گرایش مهاجرستیزی و نفرت «چشمآبیهای» اروپایی نسبت به «موسیاههای» دورگه و غیراروپایی شد. گسترش این نفرت تا به آن اندازه در ساخت سیاسی- اجتماعی امروز اروپا ریشه دوانده که حتی اقلیتهای مسلمان و آفریقایی را که چندین دهه است در اروپا ساکن شدهاند و چند نسل ازجمله «فرزندزادگان» آنجا را هم دربر میگیرد. در اینجا دیگر حتی بحث پذیرش پناهجویان جدید به مرتبه بالاتری مبنی بر ناهمگرایی فرهنگی اقلیتهای ساکن اروپا نیز ارتقا یافته و چرخه جدید نوعی از «نژادپرستی» را نمایندگی میکند. آلمان بهعنوان مهاجرپذیرترین کشور اروپایی به دلیل رونق و رشد سریع اقتصادی خود که به گفته «یوشکا فیشر» سالانه نیاز به یک و نیممیلیون نیروی کار جدید خواهد داشت، در مرکز و کانون رشد تمایلات مهاجرستیزی و راست افراطی قرار گرفته است. هرچند به دلیل سیاست دولت ائتلافی حاکم «آنگلا مرکل» در چند سال اخیر و بهویژه بعد از به راهافتادن موج پناهجویان سوری، عراقی و افغانی در ماههای اخیر به دلیل «درهای نسبتا باز»، این کشور روی پناهجویان، بیشترین تعداد پذیرش مهاجران را داشته است، اما زمینه «نژادپرستی» در این کشور ریشه در میراثی تاریخی دارد که «آدولف هیتلر»، رهبر حزب سوسیالناسیونالیست (نازی)، از اوایل دهه 30 میلادی آن را به بخشی از فرهنگ این کشور تبدیل کرد. بازگشت شبح هولناک نژادپرستی فرهنگی و راست افراطی سیاسی به عرصه اجتماعی اروپا و آلمان، زنگ خطری است که هم برای اقلیتهای ساکن در این مناطق و هم برای جامعه دموکراتیک این کشورها به صدا درآمده است. رشد و قدرتگیری احزاب راست افراطی در کشورهای آلمان، هلند، سوئد، فرانسه، فنلاند، دانمارک، مجارستان و بریتانیا که حتی در برخی از این کشورها وارد دولت حاکم شده یا حداقل در پارلمان و دولتهای محلی بخشی از قدرت را کسب کردهاند، گامبهگام تصویر اروپای دموکراتیک را مخدوش میکند. این وضعیت در شرایط تشدید بحران اقتصادی و سیاستهای ریاضتی و همچنین هجوم بدون وقفه قافله پایانناپذیر پناهجویان به سوی مرزهای اروپایی تا حدودی قابل فهم است. به همین دلیل تا زمانی که کشورهای اروپایی بهطور همزمان در مسیر تجدیدنظر در سیاستهای ریاضتی که طبقات فرودست جامعه را تحت فشار فزاینده قرار میدهد و کاهش زمینههای مهاجرت و پناهجویی در کشورهای آفریقایی و خاورمیانه را فراهم ميكند توجه لازم را مبذول نکنند، روزبهروز این بحران سیاسی- اجتماعی تشدید خواهد شد. از یک طرف سیاستهای ریاضتی موجب گسترش فقر و بیکاری در بین لایهها و بخش بزرگی از جوامع اروپایی شده که هماکنون پایگاه اصلی جلب رأی احزاب راست افراطی و تمایلات نژادپرستی است و همین زمینه موجب پیوستن تصاعدی بخشهای نابرخوردار این جوامع به چنین احزابی شده است. از طرف دیگر، با دخالت یا حداقل سیاستهای غیرسازنده کشورهای اروپایی درباره بحرانهای سیاسی- امنیتی در شاخآفریقا و خاورمیانه، زمینه بروز و تشدید موج پناهجویی از این مناطق به سمت اروپا شدهاند. هماینک زمان آن فرارسیده است تا اتحادیه اروپایی در همکاری سازنده و اعمال سیاستهای تنشزدایی در جنگهای داخلی سوریه، عراق، لیبی و دیگر کشورهای درگیر بحران در کنار تجدیدنظر در برنامههای ریاضتی خود، موجب ایجاد تعادل سیاسی-اجتماعی در دوسوی خط بحران شود. اروپا بدون اتخاذ یک سیاست دوسویه در این چارچوب هم بحران پناهجویی را در عرصه سیاست خارجی نمیتواند پایانیافته تلقی کند و هم قادر نخواهد بود گسترش تمایلات نژادپرستانه و راست افراطی را در حوزه سیاست داخلی مهار کند. خطر راست افراطی بسیار فراتر از آن است که بعضی سیاستمداران کنونی در اروپا میپندارند و شاید این وضعیت را بتوان با شرایط اروپای دهه 30 در قرن بیستم مقایسه کرد که زمینهساز ظهور فاشیسم و بروز چرخه خشونتی شد که جهان را به مرز جنون کشاند. چنانچه سیاستمداران اروپایی و بهویژه دولتمردان آلمانی به گزارشات پلیس درباره تظاهرات هر روزه جنبشهای نژادپرستانه «پگیدا و هوگسا» علیه پناهجویان، تقویت اقبال عمومی به حزب راست پوپولیست «آلترناتیو برای آلمان» و به آتش کشیدهشدن مراکز نگهداری از پناهجویان که بنا بر گزارش شبکه اول تلویزیون آلمان تنها از اول سال جاری تا پایان سپتامبر موجب حمله و آتشزدن 490 مرکز پناهجویی در این کشور شده است، توجه بیشتری کنند، عمق فاجعه مشخصتر شود. تنها در یک مورد دادستان این کشور به ظن حمایت از پناهجویان تهدید به مرگ شده است. تمام این نشانهها بهنوعی زنگ خطر آینده پرخطر برای اروپای دموکراتیک است که میتواند از این قاره تصویر خاکستری دوران وحشت فاشیسم را تداعی کند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.