|

باخت تل‌آویو در اتاوا

وحید غروی . مدرس دانشکده بین‌الملل وزارت خارجه

انتخابات اخیر پارلمانی در کانادا، گذشته از اینکه خشنودی اکثریت مردم کانادا را در پی داشته و آنها را از یک دولت محافظه‌کار و مخالف سیاست‌های سنتی گذشته کانادا در چند دهه گذشته، نجات داده است، احتمالا رویکرد سیاست خارجی اسرائیل‌محور این کشور را نیز تغییر می‌دهد. در این انتخابات، حزب لیبرال، به رهبری جاستین ترودو 43ساله و فرزند پیر ترودو، نخست‌وزیر سابق این کشور، با پیروزی چشمگیر، حزب محافظه‌کار و سایر احزاب رقیب را با اختلاف بسیار زیاد و پیش‌بینی‌ناپذیر پشت سر گذاشت. ترودو در چهار نوامبر، کابینه 31 نفره خود را معرفی کرد و مراسم سوگند رسمی را به همراه تیم خود به‌جا آورد. حزب لیبرال توانست 184 کرسی از 338 کرسی مجلس عوام کانادا را به دست آورد، درحالی‌که حزب محافظه‌کار توانست تنها 99 کرسی به دست آورد. در واقع 70 درصد کانادایی‌ها مخالفت خود را با شیوه حکومت‌داری «هارپر»، از طریق صندوق‌های رأی نشان دادند. با عنایت به سیاست حمایت از تنوع فرهنگی حزب لیبرال، تعداد درخور ‌توجهی از اقلیت‌های قومی، ازجمله دو نفر ایرانی و یک افغان به پارلمان راه یافتند. در میان اعضای دولت دگراندیش جدید، چهار وزیر با اصلیت هندی (پنجابی که سه نفر از آنها سیک هستند) و یک نفر افغانی‌الاصل به‌نام خانم مریم منصف (اولین وزیر مسلمان در تاریخ دولت‌های کانادا) به ‌عنوان وزیر مؤسسات دموکراتیک حضور دارند. یکی از هندی‌های سیک به وزارت دفاع منصوب شده است. از شگفتی‌های درخور توجه این دولت، حضور دو وزیر از میان بومی‌های کاناداست توجه جهانیان را به این کابینه استثنایی و با تنوع فرهنگی جلب کرده است. از دیگر شگفتی‌های این کابینه حضور دو وزیر با معلولت‌های جسمی (یک نفر فلج و یک نابینا) و جالب‌تر از این، تساوی کامل جنسیتی (15 وزیر زن و 15 مرد) این دولت است. کشوری که در گذشته (قبل از قدرت‌گیری محافظه‌کاران افراطی) در برنامه‌های بشردوستانه، از قبیل مشارکت در برنامه‌های تغییرات اقلیمی (گرم‌شدن کره ‌زمین و مسئله گازهای گلخانه‌ای) ایجاد صلح، کمک به پناهندگان و حتی کمک مالی به عملیات امدادرسانی سازمان ملل، ویژه پناه‌جویان فلسطینی (UNRWA) همکاری سازنده‌ای داشت، از زمان روی‌کارآمدن دولت محافظه‌کار «هارپر»، همه این برنامه‌ها را تعطیل کرد و در تعامل بسیار صمیمی و نزدیک با رژیم صهیونیستی، به‌ویژه در دوران نخست‌وزیر راست افراطی اسرائیل، نتانیاهو، موضعی خصمانه علیه آرمان فلسطین و ‌میلیون‌ها فلسطینی آواره یا ساکن در مناطق اشغالی در پیش گرفت. حتی سازمان‌های مردم‌نهاد کانادایی که از مردم غیرنظامی و آوارگان فلسطینی حمایت می‌کردند با بی‌مهری مواجه شدند و کمک مالی دولت به آنها متوقف شد. در دوره 10ساله حکومت حزب محافظه‌کار، دولت کانادا از حملات نظامی اسرائیل علیه مردم غزه حمایت می‌کرد و فلسطینی‌ها را با زدن انگ تروریست سرزنش می‌کرد. دولت هارپر از ساخت و گسترش شهرک‌های صهیونیست‌نشین در اراضی اشغالی فلسطین حمایت کرد، درحالی‌که جامعه جهانی و نیز اتحادیه اروپایی اقدامات اسرائیل را در این زمینه محکوم می‌کردند و حتی اتحادیه اروپایی واردات محصولات کشاورزی تولیدشده در شهرک‌ها را ممنوع اعلام کرد و صادر‌کنندگان را موظف کرد با زدن بر چسبِ محلِ تولید به محصولات اسرائیلی، اتحادیه را در جلوگیری از ورود کالا از شهرک‌های صهیونیست‌نشین کمک کنند.

این اقدام اتحادیه اروپا از سوی باراک اوباما نیز تأیید شد. گویا دولت هارپر به‌اصطلاح کاتولیک‌تر از پاپ شده و حتی از آمریکا در طرفداری از رژیم صهیونیستی پیشی گرفته بود. در ادامه حمایت‌های بی‌دریغ از اسرائیل، دولت راست افراطی کانادا موافقت‌نامه تجارت آزاد با اسرائیل را تصویب کرد و علاوه‌براین، واردات کالاهای تولیدی در شهرک‌های صهیونیست‌نشین واقع در اراضی اشغالی پس از سال 1967 را مشمول معافیت گمرکی قرار داد. سال‌هاست در کانادا نهضتی به نام تحریم سرمایه‌گذاری و خرید کالاهای اسرائیلی ایجاد شده و اعضای این نهضت که عمدتا از دانشجو‌ها، استادان و روشنفکران هستند، در مکان‌های عمومی با پخش تراکت و دردست‌داشتن تابلو‌هایی دال بر تحریم اسرائیل، شهروندان کانادایی را به تحریم محصولات صادراتی اسرائیل ترغیب می‌کنند. هارپر این حرکت را مصداق آنتی سمیتیسم (یهودستیزی) قلمداد و بار‌ها نکوهش کرد. وی در ژانویه 2014 به سرزمین‌های اشغالی سفر کرد و اولین نخست‌وزیر کانادایی بود که در پارلمان این رژیم (کنست) به سخنرانی پرداخت. او خطاب به نمایندگان گفت: «کانادا خود را به آب و آتش می‌زند تا در کنار شما بایستد». در هیأت همراه او یکی از رهبران شاخه کانادایی سازمان راست افراطی یهودی آمریکا به‌نام لیگ دفاع یهود حضور داشت. این سازمان از سال 2001 از سوی اف‌بی‌آی در آمریکا و نیز در اسرائیل به ‌عنوان یک سازمان تروریستی شناخته‌ شده و متهم به جنایات متعددی شده است. حمایت‌های غیرعادی دولت محافظه‌کار به جایی رسید که پس از شکست فاحش هارپر در انتخابات، روزنامه تایمز اسرائیل نوشت: «دولت هارپر، یار و تیم رؤیایی نتانیاهو بود». پس از ایجاد جو اسلام‌هراسی پس از وقایع 11 سپتامبر، دولت راست‌گرای کانادا جو اسلام‌هراسی را به بهانه دغدغه امنیتی و مبارزه با تروریسم شدت بخشید و باعث شد مسلمانان و حتی سایر اقلیت‌های قومی، ناخشنودی خود از این دولت را از طریق مخالفت با حزب محافظه‌کار در کارزار انتخاباتی به نمایش گذارند. اکثریت ایرانیان مهاجر مقیم کانادا نیز در انتخابات به نفع آقای ترودو آرای خود را به صندوق‌های رأی ریختند. اکنون با باخت راست‌های افراطی در کانادا و هم‌زمان با به‌رسمیت‌شناختن دولت فلسطین توسط کشورهای مختلف به‌ویژه فرانسه و سوئد و برافراشته‌شدن پرچم دولت فلسطین در مقر سازمان ملل متحد در نیویورک، سردی روابط اوباما و رژیم اسرائیل و مواردی ازاین‌دست، خواب نتانیاهو و هم‌فکرانش آشفته شده است. هرچند باید به‌سرانجام‌رسیدن موفقیت‌آمیز مذاکرات هسته‌ای میان ایران و قدرت‌های جهانی را نیز در همین راستا دید. دولت پیشین کانادا در هماهنگی کامل با رژیم صهیونیستی و با توصیه و هماهنگی نتانیاهو، در سال 2012 روابط دیپلماتیک خود با جمهوری اسلامی ایران را قطع کرد. هارپر در یکی از سخنرانی‌هایش در راستای سیاست ایران‌ستیزی گفته بود: «ما از تلاش‌های گروه 1+5 در رسیدن به یک توافق قدردانی می‌کنیم ولی ما قضاوتمان را درباره ایران براساس عملکرد و نه حرف آن کشور اعلام می‌کنیم... ایران به‌خاطر جاه‌طلبی‌های هسته‌ای خود، حمایت مداوم از تروریسم، تهدید‌های مکرر برای نابودی اسرائیل و بی‌توجهی به موازین حقوق ‌بشر، هنوز یک تهدید جدی برای صلح و امنیت بین‌المللی به حساب می‌آید». رابینسون، وزیر خارجه هارپر، نیز گفته بود باوجود توافق برجام، کانادا تحریم‌های ضد ایرانی را متوقف نخواهد کرد. دولت جدید کانادا اعلام کرده روابط با ایران را دوباره برقرار خواهد کرد. بدون شک اهمیت ایران به‌عنوان یک قدرت منطقه‌ای به‌ویژه پس از برجام و نیز حضور‌هزاران ایرانی تحصیل‌کرده و نخبه در کانادا از عوامل مؤثر در جهت‌گیری دولت جدید خواهد بود. دولت جدید همانند دولت‌های پیشین از موجودیت رژیم اسرائیل حمایت خواهد کرد ولی درعین‌حال نسبت به شهرک‌سازی‌ها و تعهدات اسرائیل در قبال پذیرش دو دولت و نیز کمک به مسئله آوارگان فلسطینی، بی‌تفاوت نخواهد بود. باید با سیاست صبر و انتظار، تحقق شعارهای انتخاباتی ترودو را نظاره‌گر باشیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.