تهدید تروریسم یا عقدهگشایی تحقیرشدگان؟
ایوب کریمی. پژوهشگر اندیشه سیاسی
پاریس به واسطه شهرسازی و مشتریان شیک کافههایش، به عروس شهرهای جهان مشهور است، اما در پس این ظاهر زیبا، زشتیهای زیادی نهفته است. بعد از گذشت حدود 10 ماه از کشتار «شارلی ابدو»، پاریس صحنه خشونت دیگری شد و اینبار حدود 10 برابر قربانی گرفت. اما سؤال این است که چرا هر چند ماه یکبار، شهرهای اروپایی شاهد چنین صحنههایی، آن هم از سوی اتباع همان کشورها هستند؟ پاسخ این سؤال را نه در تهدید تروریسم، بلکه در جای دیگری باید جست: محل تقاطع امیال روانی و تقسیم بینالمللی کار. در نظام جهانی سرمایهداری، وظیفه تولید مواد خام و نیروی کار ارزان به جهان سوم سپرده شده است. در اغلب کشورهای اروپایی، سفیدپوستان و شهروندان «اصیل» رشد منفی دارند و آن جمعیت موجود نیز حاضر به انجام کارهایی که اصطلاحا کارهای پست نامیده میشوند، نیستند. بنابراین در این کشورها تقاضای زیادی برای کارگران یدی و غیرمتخصص وجود دارد و دولتها اقدام به واردات نیروی کار از کشورهای جهان سوم میکنند و با این کارشان، ژست انساندوستی و چندفرهنگگرایی هم میگیرند؛ مانند ژست خانم «آنگلا مرکل»، صدراعظم آلمان که در عرض کمتر از یک ماه، حدود یک میلیون نفر به جمعیت آلمان افزود و جان تازهای به اقتصاد این کشور دمید. داستان ما از همینجا آغاز میشود؛ چون این مهاجران حتی اگر بعد از چند نسل زندگی در اروپا، موفق به کسب تابعیت کشوری مانند فرانسه شوند، همچنان شهروندان درجهچندم به حساب میآیند. حتی اگر دولت فرانسه با آنان مانند شهروندان درجه اول برخورد کند، برخوردهای تبعیضآمیز و نژادپرستانه از سوی مردم «اصیل» فرانسه همچنان ادامه خواهد داشت؛ بنابراین «عقدههایی» در روان این مهاجران ایجاد میشود که بعدها با لذتی سادیستی «گشوده» میشود. این عقدهگشایی که با خشونت ملموس همراه است، محصول آن تبعیض و خشونت ساختاری و درازمدتی است که این تحقیرشدگان، سالیان سال آن را تحمل کردهاند. بدیهی است که فرد تحقیرشده در پی فرصتی برای انتقامجویی است؛ حتی اگر این انتقامجویی به مصلحت وی نباشد. اگر یک سازمان ضدبشری، مانند داعش پیدا شود که این فرصت را با اوج درندگی در اختیار افراد قرار دهد، بسیاری از تحقیرشدگان از آن استقبال خواهند کرد. در واقع، بسیاری از اعضای داعش، نه به دلایل «اعتقادی»، بلکه به دلایل «روانی» به این سازمان پیوستهاند. بدیهی است که اکثر اعمال داعش با اعتقادات اسلامی همخوانی ندارد، اما فرصتهایی که داعش برای کشتار، تجاوز و امکان اعمال مبتنی بر ترکیب «غریزه جنسی» و «غریزه مرگ» در اختیار تحقیرشدگان قرار میدهد، راز جذابیت آن است؛ خصوصا اگر به این حقیقت توجه کنیم که زنان و مردان غربی به واسطه قرارگرفتن در موقعیت برتر در «روابط قدرت»، برای مهاجران تحقیرشده «کیفیتی شهوانی» پیدا میکنند و اگر دسترسی به آنان در زندگی روزمره امکانپذیر نباشد، کشتن آنان و کسانی که به آنان دسترسی دارند، همان میل را ارضا میکند. وقوع کشتارهای پاریس در اماکنی که گروههای افراطی به واسطه ساختارهای عینی و ذهنی از لذتهای آن محروماند (کنسرت، رستوران، استادیوم) به صورت نمادین، نشان میدهد مشکل این تحقیرشدگان اعتقاداتشان نیست، بلکه لذتهایی است که در ناخودآگاهشان به آن گرایش دارند، اما در خودآگاهشان سرکوب میکنند. بههرحال، امیال این تحقیرشدگان در همان فضای اروپا تولید شده است؛ اروپایی که همزمان میل را تولید میکند، اما ساختارهای اجتماعیاش بهگونهای است که ارضای آن را برای مهاجران دشوار و حتی ناممکن میکند. از سوی دیگر، سیاست امنیتی دول اروپایی در رابطه با تهدید گروههای افراطی بسیار محل تأمل است. دولتهای اروپایی با وجود تظاهر به سرکوب افراطگرایان، آزادی عمل زیادی به آنها میدهند. سایتهای حامی داعش آزادانه فعالیت میکنند و داعش از طریق آنها بهآسانی نیرو و کمک مالی جذب میکند. سال گذشته در تظاهرات کُردهای حامی کوبانی در آلمان و سوئد، افراطیان در هنگام حمله به تظاهرکنندگان کُرد، پرچمهای داعش را تکان میدادند، اما پلیس که ظاهرا برای حفاظت از تظاهرکنندگان کُرد در گوشهای ایستاده بود، عکسالعملی نشان نمیداد. همچنین افراطیون بهراحتی پناهندگی میگیرند. امروزه کشوری مانند نروژ مملو از پناهندگانی است که قبل از ورود به این کشور علنا اسلامگرای افراطی بودهاند. حال این سؤال پیش میآید که دلیل تساهل سازمانهای امنیتی اروپا در قبال فعالیت افراطیون چیست؟ آیا غیر از این است که به آنها فرصت جنایت داده شود تا بعدها از آن برای اهداف سیاسی کلان بهرهبرداری شود؟ و فراتر از آن، آیا به این دلیل نیست که جهان غرب به یک دشمن نیاز دارد تا معنا و هویت خود را از دست ندهد و گروههای افراطی به مثابه دشمن غرب، خواسته یا ناخواسته در جهت اهداف استراتژیستهای غربی عمل کند؟
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.