پنج قدم تا صلح
اولینبار در سال 1995 بود که سازمان ملل متحد در صدوبیستوپنجمین سالگرد تولد مهاتما گاندی، روزی را به اسم روز مدارا نامگذاری کرد و یکسال بعد قطعنامه 51/95 در مجمع عمومی این سازمان تصویب شد تا 16 نوامبر (25 آبانماه) هرسال روز رواداری و مدارا برای جهانیان شود. در همین سال یونسکو هم جایزهای را تعیین کرد که هر دوسال یکبار به کسانی که در جهت ترویج بردباری و عدم خشونت تلاش کردهاند، اهدا میشود. این جایزه که به اسم «مدانجیت سینگ» (Madanjeet Singh)، سفیر حسننیت یونسکو و هنرمند و نویسنده هندی نامگذاری شده، تاکنون به چندین چهره و سازمان فعال در زمینه ترویج «جهان عاری از خشونت» اهدا شده که از میان آنها «آنگ سان سوچی»، رهبر مخالفان میانمار و فعال سیاسی، از دیگران شناختهشدهتر است. باوجوداین خشونت علیه دیگران متفاوتاندیش کم نشد. به همین دلیل بود که 10سال بعد در اجلاس سران سازمان ملل، سند نهایی مدارا تصویب شد و سران دولتها و حکومتها با امضای این سند پذیرفتند که برای گسترش رفاه، آزادی و پیشرفت در همهجا و همچنین برای تشویق تحمل، احترام، گفتوگو و همکاری در میان فرهنگهای مختلف، تمدنها و مردم تلاش کنند. امسال در آستانه بیستمینسال از نامگذاری روزی به اسم مدارا، هنوز هم کشورهای مختلف جهان با خشونت دستبهگریبان هستند. از پاریس تا غزه و از غزه تا جنوبیترین کشورهای آسیا، شعلههای جنگ و کشتار زبانه میکشد. امسال بانکیمون، دبیرکل سازمان ملل متحد، به مناسبت این روز گفت: «در روز جهانی مدارا، من از همه مردم و دولتها میخواهم بهطور فعال با ترس، نفرت و افراطگرایی بهوسیله گفتوگو، تفاهم و احترام متقابل مبارزه کنند. اجازه دهید ما در برابر نیروهایی که بهدنبال تفرقه هستند برای آینده مشترکمان متحد شویم». شعار مدارا هرچقدر هم که خوشآهنگ باشد، تنها با اقدامات عملی، اجرائی میشود. به همین دلیل یونسکو در یک پیام پنجبندی، ضرورتهای عملیشدن مدارا و مقابله با عدم تحمل مخالف را برشمرده است. 1- مبارزه با عدم تحمل نیاز به قانونگذاری دارد همه دولتها مسئول اجرای قوانین حقوقبشر، برای ممنوعیت و مجازات جنایات ناشی از تبعیض علیه اقلیتها و عدم تحمل هستند. باوجوداین قوانین بینالمللی در این زمینه کافی نیست. آنچه یونسکو راهحلی ساده برای ترویج مدارا میداند این است که باید دسترسی برابر به دادگاهها برای همه مردم و در همهجای کشورها وجود داشته باشد. یونسکو میگوید تا زمانی که مردم عدالت را در دسترس خود احساس نکنند، به خشونت برای حلوفصل اختلافات خود متوسل ميشوند. 2- مبارزه با عدم تحمل نیاز به آموزش دارد درست است که قوانین لازم هستند، اما برای مقابله با عدم تحمل در دیدگاه افراد کافی نیستند. عدم تحمل اغلب در جهل و ترس ریشه دارد؛ ترس از ناشناختهها که معمولا به شکل ترس از سایر فرهنگها، ملتها و مذاهب خود را نشان میدهد. عدم تحمل همچنین خود را به شکل تعصب بر ارزشهای شخصی، ملی یا مذهبی نشان میدهد و مفهوم مدارا در برابر تعصب باید در سالهای اولیه عمر یک فرد آموزش داده شود. بنابراین، یونسکو بیش از هرچیز بر ترویج آموزش بیشتر و بهتر در کشورها تأکید دارد. یونسکو میگوید باید تلاش بیشتری برای تدریس در مورد تحمل، حقوقبشر و شیوههای دیگر زندگی به کودکان صورت گیرد. کودکان باید در خانه و مدرسه تشویق به کنجکاو و پذیرابودن شوند. البته یونسکو تأکید میکند آموزش یک فرایند طولانی است، در مدرسه آغاز نمیشود و در مدرسه پایان نمییابد. تلاش برای ترویج مدارا از طریق آموزش موفق نخواهد شد مگر اینکه مطمئن شویم در میان تمام گروههای سنی و در همهجا؛ در خانه، مدرسه، محل کار، در سرگرمیها و در بزرگراه اطلاعات رواج پیدا کرده است. 3- مبارزه با عدم تحمل نیاز به دسترسی به اطلاعات دارد عدم تحمل و مدارانداشتن خطرناکتر میشود زمانیکه مورد سوءاستفاده تحقق جاهطلبیهای سیاسی و ارضی یک فرد یا گروهی از افراد قرار میگیرد. متعصبان، افراطگرایان و تفرقهخواهان معمولا با استدلالهای مغالطهآمیز، آمار غلط و دروغ و دستکاری در افکار عمومی با دادن اطلاعات اشتباه و متعصبانه راه خود بهسوی جاهطلبیهای سیاسی را باز میکنند. کارآمدترین راه برای محدودکردن نفوذ این افراد، ترویج آزادی مطبوعات و تکثرگرایی اطلاعاتی برای ایجاد شرایطی است که مردم بتوانند بهراحتی بین حقیقت و دروغ تمایز قائل شوند. 4- مبارزه با عدم تحمل نیاز به آگاهی فردی دارد درست است که عدم تحمل در جامعه اتفاق میافتد اما جامعه جمعی است از افراد. تعصب، نگاه کلیشهای، انگزدن، توهین و جوکهای نژادی نمونههایی از نبود مدارا در میان افراد است که بهصورت روزانه اتفاق میافتد. دراینمیان نژادپرستی یکی از مهمترین اشکال عدم تحمل فردی است. به همین منظور برای مبارزه با عدم تحمل باید از ارتباط بین رفتار خود و چرخه معیوب بیاعتمادی و خشونت در جامعه آگاه شد. یونسکو میگوید هر یک از ما باید آگاهی را با پرسیدن این سؤالها آغاز کنیم: آیا من فردی اهل مدارا هستم؟ آیا نگاهی کلیشهای به بقیه مردم دارم؟ آیا من کسانی را که با من متفاوت هستند، میپذیرم؟ آیا وقتی دچار مشکلی میشوم، بهجای پذیرش گناه خودم آن را به دیگران فرافکنی میکنم؟ 5- مبارزه با عدم تحمل نیاز به راهحلهای محلی دارد بسیاری از مردم میدانند مشکلات فردای بشر بهطور فزاینده جهانی خواهد بود اما تعداد کمی از آنها متوجه این نکته هستند که راهحل مشکلات جهانی عمدتا محلی و حتی فردی است. هنگامی که با تشدید عدم تحمل در اطرافمان مواجه میشویم، نباید منتظر دولتها و نهادها باشیم که وارد شوند و عمل کنند. ما همه بخشی از راهحل هستیم. یونسکو میگوید ما نباید احساس ناتوانی کنیم زیرا ما ظرفیتی عظیم برای تغییر هستیم. راه جلوگیری از اقدامهای خشونتآمیز قدرتها، استفاده از قدرت مردم است. ابزار غیرخشونتآمیز برای مقابله با خشونتها، از طریق سازماندهی یک شبکه مردمی، برای نشاندادن همبستگی با قربانیان خشونت از نظر یونسکو یکی از دسترسپذیرترین ابزارهاست؛ ابزاری که از نظر این نهاد بینالمللی در دسترس همگان است تا تعصب، خشونت و نفرت را بیاعتبار کند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.