به مناسبت سالروز تولد «جوزف مککارتی»
تئوری توطئه و «چپستیزی» در آمریکا
نوژن اعتضادالسلطنه
شاید در برخی مناطق در خاورمیانه تشدید موج ستیز علیه تفکر چپ (از هر نوع و گرایش آن) بهخصوص در رسانهها و نشریات نولیبرالی بهتازگی مرسوم شده باشد که نشانههای آن را میتوان در کاربرد واژگانی چون «تروریسم» برای مبارزان گذشته و «رادیکال» (تعمدا با بار منفی قلمدادکردن آن) دید. این رسانهها همچنین سعی در القای این باور دارند که متهم شمارهیک برای هر مصیبتی در تاریخ معاصر کشور، نیروها و عناصر چپ بودهاند. بااینحال، ریشه این «چپستیزی» در آمریکا به سالیانی درازتر بازمیگردد که خود در ارتباط با تئوری توطئه است. نقطه اوج شبکههای ضدکمونیستی در آمریکا در اواخر دهه 40 میلادی بود. ریشه کمونیسمستیزی در آمریکا را عدهای با وجود پیشفرض تهدید از درون و لزوم مقابله با آن در جامعه آمریکایی مرتبط میدانند؛ پیشفرضی که برمبنای آن خارجیها، مخالفان سیاسی یا اعضای گروههای اقلیت نژادی و مذهبی را شامل میشوند و بر این باور آنان هستند که از درون انسجام و موجودیت ملت را تهدید میکنند. از این طریق است که احساس ترس و ناامنی مبتنیبر وجود شرور و اهریمنان در اطلاق به «دیگری» در جامعه ایجاد میشود. در این انگاره تمام سرخپوستان، سیاهپوستان، کاتولیکها و مهاجران همگی زیر چتر «دیگری»ای قرار میگیرند که همزمان یا در برهههای زمانی متفاوت تهدیدی برای اتحاد داخلی هستند و برانداز قلمداد میشوند. در قرن بیستم این دیگری در آمریکا «کمونیست»ها بودند که در پندار راستگرایان مترادف با عوامل شوروی قلمداد میشدند و به این سبب قصد ضربهزدن از درون به ایالات متحده را داشتند. البته ریشههای این چپستیزی را میشود در برخورد محافظهکاران آمریکایی در درون جنبش کارگری آن کشور با رادیکالها از جمله کمونیستها، سوسیالیستها و آنارشیستها نیز دید. پس از پایان جنگ جهانی دوم این سناتور «جوزف مککارتی» بود که پرچم ضدیت با کمونیسم را در دست گرفت و جنبشی که به راه انداخت «مککارتیسم» نام گرفت. افکاری که او داشت حتی در اواسط قرن نوزدهم؛ زمانی که در مانیفست کمونیست مارکس منتشر شد، نیز در آمریکا وجود داشت؛ چراکه بسیاری از آمریکاییها آن را ایدئولوژیای بیگانه قلمداد میکردند. همچنین در فرهنگ سیاسی دهه 30 میلادی آمریکا نیز بسیاری از آمریکاییهایی که از سرمایهداری سرخورده شده بودند، جذب کمونیسم شدند بهویژه بسیاری از آمریکایی- آفریقاییتباران و کارگران. با چنین پیشینهای، سناتور مککارتی از ایالت «ویکسانسین» از جو ضدچپ ایجادشده برای بهبود جایگاه سیاسی خود استفاده کرد. او در فوریه سال 1950 میلادی ادعا کرد که فهرستی از نام بیش از 205 «عنصر کمونیست» در وزارت امور خارجه آمریکا را در دست دارد. او در سخنرانیهای بعدیاش با تکرار ادعای قبلی، این تعداد را به 81 نفر و درنهایت به 57 نفر کاهش داد. در آن زمان بسیاری از جمهوریخواهان که پیشتر تحقیرش میکردند، او را برای رسیدن به اهدافشان مفید یافتند. پس از آنکه جمهوریخواهان توانستند کنترل کنگره را در سال 1952 میلادی در دست بگیرند، مککارتی در کمیته فرعی سنا به بررسی و کنکاش در سازمانهای رسانهای دولتی از جمله صدای آمریکا پرداخت و درباره وجود عناصر کمونیست در این نهادها به شکل مبالغهآمیزی سخن گفت. پیش از او جمهوریخواهان دیگری نیز با این موج همراه شده بودند. از جمله آنها، سناتور «رابرت تفت» بود که «هری ترومن»، رئیسجمهوری وقت، را در انتخابات میاندورهای سال 1946 میلادی متهم کرد که درصدد است تا کنگره را تحت تسلط سیاست «مماشات با روسها» درآورد و در عرصه سیاست داخلی قصد «پرورش کمونیسم در خانه» را دارد. پس از آن بود که ترومن با صدور فرمان «برنامه وفاداری امنیت فدرال» سبب شد تا کارزار تفتیش عقاید در آمریکا به راه بیفتد. از کتاب گرفته تا گرامافون و بازجویی از خویشاوندان افراد «مشکوک» همگی سبب شدند تا در فاصله سالهای 1947 تا 1956 میلادی بیش از دوهزارو 700 کارمند از ادارات مختلف دولتی اخراج شوند. در این فاصله تا اوایل دهه 60 میلادی نیز سیستم نظارتی، التزام به ادای سوگند وفاداری به آمریکا و کندوکاو زندگی شخصی افراد در مدارس، دانشگاهها، مراکز دفاعی و نظامی، استودیوهای فیلمسازی و سازمانهای رفاه اجتماعی جریان داشت. هدف حذف عناصر سیاسی «نامطلوب» یا همان «علفهای هرز» بود. در این دوره صدها نفر از فیلمنامهنویسان، بازیگران و کارگردانان آمریکایی به دلیل باورهای سیاسی انتقادی و بعضا مخالف سیستم در فهرست سیاه قرار گرفتند و بسیاری از معلمان و کارگران ذوبآهن، ملوانان، وکلا و مددکاران اجتماعی شغل خود را از دست دادند. در همین راستا کتابهایی با مضامین چپگرایانه از قفسههای کتابخانههای عمومی بیرون کشیده شدند و دامنه کتابهای ممنوعه تشخیصدادهشده به رابینهود، نافرمانی مدنی «دیوید ثورو» و خوشههای خشم «جان اشتاینبک» هم کشیده شد. برخی از تحلیلگران از جمله «اریک ای گلدمن»، مورخ، معتقدند که علل بخشی از چپستیزی رویداده در آمریکا و دامنزدهشده بر تئوری توطئه را باید در حوادث سال 1949 میلادی دنبال کرد که او از آن تحت عنوان سال «شوکها» یاد میکند؛ سالی که در آن کمونیستها در چین قدرت گرفتند و شوروی نخستین بمب اتمی خود را منفجر کرد و پس از آن بهدنبال آغاز موج چپهراسی در سال 1949 میلادی پرونده جاسوسی افراد ردهبالا ازجمله «الجر هیس»، یکی از مقامهای پیشین وزارت خارجه آمریکا، مطرح شد که متهم به ارائه اطلاعات محرمانه آمریکا به اتحاد جماهیر شوروی در دهه 30 میلادی شده بودند. بااینحال، عدهای دیگر باور دارند که ریشه این چپستیزی را میتوان در مخالفت بسیاری از آمریکاییها با برنامه «نیودیل»، «فرانکلین روزولت»، رئیسجمهوری سابق آمریکا، نیز مشاهده کرد که در آن پارانویایی عمومی در میان آمریکاییها در اینباره ایجاد شده بود که این برنامه با هدف تغییر جهت آمریکا بهسوی چپگرایی و تمرکزگرایی تنظیم و اجرائی شده است. اگرچه رأی سنا علیه سانسورها و تفتیشهای صورتگرفته در تحقیقات مککارتی بهخصوص در ارتش آمریکا سبب شد تا جلو او گرفته شود، بااینحال، وجود جریانی چون جنبش «تیپارتی» در آمریکای امروز و مخالفت آن با برنامه «اوباماکر» و ارائه استدلالهای مشابه مخالفان نیودیل در اینباره که گسترش نظام رفاه اجتماعی حرکتی بهسوی «سوسیالیسم» است نشان میدهد که تئوری توطئه درباره وجود سایه خطر «چپگرایان» بر جامعه آمریکا هنوز هم خریدارانی در آن کشور دارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.