|

ارتعاش جدید در عالم شعر

شارل بودلر، علی‌رغم انعطاف‌ناپذیری‌اش در برابر مکاتب جدید ادبی و ستیزش با نوآوری، نتوانست از اینکه خود مبدع دیدی نو باشد برکنار بماند و از عبارت «او نخستین کسی بود که...» بگریزد. ژول لافورگِ جوان که از خوانندگان هم‌ذوق و هشیار بودلر بود، با ادراک مثال‌زدنی‌اش در تأویل اشعار بودلر، نخست آنها را فروشکست و سپس قطعه‌قطعه بر هم سوار کرد و به تعابیر و تفاسیری دست یافت که دیگران از آن غافل مانده بودند. او کوشید تعبیر معروف ویکتور هوگو را بشکافد و دریابد چرا این گرگ باران‌دیدۀ قلمرو شعر، بودلر را شاعری خوانده که «ارتعاش جدیدی» به شعر فرانسه آورده است. لافورگ برای تعیین جایگاه بودلر و تشریح ویژگی‌های منحصربه‌فرد هنرش، با زیرکی و تیزبینی از همان مفهوم «نخستین‌بودگی» بهره جست: بودلر نخستین کسی بود که روایت خود را با لحنی معتدل و اعتراف‌گونه بیان کرد،‌ بی‌آنکه ژست کسی را به خود بگیرد که تحت الهامات بوده است؛ او نخستین کسی بود که روح نفرین‌شدۀ شهر بزرگی چون پاریس را دستمایه هنرش قرار داد؛‌ نخستین شاعری بود که فاتحانه سخن نگفت، بلکه ملامت‌کنان از رنج‌ها و زخم‌ها و تن‌پروری‌ و بی‌حاصلی ملال‌انگیزش در دل این عصر صنعتی داد سخن داد؛ نخستین شاعری بود که پس از بی‌پروایی‌های رمانتیسم، به تشبیهات زمختی متشبث شد که در میان هارمونی حاکم بر یک جمله ناگاه بی‌پرده ظاهر می‌شوند؛ نخستین کسی بود که رابطه خود را با خوانندگان قطع کرد؛ شاعران همیشه خوانندگان -خزانه انسانی- را مخاطب خود قرار می‌دادند، ‌او نخستین کسی بود که خودش را مخاطب قرار داد زیرا: «مخاطب شعر فقط نخبگان‌اند. عامه مردم مرا ملعون می‌پندارند -بسیار خوب- پس به این عرصه وارد نشوند»؛ او نخستین شاعری بود که تشبیهاتی آفرید: خفته در نسیان چون کوسه‌ای در دریا/ من آن گورستان‌ام که ماه دشمن اوست/ خلوت‌خانه‌ای کهنه‌ام». همین صفات است که از بودلر، به قول میشل لِریس، شاعری تقلیل‌ناپذیر می‌سازد که تفسیر را برنمی‌تابد و در قالب تعریف مشخص و طبقه‌بندی معین نمی‌گنجد، و به همین سبب هیچگاه نمی‌توان به انتهای اثرش راه یافت و رمز نهایی تفکرش را گشود... در سال 1865 دیگر مکتب بودلری جای خودش را در قلمرو شعر گشوده بود. او که مدت‌ها از اینکه به‌درستی بازش نشناخته‌اند رنجیده‌خاطر بود، وقتی از عمق نفوذ اندیشه‌هایش باخبر شد وحشت‌زده در نامه‌ای به مادرش نوشت: هیچ چیز برایم آزاردهنده‌تر از خیل مقلدان نیست. فقط می‌خواهم تنها باشم. ولی از قرار معلوم دیگر ممکن نیست و مکتبی موسوم به مکتب بودلری به وجود آمده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.