|

نگاهی دوباره به فیلم‌ساز تجربی

بهناز شیربانی: سالن تاریک است. تنها چند نور کم‌رمق آبی‌رنگ فضا را روشن کرده است. صندلی‌های سالن سینما به مرور پر می‌شود و کسانی که به سالن شماره چهار مجتمع چارسو برای حضور در سی‌ودومین جشنواره فیلم کوتاه تهران آمده‌اند، منتظر شروع این برنامه‌اند. اینجا قرار است نقد و بررسی فیلم‌های تجربه‌گرای جشنواره فیلم کوتاه تهران برگزار شود و عنوان «ضرورت تجربه‌گرایی در سینما» برای آن در نظر گرفته شده است. آدم‌هایی که با چشمانی پرسشگر به صحنه خالی و سالنی تاریک چشم دوخته‌اند منتظر اتفاق دیگری بودند. اما هرچه هست بی‌صبرانه منتظر شروع برنامه‌اند، سالن همچنان تاریک است و ظاهرا قرار است این تاریکی تا انتهای برنامه ادامه داشته باشد. پرده کنار می‌رود. پنج نفر با هدلایت‌ها (چراغ‌قوه‌هایی که روی پیشانی قرار می‌گیرد) وارد صحنه می‌شوند. مهدی نادری، فیلم‌ساز گرداننده این برنامه است. او نخواسته که فیلم‌سازان طبق عادت معمول و مرسوم پشت یک میز بنشینند و درباره فیلم‌هایشان حرف بزنند. بنابراین فرم بازی با نور و صحبت با تماشاگر به این شیوه را انتخاب کرده است. علی فراورده، کارگردان فیلم بالانس، مجید امیراصلانی، کارگردان فیلم «پرنده و ماهیگیر»، مجید شهبازی، کارگردان فیلم«بداهه‌خوری در دستگاه هاضمه» و رضا نوروزی، کارگردان فیلم «خواب‌آلودگی» نیز در کنارش هستند. نادری شمعی که در میان صحنه است را به یاد قربانیان خشونت در سراسر دنیا روشن می‌کند. صندلی‌ای در گوشه‌ای از صحنه دیده می‌شود، نادری می‌گوید با گروه به این فکر کرده‌اند که این صندلی به یاد چه کسی می‌تواند آنجا باشد و از حاضران خواست تا آخر برنامه به این موضوع فکر کنند و کسی را پیشنهاد دهند. تماشاگران گهگاه از اینکه نمی‌توانند چهره کسی را روی صحنه به‌خوبی تشخیص بدهند، صحبت می‌کنند اما وقتی چنددقیقه از شروع برنامه می‌گذرد به این روند عادت می‌کنند و حتی برایشان جذاب است. سینمای تجربی درواقع تلاش و مرارت و شجاعت یک انسان هنرمند سینماگر است برای اینکه خودش را شجاعانه در اختیار گسترش زبان سینما قرار بدهد. فیلم‌ساز تجربی قرار نیست چیزی بسازد که همه با آن ارتباط برقرار کنند شاید اصلا فیلمی هم بسازد که بسیاری از دیدنش لذت ببرند، اساسا این‌گونه فیلم‌ها با عواطف و احساسات خیلی سروکار ندارند و درواقع درباره گسترش زبان سینما هستند. این تعریف مهدی نادری از سینمای تجربی است. مهدی نادری در ابتدا از علی فراورده، فیلم‌ساز، می‌خواهد کمی درباره فیلم «بالانس» صحبت کند و اینکه در زمان ساخت این فیلم به چه فکر می‌کرده است؟ فراورده می‌گوید: این فیلم بیشتر شبیه یک ایده و اتمسفر است. درگیری‌های ذهنی‌ام در مورد کره زمین و هستی سبب‌ساز ساخت این فیلم شد و از وجه تخیلی به ساخت این فیلم نگاه کردم و تماما از ناخودآگاه من شکل گرفته است. مجید اصلانی دومین فیلم‌سازی بود که درباره چگونگی ساخت فیلمش صحبت کرد. او گفت: این یک کار کارگاهی است. من از تجربه‌کردن لذت می‌برم. من فیلم‌ساز نیستم، من فقط دوست دارم کشف کنم. برای ساخت فیلم «پرنده و ماهیگیر» یک دستور کار داشتیم و آن حذف همه‌چیز بدون ازدست‌رفتن سینما بود. مجید شهبازی، کارگردان فیلم «بداهه‌خوری در دستگاه هاضمه»، نیز درباره ساخت فیلمش گفت: این فیلم درباره میل به خوردن بود و صداهایی که زمان خوردن دیگران اذیتم می‌کرد و فکر کردم با ساخت فیلمی این تنفر را نشان بدهم. او در پاسخ به سؤال یکی از حاضران درباره نام فیلم نیز گفت: ابتدا به نام «خوردن» فکر کردم. منظورم از بداهه‌خوری، هله‌هوله‌خوری روزانه ماست که فکر کردم نام مناسب‌تری است. رضا نوروزی، کارگردان فیلم «خواب‌آلودگی»، نیز درباره ایده ساخت فیلمش گفت: ما شمع روی صحنه را به یاد قربانیان خشونت روشن کردیم. معتقدم خشونت بارزی وجود دارد که همان خشونت‌های تروریستی است که به آن اشاره کردیم اما خشونت ناپیدایی نیز هست که خودمان علیه خودمان داریم مثل نگاه‌های نادرست به هم و اتفاقاتی این‌چنین که باعث شد با نگاه به این موضوع فیلم بسازیم. نادری در پایان این جلسه با توضیحی نسبت به کارکرد سینمای تجربی گفت: همان‌طور که پیش از این اشاره کردم، یکی از کارکردهای سینمای تجربی خدمت به زبان سینماست مثل اینکه فیلم‌سازی شجاعت این را دارد تا یک‌باره یک پلان فلو یا دوربین معکوس را در فیلمش تجربه کند و در ابتدا ممکن است از ما به‌عنوان مخاطب غیرسینمایی واکنش‌های بدی بگیرد اما به‌مرور این‌گونه فیلم‌ها در سینما به ساختارهای جدید تبدیل می‌شوند. در انتهای این جلسه نادر مشایخی، آهنگ‌ساز و رهبر ارکستر ایرانی که از میهمانان این جلسه بود، درباره تجربه به‌طورکل در مدیوم‌های مختلف گفت: بارها پیش آمده که در حین کار مدام چیزهای جدیدی از خودم کشف می‌کنم و در حال تجربه‌کردن هستم. معتقدم به‌طورکلی تجربه، هیچ قانونی ندارد. به نظر من سینما و موسیقی تجربی گذرا هستند و مدام در حال تغییر‌ند و دقیقا همین موضوع باعث زیبایی‌شان می‌شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.