معماری سرزمینی ذهنِ سرزمینی میسازد
بهرام شیردل: 30 میلیونسال پیش، صفحه هندوستان و صفحه عربستان باهم برخورد کردند؛ حاصل این برخورد جغرافیای پُرچینی است که فلات ایران نام دارد. این جغرافیا به درازای این 30میلیونسال، زلزلهخیز، ناپایدار و بیثبات است. به بلندای این 30 میلیونسال، یا دستکم در طول این چندهزارسال گذشته، مردمان این جغرافیا (سرزمین) با ذهنهایشان در تقابل با این ناپایداری، فرهنگها و تمدنها ساختهاند؛ فرهنگها و تمدنهایی بهمثابه ثبات و پایداری. تجربه تاریخی فلات ایران، یکی از چهار تمدن وسیع آسیایی است؛ در کنار چین، هند و ژاپن. معماری این تمدنها از ایدهآلهای ذهن و مرام شکل میگیرد، از زندگی شکل میگیرد. کانونهای فرهنگ ساخته میشود، تمدن جغرافیایی آسیا بنیان نهاده میشود. معماری هنری است که مبانی آن در تاریخ شکل میگیرد. معماران هنرمندانی هستند محافظهکار؛ محافظهکار نه به معنای رایج آن، بل به معنای حافظان تمدن. حافظان فرهنگها. حافظان فضای ساختاری و ذهنها. فرهنگ معماری در هزاره سوم و در قرن بیستویکم بررسی میکند که جهان باورش را به پیشرفت و توسعه از دست داده است. باید توجه داشت، این باور مبتنیبر این اصل مهم است که 20 درصد از مردمان این جهان را مسلمانان تشکیل میدهند اما سهم آنها از اقتصاد جهانی تنها چهاردرصد است. معماران آسیا بهدنبال توسعه دنیای مدرن رویکرد و نگاهشان معطوف است به احیای تمدنهای این جغرافیای پُرچین. معمارانی هستند از بیروت تا سئول، که کار میکنند تا بتوانند پاسخی بیابند در جهت نیازهای مردمان این تمدنها و جوامع آنها. بنیان جایزه معماری آسیا، در تهران و در بحث و گفتوگو با آقای احمد زهادی صورت پذیرفت. برگزاری جایزه معماری آسیا توسط آقای زهادی (A2) در استانبول سه دستاورد مهم داشت: یکی مبتنی است بر گفتهای از داریوش شایگان؛ «چگونه میتوانیم فضاهای گمشده را در معماری جدیدمان بازیابیم». دوم: اساسا نظام و حرفه معماری در آسیا در این راستا پیش میرود و گام برمیدارد؟ سوم: معماران ایرانی در تعامل با معماران دیگر این سه تمدن آسیایی، جهانی شوند. معماری در جغرافیای اقلیمی و فرهنگ معماری سرزمینی، آغاز بحث ژوری اولین جایزه معماری آسیا بود. این نگاه پروژهها را به دو دسته تقسیم میکند: 1- پروژههایی که مبتنیبر جغرافیای سرزمینی بودند و تلاش کرده بودند سازماندهی فضایی بر اساس انگاره فرهنگ معماری آن سرزمین باشند. 2- پروژههایی که مبتنیبر برداشتهای خامی از جزئیات معماری غرب بودند و سازماندهی فضایی، فرمهایی از معماری غرب را به ساختار فضایی شهرهای آسیا تحمیل کرده بودند. معماری نه بازتولید است نه اختراع فرمهای جدید، معماری تسخیر نیروهاست در گستره جغرافیای سرزمینی. معماری باید مشکلات اجتماعی، شهرنشینی و شهروندی را حلوفصل کند و گام بردارد در جهت بهترکردن زندگی مردم. سازماندهي فضایی مناسب، مرام، مذهب و فرهنگ مردم را متأثر از خود میکند. پروژههای متحد معماری و شهرسازی که بر اساس الگوهای مدرنیستی معماری غرب، در آسیا احداث شدهاند نهتنها پاسخی برای زیستِ محیط در مشرقزمین نبودهاند، بل نتایج فاجعهباری به بار و به ارمغان آوردهاند. جایزه معماری آسیا در استانبول میکوشد پشتیبانی کند از معمارانی که در آسیا کار میکنند برای آسیا. این جایزه همچنین میکوشد این معماران را بشناساند تا جریان تأثیرگذاری بهسوی بهبود محیط زیست زندگی مردم و نیازهایشان، آرزوها و رؤیاهاشان شکل بگیرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.