چند روایت از جایزه معماری آسیا
فضاهای نو، فضاهای گمشده
شرق: مجله A2 (Architecture and Art) Magazine امسال اولین دوره جایزه معماری آسیا را با همکاری دانشگاهها، مؤسسات فرهنگی و حرفهای آسیایی و با هدف بازشناسی و معرفی دستاوردهای قاره آسیا در حوزه نظری و عملی و شهرسازی برگزار کرد. قرار است این رویداد سالانه باشد و امسال اولین برنامه خود را در کشور ترکیه اجرا کرد. سال آینده نیز قرار است جایزه معماری آسیا در یکی از کشورهای آسیای شرقی برگزار شود. نخستین جایزه معماری آسیا در تاریخ 24 مهر (16 اکتبر)، در دانشکده معماری دانشگاه ITU در استانبول با حضور شرکتکنندههایی از کشورهای مختلف آسیایی برگزار شد و داورانی چون رومی خوسلا از هند، سونگ سانگ از کره جنوبی، بهرام شیردل از ایران، یاووز سلیم سپین و سینان مرت از ترکیه و احمد زهادی برگزارکننده و صاحب مجله بینالمللی A2، در هفت شاخه ساختمانی-مسکونی، تجاری، عمومی، بازسازی، شهری، معماری داخلی و پروژههای آینده، جوایزی را به معماران آسیایی اهدا کردند. اکنون که اسامی برندگان نخستین جایزه معماری آسیا اعلام شده است، نگاهی میاندازیم به اهمیت این جایزه و چشماندازی که میتوان برای کشور ایران، به عنوان یکی از کشورهای آسیایی، متصور بود. احمد زهادی، برگزارکننده جایزه معماری آسیا، درباره اهمیت این جایزه میگوید: معماری آسیا در طول تاريخ به چندگونگی تمایل داشته است. تمدنهای موجود در اين قاره از ایران گرفته تا چین و از هند تا عثمانی، به ایجاد یک نقشه معماری متفاوت، غنی و متنوع كمك کردهاند كه حاصل آن بهوجودآمدن فضاهای شهری بیمثال و بديعی مانند استانبول، اصفهان، سمرقند، کلکته، پکن و توکیو بوده و اينها همگی عمیقا معماری قارههای آمریکا، آفریقا و اروپا را متأثر کردهاند و اين تأثير آنچنان محسوس است كه نميتوان دينی را كه معماری قارههای ديگر به معماری آسيا دارند، ناديده گرفت؛ ازهمینرو اين نقش تأثيرگذار معماری و فرهنگ شرق در غرب، شایستگی بررسی ویژه علمی را خواهد داشت. از طرفی مدرنیته در دو قرن گذشته (همانطورکه در تحرکات معماری در غرب نيز مشهود است)، در مشرقزمین نیز مؤثر بوده و تغييرات فاحشی ايجاد کرده كه در بهوجودآوردن چهره شهرها مشهود است؛ البته با نتایجی که عموما رضایتبخش نبوده است. با وجود این، با وضعيت، رويه و گرايش امروزی میتوان چنين استنباط کرد كه فرهنگ (وابسته به) معماری اخیرا شروع به حرکت در مسیر فاصلهگرفتن از مدرنيسم کرده است و برای فاصلهگرفتن از مدرنيته و بازگشت به ارزشهای پيشينيان میکوشد. همچنين معماری معاصر آسیایی (از سه دهه اخیر) شروع به ارائه پیشنهادات و راهكارهايی بر مبنای شرايط و احتیاجات جغرافیایی و فرهنگی خود کرده است. جايزه معماری آسيا بر آن است به منظور تحقق سازگاری اقلیمی، اجتماعی، فرهنگی و در نهایت ایجاد معماری منطبق با نیازها و شرایط امروزی كشورهای آسيا با هدف پيروی از مدرنيته و حفظ ارزشهای بنيادين تاريخی، رسالت خود را به انجام رساند. وی همچنین ادامه میدهد: در راستای نیل به اهداف تعریفشده دو مجله تخصصی معماری و ساختمان و A2، با افتخار جایزه معماری آسیا در سال 2015 در کشور ترکیه و در شهر استانبول به میزبانی دانشگاه ITU برگزار شد و در همین نخستین سال، از نظر علمی و حرفهای سطحی بسیار بالا دارد و با حضور پرشور معمارانی از گوشهوکنار جهان و بازتابهای داخلی و بینالمللی، همراه و ارزنده بوده است. یکی از مهمترین اهداف بلندمدت این جایزه، ایجاد مرجعی علمی-تخصصی برای معماری و دستاندرکاران آن در حوزه داخلی و بینالمللی است که حاصل آن پیشبرد نقش ارزنده این شاخه تخصصی در تعیین چارچوبهای فرهنگی، اجتماعی و مردمی خواهد بود. جایزه معماری آسیا، روندی در توسعه فرهنگی و معماری کشورهای قاره آسیاست که در آن معماران با تأکید بر ریشه و اصالت کشورهای این قاره، تصویر و جهت مسیر معماری امروز را رقم میزنند. در کنار مراسم جایزه معماری آسیا، سمیناری به منظور آشنایی بیشتر با اهداف برنامه و همچنین بررسی وضعیت معماری مدرن، در آسیا برگزار شد و در آن داوران این جایزه به بحث و سخنرانی پرداختند. رومی خسلا، یکی از داوران جایزه معماری آسیا در کنفرانس بینالمللی A2 در دانشگاه ITU استانبول، چند ویژگی شاخص معماری معاصر آسیا را میستاید؛ از جمله تداوم دوران پیش از مدرنیسم، در عین داشتن هویتی دورگه و گنجاندن آگاهانه آن در فضایی فلسفی که با کنشهای مقدسِ متقابل اشیا و موجودات درهمتنیده و ادغام شده است. او نتیجه میگیرد آسیا خوششانس بوده که هرچند به زحمت، اما توانسته این ارزشهای اجتماعی را، که زمانی عالمگیر بودند، ولی با تحمیل مدرنیسم به ارزشهای منسوخ تمدن یهودی-مسیحی از بین رفتند، حفظ کند. قرن بیستم، آزادی و مدرنیسم به همراه آورد؛ اما هولوکاست که میلیونها زندگی را از بین برد، بنیادهای اخلاقی آن تمدن را ویران کرد. حالا در شروع این هزاره، شاید میراث آسیا، مسئولیتِ بزرگ توصیف یک آرمانشهر جدید باشد. رومی، حضور برخی از این عوامل را در معماری معاصر آسیا جستوجو میکند. امره ارولات، درباره گرایش معمارانه رایج در معماری ترکیه به ایراد سخنرانی پرداخت. ارولات مدیر استودیویی است که هدفش تمرکز بر «موقعیت» و گسترش آن از طریق قابلیتهای ذاتی است. او دیدگاه خود درباره چگونگی تأثیر تحولات سیاسی، اجتماعی، کالبدی و محیطی کشورش را بر گرایشهای معمارانه در طول زمان تجزیه و تحلیل میکند. بهرام شیردل تنها داور ایرانی جایزه معماری آسیا نیز به موضوع کلانشهر در قرن بیستم و قرن بیستویکم پرداخت و اشاره کرد: من مکانی را درک میکنم که ساختارهای فضایی متفاوت آن، بازنمودی از حضور چندگانه ما در این دنیا باشد. ایجاد فضای جغرافیایی ناهمگن، در واقع فضایی متقارن برای تمدنها خلق میکند که درآن ایدئولوژی از ماده جدا میشود. معماری شهری در قاره آسیا با الهام از چهار تمدن معتبر شکل گرفته است: چین، هند، ایران، و بعدها ژاپن. پیشرفت و نوگرایی که رهاورد معماری مدرنیستی بود، به بافت شهرهای آسیا تحمیل شد و شهروندان آسیایی را با فضایی بیگانه و متفاوت با ساختار فکری و فیزیکیشان روبهرو کرد. در این دوران، هزاره سوم (در آسیا باستانیتر) و قرن بیستویکم، شاهد پدیده ظهور معماران، از بیروت گرفته تا سایگون، هستیم که باجدیت سعی دارند با ایجاد فضاهای نو، فضای گمشده تمدن کهن را دوباره زنده کنند. سئونگ اچ سانگ از کره گفت: در سال 2000 که نمایشگاه جهانی معماریِ دوسالانه ونیز، موضوع خود را «زیباییشناسی کمتر، اصول اخلاقی بیشتر» اعلام کرد، من کمی غافلگیر شدم. مدتها بود واژه «اصول اخلاقی» را در معماری غرب از یاد برده بودم. اصول اخلاقی از ارتباط میان خود و دیگران پدیدار میشود. معماری غربی، زیر سلطه روشهای قائمبهذات، با اصول اخلاقی کاملا غریبه شده است؛ اما برای نیاکان ما اصول اخلاقی یک ضرورت بود. نخستین اصل معماری براي آنها رعایت اصول اخلاقی بین زمین و ساختمان، بین ساختمان و ساختمان، و بین انسان و انسان بود؛ بنابراین معماری ما با طبیعت، با محیط پیرامون، و با انسان هماهنگي كامل داشت. منظری خلق میکرد که در آن همهچیز هماهنگ ميشد. در آغاز این عصر جدید، معماری غربی که همیشه ادعای تسلط بر هماهنگی را داشت، به جستوجوی الگوی جدیدی برآمد. در زبان کرهای واژه «تئومونی» به معنای نقشونگار حکشده روی زمین است. وقتی میگویند «هیچ تئومونی وجود ندارد»، یعنی هیچ اساس و دلیلی برای آن وجود ندارد. این معنای فوقالعادهای است. کمترین معنایش این است که نیاکان ما زندگی را چیزی جدانشدنی از تاریخ حکشده بر زمین تلقی میکردند. برگزاری نخستین جایزه معماری آسیا میتواند نشانگر اهمیت معماری مدرن در این بخش از دنیا باشد؛ ضرورتی که معماران معاصر را وامیدارد با توجه به پیشینه تاریخی و معماری سنتی کشورهای آسیایی، نگاه تازهای به معماری این بخش از جهان، با همه مسائل و رخدادهای گونهگونش، اندازند و مسائل اقلیمی، جغرافیایی و فرهنگی خود را جدای از آنچه در این سالها معماری غرب به آن تحمیل کرده است، در طراحیهایشان لحاظ کنند. جایزه معماری آسیایی A2 در نخستین سال برگزاری خود با استقبال در خور توجهی روبهرو شد. در این رقابت دومرحلهای، در مرحله نخست و در مهلت یکماهونیمه ارسال پروژه، بیش از 600 پروژه از 19 کشور آسیایی (افغانستان، اندونزی، آذربایجان، ایران، بنگلادش، تایوان، تایلند، ترکیه، چین، ژاپن، سریلانکا، سنگاپور، عربستان سعودی، قطر، کره جنوبی، لبنان، نپال، ویتنام و هند) و از معمارانی از سراسر جهان ( شامل کشورهای آسیایی یادشده و نیز پنج کشور غیرآسیایی انگلستان، ایالات متحده آمریکا، ایتالیا، آلمان و کانادا) در هفت شاخه مسکونی (شامل ویلا، مجتمعهای مسکونی)، اداری-تجاری (شامل مجتمعهای اداری، تجاری، فروشگاهها، کارخانهها و کارگاههای تولید)، عمومی (شامل ورزشی-تفریحی، آموزشی، گردشگری، فرهنگی، مذهبی، حملونقل، مدنی)، پروژههای شهرسازی/ روستایی/ مشارکت مردمی/ منظر و فضاهای عمومی شهری، پروژههای مرمت/ احیا/ نوسازی/ بازسازی (تاریخی و جدید)، معماری داخلی و طرحهای ساختهنشده / پروژههای آینده، شرکت کردند. از این تعداد، نزدیک 400 پروژه با مقررات و شرایط تعریفشده با شرایط جایزه همخوانی داشتند و برای رقابت در دور نخست پذیرفته شدند. در مردادماه 1394، پروژههای شرکتدادهشده در هفت شاخه تعریفشده برای جایزه، از سوی هیأت داوری -رومی خسلا از هند، سونگ اچ سانگ از کره جنوبی، بهرام شیردل از ایران، یاووز سلیمسپین و سینان مرت از ترکیه- بررسی و بر اساس خط مشی اصلی و نیز معیارهای تعریفشده برای جایزه، ارزیابی شدند. معیارهای ارزیابی پروژهها عبارت بودند از: دستاوردهای طراحی، مطالعات و تحلیل برخاسته از بستر و محیط، دستاوردهای فنی، کاربست خلاقانه مواد و مصالح، پایداری محیطی/ بازنمایی حس مکان و بوم، بازنمایی هویت فرهنگی-اجتماعی، مسئولیت اجتماعی / مشارکت و ارتباط مردمی-اجتماعی- شهری، اثرگذاری و بازنمایی شرایط و مشخصات اقتصادی. در دور نخست، 145 پروژه درهفت شاخه جایزه، با موفقیت حد نصاب امتیاز تعریفشده را کسب کردند و برای شرکت در مرحله دوم مسابقه و نیز شرکت در نمایشگاه پروژههای برگزیده، دعوت شدند. داوری مرحله دوم مسابقه در تاریخ دوازدهم اکتبر 2015 (20 مهرماه 1394) در دانشکده معماری ITU صورت گرفت و بر اساس رأی و دفاع داوران، مراتب اول تا سوم هریک از شاخههای هفتگانه تعیین شدند. همچنین براساس نظر داوری در پنج شاخه، علاوه بر نفرات اول تا سوم، از پروژههایی تقدیر شد. بهاینترتیب در مراسم اعلام برندگان مسابقه و با حضور جمع در خور توجهی از نمایندگان پروژههای منتخب مرحله اول، مجموع بیستویک مدال و هشت تقدیرنامه ITU به برندگان و تقدیرشدگان جایزه AAA2 2015 اهدا شد. جایزه معماری آسیا به صورت سالانه از سوی مجله بینالمللی A2 برگزار میشود. این جایزه در هفت گروه ساختمانی مسکونی (شامل ویلا، مجتمعهای مسکونی و ...)، اداری-تجاری( شامل مجتمعهای اداری، تجاری، فروشگاهها، کارخانجات و کارگاههای تولید)، عمومی (شامل مکانهای ورزشی-تفریحی، آموزشی، گردشگری، فرهنگی، مذهبی، حملونقل، مدنی)، پروژههای شهرسازی، روستایی، مشارکت مردمی، منظر و فضاهای عمومی شهری (نظیر خیابان، میادین و...)، پروژههای مرمت، احیا، نوسازی، بازسازی (تاریخی و جدید) و طراحی داخلی برگزار شد و در هر شاخه، سه برنده معرفی و از تعدادی تقدیر شد. در نخستین مراسم جایزه معماری آسیا که روز 24 مهرماه به کار خود پایان داد، ۲۱ مدال به برندگان تقدیم شد که سهم معماران ایرانی، شش مدال شامل دو طلا، دو نقره و دو برنز همراه با تقدیر از شش پروژه، بود. در بخش پروژههای تجاری، پروژه «Loom Shade for Amber Denim at Gazipur»، طراحی جبیر حسن از بنگلادش بود که رتبه اول را به دست آورد. پروژه «Billboard»، طراحیشده از سوی شینتارو ماتسوشیتا، تاکاشی سوزوکی و نائوهیتو ایکوتا از ژاپن، مقام دوم و پروژه «Zorlu Levent»، طراحیشده از سوی ملکان گورسل و مورات تابانلی اوگلو از ترکیه، برنده رتبه سوم اعلام شد. در بخش پروژههای نوآورانه نیز پروژه «Pont Mutin»، طراحیشده از سوی میچیا سوکانو از ژاپن، رتبه دوم و پروژه «esprit-N» طراحیشده از سوی میچیا سوکانو از ژاپن، رتبه سوم را گرفت. در بخش بازسازی، پروژه «Cer Modern Art Center»، طراحیشده از سوی شرکت Uygur Architects از ترکیه، رتبه اول را از آنِ خود کرد. مسجد «Sancaklar» طراحیشده از سوی امره آرولات از ترکیه، رتبه اول بخش عمومی را به دست آورد. پروژه «برای مردم و توسط مردم» که هیل شولت و گریت شیلدر از هلند، در بنگلادش آن را طراحی کرده بودند، رتبه دوم همین بخش را به دست آورد. مدرسه «Maria Grazia Cutuli» طراحیِ ماریو کوتولی از ایتالیا در افغانستان، رتبه سوم را کسب کرد. همچنین، پروژه «Naman Pure Spa»، طراحیشده از سوی نگویان هوانگ مان از ویتنام، به عنوان طرح برگزیده در این بخش شناخته شد. در بخش مسکونی «خانه BB» طراحیشده از سوی دوان ثان از ویتنام، رتبه دوم و پروژه «فراتر از دره» که کوزوهیکو کیشیموتو از ژاپن آن را طراحی کرده بود، رتبه سوم را از آنِ خود کرد. در بخش طراحی شهری، پروژههای روستایی، چشماندازها و فضاهای عمومی، رتبه اول به پروژه «Gallipolli Peninsula HNP3 Martydoom»، طراحیشده از سوی Uygur Architect از ترکیه و رتبه دوم این بخش به «مرکز دوستی» طراحیشده از سوی کاشف محبوب از بنگلادش رسید. مرکز آموزشی «Kwel Ka Baung»، که آلبرت کمپانی و ژان گلاسیمیر از آلمان آن را طراحی کردهاند، در لبنان رتبه سوم این بخش را به خود اختصاص داد. پروژه Ayang Gichatgil طراحیشده از سوی جانگوو جائه از کره جنوبی نیز به عنوان طرح برگزیده این بخش معرفی شد. اما برندگان ایرانی مجموعه تجاری جهانی یزد، طراحی بهمن مهربانی، پگاه الهیان و محسن تاجدین بودند و رتبه اول بخش برندگان پروژههای آتی و پروژههای نوآورانه را کسب کردند. رتبه اول در بخش طراحی داخلی به کافه اسپریس، طراحیشده از سوی هومن بالازاده رسید و رتبه دوم از آنِ مزون لباس عروس J.S، طراحیِ آرش حیدریان و فهیمه منتظری شد. دندانپزشکی آرمان، طراحیِ دفتر کاما، ایمان شفیعی و بهزاد منشگر رتبه سوم را گرفت. همچنین استودیو رسانه دیار، طراحیشده از سوی رضا نجفیان و هتل کندوان، طراحیشده از سوی شیوا آقابابایی از ایران، نیز به عنوان طرحهای برگزیده اعلام شدند. در بخش بازسازی جشنواره معماری آسیا، آبانبار دیوانخانه موزه سازههای آبی فارس، طراحی علی سوداگران و نازنین کازرونیان، رتبه دوم را به دست آورد و رتبه سوم این بخش نیز به ساختمان مبل لمکده، طراحی دفتر طراحی کاما، ایمان شفیعی و بهزاد منشگر رسید. گالری Ave، طراحیِ کاترین اسپریندوف و رضا دانشمیر، طرح برگزیده این بخش اعلام شد. در بخش مسکونی، ساختمان مسکونی کهریزک، طراحیِ مهدی کامبوزیا، هلنا قنبری و علیرضا موحدی طرح برگزیده شد. در قسمت برندگان بخش طراحی شهری، پروژههای روستایی، چشماندازها و فضاهای عمومی، نیز «پل طبیعت» طراحیِ لیلا عراقیان به عنوان طرح برگزیده شناخته شد. نمایشگاه «شهر آفتاب»، طراحیِ حمید میرمیران و ولکوین مارگ نیز عنوان دیگر طرح برگزیده را از آنِ خود کرد. در شماره زمستان مجله A2 قرار است در قالب یک کتاب به جایزه معماری آسیا پرداخته و پروژههای برندگان معرفی شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.