|

آفریقا، فرصت تازه ایران

عبدالرسول خليلي . استاد دانشگاه

همايش معرفي فرصت‌هاي همكاري اقتصادي و تجاري ايران و آفريقا با هدف رويكرد عملياتي براي توسعه تجارت با كشورهاي آفريقايي برگزار شد. قاره آفریقا از حیث منابع زیرزمینی، یکی از غنی‌ترین قاره‌های جهان است. تقریبا تمام الماس جهان و بیش از یک‌سوم طلاهای کشف‌شده متعلق به این قاره است. همچنين بعضی از سرشارترین منابع مس جهان در غرب دریاچه‌های داخلی آن قرار دارد. در شرایط فعلی، که در بسیاری از مناطق جهان بحران اقتصادی حاکم است، منطقه آفریقا محل مناسبی برای کسب درآمد و ثروت است. به‌نظر می‌رسد هم‌اکنون نرخ متوسط رشد اقتصادی در آفریقا شش درصد است و پيش‌بيني مي‌شود GDP قاره آفريقا تا سال 2020 به 2.6 تريليون دلار برسد. بسیاری از کشورهای آفریقایی توانسته‌‌اند توفیقات خوبی در ثبات‌بخشی به اقتصاد و پایدار‌كردن رشد اقتصادی داشته باشند. در ميان 10 كشور داراي بيشترين رشد اقتصادي جهان، شش كشور در قاره آفريقا قرار دارند. هم‌اکنون وضعیت این کشورها به لحاظ اقتصادي، با وضعيت 30 سال پيش چين و 20 سال پیش هند مقايسه مي‌شود؛ هرچند وابستگی به کمک‌های خارجی، یکی از نکات منفی اقتصادی در آفریقا بوده؛ به‌طوري‌كه این وابستگی باعث آسیب‌پذیری این کشورها، افزایش بدهی‌ها، افزایش تورم و وابستگی به وضعیت اقتصادی کشورهای کمک‌کننده می‌شود. طبق آمار موجود، سهم كمك‌هاي خارجي در قاره آفريقا، از 63 درصد GDP در سال 2000 به 22 درصد در سال 2012 رسيده است. با وجود اینکه هنوز کشورهای آفریقایی بدون دریافت کمک‌های خارجی قادر به مدیریت نیازهای اقتصادی خود نیستند، اما کاهش وابستگی به این کمک‌ها درمجموع دستاورد بزرگی برای این قاره است. هم‌زمان وابستگی کشورهای آفریقایی به منابع طبیعی، یک نگرانی بزرگ برای این قاره است. این وابستگی ضمن ازبین‌بردن منابع خام این کشورها، صدمات بزرگی برای محیط زیست ایجاد می‌کند و نیز باعث توان‌نگرفتن صنایع این کشورها شده است. نشست سران اتحادیه آفریقا درباره توسعه پایدار در سال 2012 در حقیقت پاسخی به این نگرانی بود. در این نشست، تصمیم گرفته شد تا با کاهش نقش مواد خام طبیعی در رشد اقتصادی، گسترش صنایع تکمیلی و توجه به آثار زیست‌محیطی فعالیت‌های اقتصادی مورد توجه قرار گيرد. بانک توسعه آفریقا نیز در همين سال درباره روند بهره‌گیری از منابع طبیعی هشدار داد و از کشورهای غیرآفریقایی که در آفریقا فعالیت اقتصادی دارند خواست تا سیاست‌های اقتصادی خود را در قاره آفريقا به‌گونه‌ای تنظیم کنند که به منابع طبیعی آنها صدمه‌اي وارد نکرده و درعين‌حال تقویت‌کننده اقتصادهای ملی و توسعه پایدار و صنعت در این کشورها باشد. توجه به انرژی‌های تجدیدپذیر در برخی کشورهای آفریقایی، یک موضوع نویدبخش در این قاره و به‌ويژه فعالان اقتصادي ايراني در اين قاره است. آفریقای‌جنوبی با افزايش سهم انرژی‌های تجدیدپذیر خود در تولید برق، تا سال 2030 به 14 درصد، از دنبال‌كنندگان اين برنامه‌هاست. در کنیا نیز در سال 2012 سرمایه‌گذاری عمده‌ای در زمینه تولید انرژی‌های نو صورت گرفت و در اتیوپی در سال 2012 نخستین نیروگاه تولید برق بادی به بهره‌برداری رسید. در دهه دوم قرن بيست‌و‌يكم، میزان تجارت و سرمایه‌گذاری در آفریقا نیز شاخص‌های مثبتی را نشان مي‌دهد. میزان تجارت چین با آفریقا از 10 میلیارد دلار در سال 2000 به 166 میلیارد دلار در سال 2012 رسيد و چین به نخستین شریک تجاری آفریقا تبدیل شده است. سال 2014، میزان تجارت چین و آفریقای‌جنوبی به 60‌میلیارد‌و 300 میلیون دلار رسید و آفریقای‌جنوبی برای پنجمین سال متوالی، بزرگ‌ترین شریک تجاری چین در آفریقا شد و چین هم برای شش سال متوالی، بزرگ‌ترین شریک تجاری، بزرگ‌ترین بازار صادرات و بزرگ‌ترین منشأ واردات آفریقای‌جنوبی شده است. ارزش تجارت آمریکا با آفریقای زیر صحرا نیز در این سال 32 درصد افزایش داشته است. هم‌اکنون فقط در آفریقای‌جنوبی حدود 600 شرکت آمریکایی فعال هستند. سرمایه‌گذاری کشورهایی مانند آمریکا، چین، ژاپن، هند، برزیل، روسیه و نیز کشورهای اروپایی در آفریقا افزایش‌های درخورتوجهی يافته است. میزان سرمایه‌گذاری خارجی در کشورهای آفریقایی از سال 2000 تا 2012 شش برابر شد. هم‌اکنون چین یکی از سرمایه‌گذاران اصلی در قاره آفریقاست. در سال 2012 میزان سرمایه‌گذاری چین در این منطقه به بیش از 15 میلیارد دلار رسید؛ درحالی‌که یک دهه پیش میزان سرمایه‌گذاری چین در آفریقا به 500 میلیون دلار نمی‌رسید. یکی دیگر از تحولات امیدبخش آفریقا، شکل‌گیری سازوکارهای تجارت درون‌منطقه‌ای است. شعار اصلی سران اتحادیه آفریقا به تقویت تجارت درون‌قاره‌ای اختصاص دارد. بازارهای اقتصادی مانند كومزا (COMESA) و اكوواز (ECOWAS) پدیده‌هایی هستند که در دهه‌های گذشته شكل‌گیری آنها غیرممكن می‌نمود. هم‌اکنون 15 درصد کل تجارت آفریقای زیر صحرا مربوط به تجارت درون‌منطقه‌ای است. اين فرصت‌ها نيز پيش‌روي ديپلماسي اقتصاد ايران پس از برجام قرار دارد. كارآمدي اين ديپلماسي مي‌تواند اقتصاد ايران را از مهجوري به مشتاقي براي حضور فعال و مولد تبديل كند. به علاوه مي‌تواند با جذب سرمايه‌گذاري و تعامل با بخش خصوصي قاره آفريقا زمينه‌هاي مشتركي را براي فعاليت اقتصادي پيش‌روي سفراي آفريقايي در ايران و سفيران ايراني در كشورهاي آفريقايي به‌وجود آورد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.