نگاهی به زندگی کارگران بعد از برجام
شرق: توجه به تشکلگرایی و اهمیت صنوف مختلف خصوصا در جوامع کارگری یکی از ابزارهایی است که میتواند در ساخت و پرداخت این ساحت نقش متفاوت و کلیدی داشته باشد. حالا در اولین روزهای اجرای برجام که میتواند در حوزه اقتصادی بیشترین نتایج را به همراه داشته باشد، اهمیت تشکلگرایی در این حوزه بیشتر و بیشتر هم میشود. در این گزارش به این موضوع پرداختهایم که آیا فعالیتهایی که احتمالا قرار است پس از توافق هستهای انجام شود با رعایت حقوق جامعه کارگری همراه خواهد بود یا اگر تبعات منفی در این حوزه وجود دارد، تشکلهای کارگری و کارفرمایی نسبت به آن هشدارهایی را مطرح کردهاند یا نه؟ آرمان خالقی، عضو هیأترئیسه خانه صنعت، معدن و تجارت ایران چشمانداز اجرای برجام را در زندگی کارگران ایرانی مؤثر میداند و معتقد است که با یک الگوی خوب میتوان در این زمینه، شاهد اتفاقات مثبت در زندگی خود کارگران بود. او در ابتدا برای توضیح این مسئله میگوید: «به اعتقاد من باید بررسی شود که بعد از رفع تحریمها و اجرای برجام، در زندگی و کار کارگران و تولید داخلی چه اتفاقاتی قابل پیشبینی است. برای این منظور بهتر است دو رویکرد را در نظر بگیریم؛ در رویکرد اول، اگر ما اجرای برجام را بتوانیم به شکلی خوب مدیریت کنیم، در حوزه اقتصادی و روابط بینالملل، فضا بازتر شده و این فضای باز به نوسازی صنعتی ما کمک خواهد کرد. آن موقع میتوانیم از مواد اولیه بهتری در کارخانهها استفاده کنیم و امکان رقابت در بخش صادرات را داشته باشیم که همه این عوامل در رونق صنعت دیده خواهند شد. براساس این رویکرد، وضع زندگی و کار کارگران در بخشهای مختلف دچار تغییر شده و به سمت بهترشدن حرکت خواهد کرد که دربارهاش بیشتر توضیح خواهم داد، اما اگر از فرصتی که توافق هستهای ایجاد کرده، استفاده درستی نکنیم، عملا به کشوری بدل خواهیم شد که پول بلوکهشده را در جهت رضایت عمومی به بازار تزریق خواهیم کرد، بخشی از بدهیهای دولت را میپردازیم و چون مدیریتی در حوزه واردات نداریم، احتمال سرازیرشدن کالاهای خارجی به بازار داخلی فراهم میشود که اصلیترین صدمهاش به صنعت وارد خواهد آمد». از این منظر شاید بتوان زندگی کارگران را در شرایط پس از اجرای توافقات شرایط بهتری قلمداد کرد؛ چراکه با توجه به رابطه میان رونق صنعت و معاش کارگران، آینده آنها از گذشته هشتسالهشان بهتر خواهد بود: «صنعت ما در سالهای گذشته، شرایط گلخانهای را تجربه میکرد و اگر حالا رقیب قدرقدرتی را پیشرو داشته باشد، جدیترین آسیب این رقابت به قشر کارگر وارد خواهد شد». با این حساب خالقی معتقد است که در یک آینه کلی، تصویر آینده پس از توافق کارگران، وابستگی مستقیمی به نوع برخورد دولتمردان با مسئله صنعت و چالشهای اقتصادی دارد. آیا درآمد کارگران بیشتر خواهد شد؟ مخالفان توافق معتقدند شعارهای دولت در زمینه بهبود شرایط اقتصادی خصوصا در بخش کارگری محال است که با اجرای برجام عملیاتی شود، این در حالی است که کارگران هم نگران موضوعاتی از این دست هستند، اما هنوز جزء حامیان اصلی دولت تدبیر و امید به حساب میآیند. خالقی برای ترسیم شرایط اقتصادی کارگران و میزان درآمدشان، یک مدل عددی را توصیف میکند: «فرض کنیم که از سال 95 در شرایط اجرای برجام هستیم و حالا میخواهیم ببینیم که آیا درآمد کارگران و قدرت خرید آنها اضافه خواهد شد یا نه». او میگوید که اگر آنطور که دولت وعده داده تورم در محدوده 11 تا 15 درصدی جا خوش کند و دستمزدها به اندازه تورم، افزایش پیدا کنند، قدرت خرید جامعه ثابت خواهد ماند. در این وضعیت او شرایط ویژهای را برای جامعه کارگری تصور نمیکند: «اگر سیاستهای رونق اقتصادی جواب بدهد، یعنی شاهد افزایش درآمد کل باشیم، همه سر کار بروند و مزد بگیرند، شاهد افزایش گردش پول خواهیم بود که ممکن است روی تورم تأثیر بگذارد». بنابراین این سؤال به ذهن میرسد که آیا تشکلهای صنفی در حوزه کارگری، ضمن پذیرفتن و استقبال از حل مشکلات هستهای کشور، درباره تبعات احتمالی اجرای برجام هشدارهایی را مطرح کردهاند یا نه؟ آیا اصولا تشکلهای صنفی در این حوزه میتوانند در این زمینه همچون فانوس دریایی عمل کنند و اخطارهای لازم را از قبل نسبت به آینده بدهند؟ پاسخ این کارشناس اقتصادی پاسخ تازهای نیست، این پاسخی است که سالها به چنین مسائلی داده میشود؛ پاسخی سرراست، اما نه چندان قاطع: «تشکلهای صنفی کارگری و کارفرمایی در ایران اینطور نیستند که در حوزه سیاست وارد عمل شوند یا به قول معروف تنه به تنه سیاست بزنند؛ چراکه به لحاظ اساسنامهای اجازه چنین فعالیتهایی را ندارند. براساس قانون آنها فقط میتوانند از حقوق صنفی جامعه هدفشان دفاع کنند». به گفته خالقی، با تفکیک توافق هستهای از تأثیرات آن در بخشهای مختلف میتوان از توان تشکلهای صنفی به نفع مقابله با تأثیرات توافق بهره برد. به چه شکل؟ او پاسخ میدهد: «توافق هستهای از مسائل مهم کشور به شمار میرود که در سطوح عالیه به آن پرداخته شده و از سوی تمام مردم ایران یک هماهنگی کامل را میطلبد. من بهعنوان یک عضو تشکل کارگری وقتی میبینم که احتمال دارد از طریق این توافق، معیشت جامعه هدف من و اشتغال کارگران در خطر بیفتد، میتوانم در این زمینه هشدارهایی را مطرح کنم، اما اگر قرار باشد این هشدارها کارساز شوند باید از برآیند مجموع نظرات صاحبنظران اجتماعی در حوزههای مختلف بهره برد. آنها هستند که هزینه- فایدهها را میسنجند و از دولت میخواهند کدام داشته را فدای کدام داشته دیگر کند». افزایش بهرهوری و خدمات اجتماعی نهتنها این فعال حوزه اقتصادی بلکه بسیاری از فعالان جوامع کارگری معتقدند اجرای درست برجام میتواند شرایط زندگی خصوصا برای اقشار پاییندست جامعه را راحتتر کند. او نیز معتقد است اصالت وجودی تصمیمات مهمی مثل اجرای برجام، توجه به بخشهای فرودست جامعه و آنهایی است که در این سالها با مشکلات اقتصادی فراوانی مواجه بودهاند: «هر تصمیمی که بتواند به رونق کسبوکار کارگران منجر شود، آثارش به جامعه برخواهد گشت. دولت میتواند در این زمینه راهگشای خوبی باشد؟ چراکه به نظر من در روزهای بعد از اجرای برجام، بهترین کمکی که میتواند به جامعه کارگری ایران بکند، طراحی فرایندهایی است که به بهبود شرایط کار منجر شود؛ مثل افزایش بهرهوری. در این صورت طرح مزد بر مبنای بهرهوری، اثر خود را مستقیم به جامعه هدفاش میرساند و میتواند تحول بنیادینی در زمینه کار و جامعه کارگری ایجاد کند». او همچنین معتقد است در این بزنگاه، شاید دولت نتواند به طور مستقیم حمایت بیشتری از کارگران کند، اما میتواند با افزایش خدمات رفاهی و اجتماعی، زمینه افزایش توان جامعه کارگری را فراهم کند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.