«آلن سنز» و «ژان پمت» از کارشناسان مسائل انتخاباتی کانادا در گفتوگو با «شرق»:
«لیبرال»ها كارزار قويتري براي ايجاد تغيير داشتند
نوژن اعتضادالسلطنه
«آندره زیگفرید»، جغرافیدان فرانسوی، معتقد بود دو ویژگی مهم کانادا، یعنی منابع طبیعی عظیم و موقعیت جغرافیایی آن کشور در همسایگی با روسیه از شمال و آمریکا با جنوب، موقعیتی منحصربهفرد به کانادا بخشیدهاند. همین موضوع سبب شده است علوم سیاسی و روابط بینالملل برای سیاستگذاریهای کلان در عرصه سیاست داخلی و خارجی در آن کشور اهمیت بالایی داشته باشند. ازهمینروست که علوم سیاسی کانادا در حوزههایی مانند فدرالیسم، مطالعه سیاستگذاری عمومی و سیاست محیط زیست، آوازه و اعتبار بینالمللی یافته است. به دنبال پیروزی چشمگیر «جاستین ترودو» و حزب لیبرال کانادا در انتخابات 19 اکتبر گذشته، اکثر تحلیلگران سیاسی از این موضوع و پایان بیش از یک دهه حاکمیت محافظهکاران در کانادا به عنوان نقطهعطفی مهم یاد کردهاند. دکتر «آلن سنز»، کارشناس مسائل سیاست خارجی و دفاعی کانادا و استاد دانشگاه «بریتیش کلمبیا» در ونکوور و دکتر «ژان پمت»، استاد علوم سیاسی در دانشگاه «کارلتون» و یکی از شناختهشدهترین کارشناسان مسائل انتخاباتی کانادا، هر دو تأکید دارند کارزار انتخاباتی حزب لیبرال قویتر بود و آن حزب توانست بدیلی مناسب ارائه دهد. «آلن سنز» باور دارد در حوزه مسائل مهم خاورمیانه با وجود حفظ روابط حسنه کانادا و اسرائیل، حزب لیبرال موضع انتقادیتری را در قبال دولت اسرائیل و نقض حقوق فلسطینیان از سوی رژیم اسرائیل اتخاذ و از راهحل دو دولت حمایت خواهد کرد. هر دو کارشناس بر این باورند که عقبنشینی حزب لیبرال از موضع پیشین دولت کانادا در نبرد علیه داعش هیچگونه تأثیر منفیای بر روابط آمریکا نخواهد گذاشت و اشاره میکنند روابط واشنگتن-اتاوا در سالهای آینده با رونق و بهبود بیشتری همراه خواهد بود. سیاست خارجی کانادا در قبال کشورهای خاورمیانه و مسائل آن منطقه و همچنین روابط با آمریکا از جنبههای گوناگون، از جمله موارد مطرحشده از سوی این دو کارشناس مسائل کانادا، در گفتوگو با «شرق» بودهاند.
علل اصلی شکست محافظهکاران و پیروزی لیبرالها در انتخابات اخیر کانادا را چه میدانید؟ آلن سنز: شکست محافظهکاران دلایل متعددی داشت. بسیاری از کاناداییها مایل بودند پس از 10 سال حکمرانی محافظهکاران تغییری عمده ایجاد کنند و حس ضدیت با قدرت در آنان ایجاد شده بود. دولت، کارزار ضعیفی را مدیریت کرد که باعث ایجاد احساسی منفی میان رأیدهندگان شد. در مقابل لیبرالها کارزاری قوی و امیدوارکننده مبتنی بر ایجاد تغییر مثبت ترتیب دادند. ژان پمت: نارضایتی عمومی از شخصیت هارپر و به طور کلی از عملکرد دولت محافظهکار وجود داشت. کارزار محافظهکاران بسیار ضعیف بود و فقط بر پیامدهای منفی حمایت مردم از سایر احزاب تأکید میکرد. در مقابل، لیبرالها کارزار طولانیمدتتری داشتند و بدیل مناسبتری ارائه کردند و فرصت تازهای برای خود فراهم کردند. شکست حزب «دموکراتیک نو» در کبک به معنای فقدان ظرفیت رشد آن حزب در خارج از کبک بود. همچنین، رکود اقتصادی و همراهی با ادعای محافظهکاران در «حمایت از اقتصاد» رأیدهندگان را متقاعد نکرد. نارضایتی از دولت در شماری از مسائل وجود داشت. محافظهکاران وعده کاهش مالیات را داده بودند. بااینحال، کاناداییها از کاهش خدمات دولتی خسته شده بودند و به وعدههای اقتصادی لیبرالها مبتنی بر ارائه مشوقهای اقتصادی پاسخ مثبت دادند. جامعه کانادا همچنین درباره پیشینه دولت در حقوق مدنی نیز نگرانی داشت. دولت در تلاش خود قانون ضد تروریسم را تصویب کرده بود؛ قانونی که بسیاری از شهروندان را آزردهخاطر کرده بود. تلاشهای حزب محافظهکار برای اجباریکردن منع زنان از پوشش نقاب در جریان کارزار انتخاباتی نیز نتیجه معکوس داد و به ضرر آن حزب تمام شد. دولت محافظهکار خواستار مجبورکردن زنان مسلمان به برداشتن روبنده در زمان حضور در مراسم دولتی و شهروندی عمومی بود. این رویکرد چهرهای تساهلناپذیر از دولت هارپر در قبال اقلیتها نشان داد. در نهایت آنکه، کاناداییها از سیاستهای دولت درباره مسائل زیستمحیطی و تغییرات اقلیمی رویگردان شده بودند. هارپر یکی از اصلیترین هواداران «بنیامین نتانیاهو»، نخستوزیر اسرائیل، بود. علت اصلی حمایت هارپر از او چه بود ؟ آیا ریشههای ایدئولوژیک داشت یا سیاسی؟ ارزیابی شما درباره چشمانداز روابط کانادا و رژیم اسرائیل در دوران زمامداری حزب لیبرال چیست؟ آلن سنز: دولت محافظهکار به شدت از رژیم اسرائیل، بهویژه شخص نتانیاهو حمایت میکرد و به ندرت از سیاستهای دولت او انتقاد کرده بود. بخشی از این حمایت به دلیل سمپاتی قوی محافظهکاران کانادا به رژیم اسرائیل به دلیل پایگاه مسیحی و مذهبی آن حزب و طرفدارانش است و بخشی از آن نیز به دلیل پذیرش این عقیده از سوی محافظهکاران است که رژیم اسرائیل از سوی جامعه بینالمللی به دلیل اقداماتش محکوم میشود. در دوران زمامداری حزب لیبرال، کانادا روابط خود را با رژیم اسرائیل حفظ خواهد کرد: روابط حسنه سیاسی، تجارت و حمایت از حق موجودیت رژیم اسرائیل. بااینحال، احتمالا تغییر جهتی در رویکرد دولت کانادا درباره برخورد شدید اسرائیل درباره فلسطینیان ایجاد خواهد شد. دولت لیبرال احتمالا تمایل بیشتری به انتقاد از اقدامات اسرائیل خواهد داشت. در دولت لیبرال، احتمالا حساسیتها نسبت به مسئله فلسطین افزایش مییابد؛ چراکه در سخنرانیهای مقامهای آن حزب این موضوع دیده میشد. ژان پمت: البته من شناخت درونی از علل حمایت بیشائبه هارپر از نتانیاهو ندارم. با این حال، حدس و گمان من بر این است که عوامل ایدئولوژیک و سیاسی هر دو دخیل بودهاند. دولت هنوز سوگند یاد نکرده، پس پیشبینی درباره رویکرد آن در قبال رژیم اسرائیل کمی زود است. با این حال، براساس عملکرد گذشته به گمان من حزب لیبرال موضع متعادلتری را در پیش خواهد گرفت. موضع دولت لیبرال در قبال شهرکسازیهای اسرائیلیها در اراضی اشغالی فلسطینیان را چگونه ارزیابی میکنید؟ موضع آن در قبال مسئله فلسطین چگونه خواهد بود و به نظرتان آیا حزب لیبرال تمایلی به ایفای نقش فعالانهتر در روند مذاکرات صلح فلسطینیان و اسرائیلیها خواهد داشت؟ آلن سنز: دولت لیبرال احتمالا از راهحل دو دولت حمایت میکند و خواستار مذاکره طرفین برای حلوفصل منازعه خواهد شد. پیشبینی نقش دولت جدید کانادا در روند گفتوگوهای صلح فلسطینیان و رژیم اسرائیل کاری دشوار است. بعید است که دولت لیبرال تصمیم داشته باشد هرگونه طرح صلح تازهای ارائه دهد؛ چرا که توجهات روی جنگ داخلی در سوریه و مبارزه علیه داعش است. با این وجود، دولت لیبرال احتمالا دستکم در کلام حمایت بیشتری از روند مذاکرات صلح خواهد کرد. ژان پمت: در این مورد نیز باور دارم که دولت لیبرال سیاست میانهروانهای را اتخاذ خواهد کرد. به نظرتان پیروزی دولت لیبرال چه تأثیری بر روابط تهران - اتاوا خواهد گذاشت. آیا فکر میکنید آقای ترودو عزمی جدی برای بهبود روابط با ایران دارد؟ آیا بازگشایی سفارت دو کشور را امکانپذیر میدانید و به نظرتان چه گامهایی در این مسیر باید برداشته شود؟ آلن سنز: پیروزی حزب لیبرال چشمانداز روشنتری را برای بهبود روابط ایران و کانادا پیشرو قرار میدهد. دولت محافظهکار کانادا، ایران را به تلاش برای دستیابی به سلاح هستهای، حمایت از اسد در سوریه و حمایت از تروریسم و تهدید رژیم اسرائیل متهم میکرد و همین اظهارات و ادعاها سبب بستهشدن سفارت کانادا در تهران و اخراج دیپلماتهای ایرانی از کانادا در سال 2012 میلادی شد. دولت لیبرال احتمالا انتقادات لفظی کمتری را نسبت به دولت ایران مطرح خواهد کرد و توافق هستهای ظرفیت بالقوهای برای ازمیانبرداشتن موانع به منظور گسترش روابط دو کشور است. احتمال آن وجود دارد که ترمیم رابطه به برقراری دوباره و کامل روابط دیپلماتیک بینجامد. ژان پمت: باز هم میگویم که هنوز پیشبینی دراینباره زود است. با این حال، من نیز امید زیادی به بهبود روابط دو کشور دارم. این موضوع، امید من به بهبود روابط ایران و آمریکا را نیز شامل میشود. به نظر من بازگشایی سفارتهای ایران و کانادا در دو کشور نخستین گام مثبت در جهت احیای روابط دو کشور خواهد بود. کانادا یکی از غایبان در مذاکرات هستهای ایران و 1+5 بود. به نظرتان حزب لیبرال چه نقشی در همکاری با جامعه بینالمللی در دوران پساتحریم خواهد داشت؟ به نظرتان آن حزب برنامهای برای گسترش تجارت با ایران و حضور شرکتهای کانادایی در این کشور خواهد داشت؟ آلن سنز: کانادا تنها کشور غایب در مذاکرات ایران و 1+5 نبود. کانادا احتمالا حمایت بیشتری را از توافق هستهای بهعمل خواهد آورد با این حال، نامحتمل است که دولت لیبرال کانادا نقش دیپلماتیک قابل توجهی را در روند اجرای برجام ایفا کند. در صورت اجرای کامل تعهدات ایران در برجام، کانادا تمایل بیشتری به تجارت با ایران پیدا خواهد کرد و در نتیجه آن بازرگانان ایرانی و کانادایی صادرات و واردات بیشتری را در ایران دنبال خواهند کرد. ژان پمت: به گمانم کانادا همکاری بیشتری را با آمریکا و اتحادیه اروپا در دوران زمامداری حزب لیبرال خواهد داشت. البته تردید دارم که برنامه جامعی برای این منظور داشته باشند. آقای ترودو دستور عقبنشینی نیروهای نظامی کانادا را از خاورمیانه صادر کرده است. آیا این موضوع بر روابط آمریکا و کانادا تأثیر منفی نمیگذارد؟ آیا این موضوع بر نقش کانادا در مبارزه علیه تروریسم تأثیرگذار خواهد بود؟ آلن سنز: تأثیر تصمیم اخیر دولت لیبرال کانادا مبنی بر عقبنشینی آن کشور از حملات هوایی علیه مواضع داعش، بر روابط آن کشور با آمریکا نامحتمل است. سهم کانادا در این عملیات کوچک بود و بهراحتی از دیدگاه نظامی جبران خواهد شد. به لحاظ سیاسی، کانادا برنامههای آموزش نظامی خود را در عراق حفظ خواهد کرد که ارزش بالایی برای آمریکا دارد. انتقاداتی دراینباره در کانادا مطرح شده که دولت جدید از متحدانش حمایت نمیکند و تعهد خود را در مبارزه علیه داعش کاهش داده است با این حال، واقعیت آن است که سهم کانادا در حملات هوایی اندک است و سهم آن کشور در آموزش نیروهای نظامی نیز چشمگیر نیست. ژان پمت: روابط ایالات متحده و کانادا جنبههای گوناگونی دارد و این موضوع فقط یکی از جنبههای آن است. من باور دارم که با توجه به توازن قوا، روابط میان آمریکا و کانادا در سالهای آینده بهبود یابد و تقویت شود. در سالهای گذشته آمریکا و کانادا بر سر پروژه خط لوله نفتی مشترک اختلافنظر داشتند. حزب لیبرال وعده داده که به مسائل زیستمحیطی توجه بیشتری داشته باشد. آیا به نظرتان این موضوع به ضرر فرصتهای شغلی برای شهروندان کانادایی نخواهد بود؟ آیا فکر میکنید حزب لیبرال میتواند بین حفاظت از محیطزیست و رشد اقتصادی هماهنگی ایجادکند؟ آلن سنز: دولت لیبرال حمایت کمتری از احداث خطوط لوله نفتی در سواحل غربی آن کشور بهعمل خواهد آورد. با این حال، دولت احتمالا از گزینههایی که نفت کانادا به آمریکا را از طریق سایر مسیرهای خط لولهای صادر میکنند حمایت خواهد کرد. صنعت نفت کانادا از کاهش قیمت جهانی نفت تأثیر پذیرفته است و فرصتهای شغلی در میدانهای نفتی بهشکل چشمگیری کاهش یافتهاند. باوجود آنکه کانادا درصورت احداثنکردن پروژه خط لوله با ازدسترفتن فرصتهای شغلی مواجه خواهد شد، بااینحال، دولت لیبرال احتمالا بر افزایش نرخ اشتغال در زیرساخت حملونقل و هزینه در آن و همچنین از توسعه بخش انرژی جایگزین کانادا حمایت خواهد کرد. ژان پمت: من فکر نمیکنم پروژه احداث خط لوله پیشرفتی روبهجلو، دستکم در کوتاهمدت داشته باشد. گمان نمیکنم لیبرالها نتایج آن را بپذیرند چراکه درواقع، پذیرش شرایط آن پروژه به آن معناست که آنان از موضع خود عدول کردهاند که مسلما مطلوبشان نیست. به گمانم تفاوتی میان اشتغالزایی با تغییر جهت به سمت ایجاد توازن میان اقتصاد و محیطزیست وجود دارد که لزوما حمایت از محیطزیست بهمعنای کاهش فرصتهای شغلی نخواهد بود. دولت لیبرال توجه بیشتری به مخاطرات زیستمحیطی خطوط لوله نفتی و تغییرات اقلیمی دارد و بر صنعت جهانگردی و شیلات برای حفاظت از محیطزیست در بلندمدت تأکید خواهد کرد. آقای ترودو وعده داده کانادا آوارگان سوری بیشتری را خواهد پذیرفت. آیا این موضوع باعث ایجاد پیامدهایی برای اقتصاد کانادا در شرایط کنونی نخواهد شد؟ آلن سنز: وعده پذیرش آوارگان بیش تر احتمالا در کانادا جنجالآفرین خواهد شد؛ بااینحال، تعداد پذیرش بسیار محدود است. (در مقایسه با نرخ مهاجرت ملی کانادا). از سوی دیگر بهطورمعمول مهاجران و پناهجویان در کانادا بهسرعت به بخشی از اقتصاد و جامعه تبدیل و در آن ادغام میشوند. البته، سختگیریهایی در کانادا وجود دارد؛ بااینحال، بهطورعمده تجربیات مهاجران در کانادا اغلب مثبت بوده و جوانان و اعضای خانوادههایشان به نیروی کار تبدیل شدهاند. ژان پمت: ایده افزایش پذیرش پناهجویان از سوی حزب لیبرال در میانه مبارزات انتخاباتی در پاسخ به خواست افکارعمومی مطرح شد. آنان سعی خواهند کرد تا این وعده را اجرائی کنند، اما من تردید دارم که هرگونه برنامه منسجم و جدیای برای اسکان پناهجویان در کانادا از سوی حزب لیبرال وجود داشته باشد. من فکر نمیکنم در کوتاهمدت این موضوع تأثیری منفی بر اقتصاد کانادا داشته باشد. آیا فکر میکنید تمایلی از سوی احزاب لیبرال و دموکراتیک نو برای همکاری با یکدیگر وجود خواهد داشت؟ آلن سنز: احتمالا نیاز بسیار کمی به این همکاری خواهد بود. دلیل آن، این است که حزب لیبرال اکثریت کرسیها در مجلس عوام را از آن خود کرده است. در فاصله سالهای نخستوزیری «پیر ترودو» دولت در موضع اقلیت بود و درنتیجه در آنزمان متکی به حمایت نمایندگان حزب دموکراتیک نو برای ازتصویبگذراندن طرحها و لایحهها بود. چنین وضعیتی امروز وجود ندارد. ژان پمت: من نیز بر این باورم از آنجایی که حزب لیبرال اکثریت قاطع آرا را کسب کرده، برای تصویب قوانین نیازی به همکاری با حزب دموکراتیک نو ندارد. همچنین، احساسات سرسختانه میان دو طرف در کارزار انتخاباتی وجود دارد. درنتیجه، من تردید دارم که همکاریها صورت گیرد. باوجود اینکه آقای مولکیر، دیگر رهبر حزب دموکراتیک نو، از احزاب اپوزیسیون نیست، اما او سعی میکند این نقش را ایفا کند؛ بهخصوص آنکه محافظهکاران بدون یک رهبری دائمی و جدید برای دوره بعدی باقی ماندهاند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.