|

چند سطر درباره «قندون جهیزیه»

همراه با تماشاگر

فریبا اشویی

«قندون جهيزيه» در تقسيم‌بندي موضوعي، فيلمي اجتماعی در قالب و فرم كمدي است؛ فيلمي كه دردهای جامعه، معضلات اقتصادي و ناهنجاری‌‌هاي اخلاقي را به چالش مي‌كشد. فكر اوليه فيلم متفاوت و جذاب است؛ فكري كه توانسته در قالب موضوعي نو زندگي و چالش‌هاي دست‌وپاگير طبقه ضعيف جامعه را در شكلي پرحادثه و طنز به تصوير درآورد. قندون جهيزيه از بالقوه‌هاي موضوعي بالايي برخوردار است؛ آن‌قدر كه نويسنده گاهی براي هرچه واقعي و پررنگ‌ترشدن پيرنگ اصلي، از پرداخت به اصل بازمي‌ماند و بي‌دليل گرفتار حاشيه مي‌شود. شخصيت عطا كدگذاري درستي شده است. همه‌چيز او از طراحي چهره تا لحن و بيانش، از عادات رفتاري خاص تا هوچي‌گري و فرهنگ پوشيدن لباسش همه‌وهمه خوبند؛ آن‌قدر خوب كه بيننده راحت او را مي‌پذيرد و به همراه او درگير مشكلاتش مي‌شود. فيلم‌نامه «قندون جهيزيه» در سه پرده روايت مي‌شود. نويسنده در اين كار تلاش مي‌كند تا ضمن حفظ چارچوب كلي و كلاسيك اثر با بهره‌بري از انتخاب موضوعي متفاوت، رگه‌هاي مستندي هم از دنياي پشت و جلو دوربين در قصه‌اش بگنجاند. در تحليل كلي از اين روايت بايد گفت همه‌چيز در پرده‌هاي اول و دوم با وجود زياده‌روي، در طرح خرده‌پيرنگ‌ها و طراحي کاراکترهای متعدد، خوب پيش مي‌رود؛ اما در پرده سوم ريتم ‌يكباره دچار سيري نزولي می‌شود، در يك‌سوم نهايي فيلم، بيننده خسته از پراكنده‌گويي قادر نيست بين اتفاقات و خط اصلي داستان رابطه معقول و منطقي بيابد. به‌عبارتي، آنچه تاكنون از داستان دنبال کرده، ثمري به اين سادگي و بديهي را نصيبش كرده است. اينكه تمام معادلات و موش‌وگربه‌بازي‌هاي عطا با صاحبخانه‌اش بي‌دليل بوده و بيننده قصه‌اي را دنبال کرده كه پر از تنش و نگراني‌هاي بي‌ثمر بوده براي مخاطب دلسرد‌كننده است. نويسنده با طرح ماجراهاي ريزودرشت به همراه كاراكترهاي مرتبط با آن در پرده‌هاي يك و دو، در سومين پرده كارگردان را با مشكل مواجه می‌کند؛ ماجراهايي كه از اساس طنز موقعيتي ارزيابي مي‌شوند و هيچ رابطه علت‌ومعلولي بين آن ماجراها و پيشرفت داستان نزد مخاطب فراهم نمي‌شود. فيلم دقيقا از همين نقيصه در ساختار فيلم‌نامه است كه ضربه مي‌خورد. هياهوي بيهوده، كاراكترهاي مکمل زائد به همراه داستان‌هاي بی‌سروتهشان، تلاش نويسنده براي لمس بيشتر فضاي واقعي و خلق لحظات دلنشین طنز در روايت كلي قصه بوده است، اما به‌دليل نپرداختن موضوع و شخصيت در اين خرده‌داستان‌ها نويسنده موفق به پیشبرد داستان نمي‌شود تاجايي‌كه اگر اين موارد از فیلم حذف هم شود، باز هیچ اتفاقی در فيلم نخواهد افتاد. دليل منطقي وجود اين خرده‌داستان‌ها در فيلم شايد تنها رسيدن زمان فيلم به زمان استاندارد براي يك فيلم سينمايي بلند بوده است و نه چيز ديگر. به‌هرحال، اين شلختگي در متن به كليت فيلم ضربه زده و كارگردان هم نتوانسته در اجرا سرانجام معقولي براي آن رقم بزند و اين پراكنده‌گويي را در خدمت داستان بياورد. اما بااين‌همه قندون جهيزيه توانسته بيننده را تا انتها با خود همراه نگاه دارد. شايد دليل اين همراهي همان نكات مثبت و مهمي باشد كه پيش ‌از ‌اين به آن اشاره شد. علي ملاقلي‌پور، كارگردان اين فيلم، پس از سال‌ها دستياري فيلم‌سازاني با خط و ربط اجتماعي كه دغدغه معاني و تعاريف انساني را به‌سر دارند و نيز نگاه جسورانه‌اي كه از پدرش مرحوم رسول ملاقلي‌پور به ارث برده، جنس اين‌گونه سينما را به‌خوبي شناخته و در خلق داستان‌هاي اين‌چنيني، صاحب ذوق و قريحه مطمئن و ارزشمندي است. صابر ابر در نقش عطاي «قندون جهيزيه» به‌خوبي از پس اين نقش برآمده و توانسته تمام كدهاي شخصيتي عطا را با تبحر و چيره دستي رمزگشايي کند. نگار جواهريان هم اگرچه نمونه‌اي معقول‌تر و مقبول‌تر از كاراكترش در «حوض نقاشي» مازيار ميري را نقش‌آفريني كرده، اما از كدهاي آن شخصيت در فيلم مذكور، فراوان در اين فيلم وام گرفته است. فيلمبرداري، طراحي صحنه و لباس، موسيقي و ... همه بالاتر از اندازه متوسط آن هستند. ملاقلي‌پور فيلم‌سازي تجربي است؛ فيلم‌سازي كه خيلي در انتخاب نماهايش از تعاريف و قوانين مرسوم پيروي نمي‌كند. اما همين ميزانسن و دكوپاژهاي حسي هم از اين كارگردان جوان و خوش‌قريحه قابل قبول از قاب درآمده‌اند. قندون جهيزيه از آن‌دست فيلم‌هايي است كه بايد شيريني‌اش تلمذ شود و در كنار اين مزه‌مزه‌كردن‌ها به آينده فيلم‌ساز جوان ديگري در عرصه سينماي دغدغه‌مند اجتماعي، دل بست و اميدوار بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.