گشايش مهم در ديپلماسي پارلماني ايران
اميرعباس قاسمپور . كارشناس امور بينالملل و اتحاديه بينالمجالس جهاني مجلس شوراي اسلامي
با رويكارآمدن دولت يازدهم و آغاز گفتوگوها با دنيا به زبان ديپلماسي و گشودهشدن درهاي كشورهاي مختلف براي رايزني در حوزههاي گوناگون، فرصت مغتنمي ایجاد شد تا در فعاليت نهادهاي ديگر كشور نيز در عرصه بينالملل گشايش ایجاد شود. يكي از مؤثرترين نهادهای بينالمللي در عرصه ديپلماسي پارلماني دنيا، اتحاديه بينالمجالس جهاني با قدمتي 126ساله است كه 166 عضو اصلي و 10 عضو وابسته دارد و كشور ما چه قبل و چه پس از انقلاب، همواره تلاشهاي زيادي براي راهيابي نمايندهاي به كميته اجرائي اين اتحاديه به كار گرفته بود كه به هدف دلخواه ختم نشده بود، اما اين خواسته هفته گذشته در ژنو بعد از 50 سال، براي ايران محقق شد. در جريان برگزاري صدوسيوسومين اجلاس مجمع اتحاديه بينالمجالس جهاني يا IPU در هفته پاياني مهر سال 94 در مقر اين اتحاديه در ژنو سوئيس، دكتر كاظم جلالي، رئيس مركز پژوهشهاي مجلس و عضو گروه بينالمجالس جمهوري اسلامي ايران به عنوان يكي از دو نماينده مناطق آسيا - پاسيفيك در كميته اجرائي اتحاديه بينالمجالس انتخاب شد. اهميت اين انتخاب را ميتوان در بررسي ساختار اتحاديه بينالمجالس جهاني و جايگاه كميته اجرائي آن دنبال كرد. اتحاديه بينالمجالس جهاني يا به اصطلاح آيپييو (IPU) سازمان چندجانبه و غيردولتي بسيار مهمی، متشكل از پارلمانهاي ملي سراسر جهان است كه در سال 1889 ميلادي تأسيس شد كه مقر دائمي آن در ژنو سوئيس است و رسالت آن، پيشبرد صلح و امنيت از طريق گفتوگوهاي سياسي و ارتقای دموكراسي، احترام و رعايت حقوق بشر و همچنين مشاركت در گسترش نهادهاي مؤثر نمايندگي و قانونگذاري و قبل از هر چيز، تريبوني سياسي براي نمايندگان مجالس كشورهاي مختلف است كه با گردهمآوري قانونگذاران مجالس جهاني، اعم از نمايندگان احزاب حاكم و مخالف دولت، به طور منظم دوبار در سال، مجمع بينظيري براي تبادل نقطهنظرات سياسي، اقتصادي و اجتماعي ايجاد كرده است. اين اتحاديه همچنين با پيشبرد مذاكرات سياسي و درپیشگرفتن سازوكارهايي براي پيشگيري از مناقشات و حلوفصل آنها از طريق گفتوگوهاي چندجانبه و ديپلماسي آرام و موقر پارلماني، برای ارتقای صلح در جهان ميكوشد. نهاد مزبور از طريق قطعنامهها و گزارشهاي تخصصي، نظرات و مواضع اين مجمع پارلماني جهاني را درباره مسائل و موضوعات حائز اهميت بينالمللي اعلام کرده است و توصيهها و پيشنهاداتي را براي درپیشگرفتن اقدامات پارلماني مناسب ارائه ميكند. اتحاديه بينالمجالس همچنين به منظور افزايش نقش مشاركت زنان در جهان در حيات سياسي و اجتماعي، تلاشهاي زيادي انجام داده است. قطعنامههاي اتحاديه بينالمجالس جنبه الزامآور ندارد، اما در پيگيري اهداف موردنظر براي پيشبرد آرمانهاي جهانشمول به آنها استناد میشود. اتحاديه بينالمجالس درحالحاضر 166 عضو اصلي و 10 عضو وابسته دارد و ايران نيز در سال 1309 شمسي، يعني 85 سال پيش براي اولينبار به عضويت آن درآمده است و هماينك از اعضاي فعال آن به حساب ميآيد. اركان اتحاديه بينالمجالس عبارتاند از: مجمع، شورا، كميته اجرائي و دبيرخانه. مجمع بينالمجالس مركب از نمايندگان مجالس است كه در قالب هيأتهاي تعيينشده از سوي اعضاي اتحاديه انتخاب ميشوند. شوراي بينالمجالس نيز متشكل از حداقل سه نماينده از هر كشور با رعايت توازن جنسيتي است. همچنين رئيس شورا، همان رئيس اتحاديه است كه براساس سهميه جغرافيايي براي يك دوره سهساله غيرقابلتمديد انتخاب ميشود. در كنار اينها كميته اجرائي اتحاديه بينالمجالس مركب از رئيس شوراي بينالمجالس، 15 عضو از پارلمانهاي مختلف و رئيس كميته هماهنگي اجلاس نمايندگان زن مجالس است كه رئيس اتحاديه بينالمجالس با حفظ سمت، رياست كميته اجرائي را نيز بر عهده دارد. كميته اجرائي ركن تصميمساز و برنامهريز اتحاديه است و در واقع ستون فقرات اين سازمان محسوب ميشود. در اساسنامه اتحاديه براي كميته اجرائي 13 وظيفه در نظر گرفته شده است كه ازجمله مهمترين آنها ميتوان به بررسي درخواست كشورها براي عضويت يا تجديد عضويت در اتحاديه و اعلام نتيجه امر به شوراي بينالمجالس برای تصويب، درخواست تشكيل شوراي بينالمجالس در مواقع اضطراري، تعيين تاريخ و محل تشكيل اجلاسهاي شورا و تصويب دستور كار پيشنهادي، پيشنهاد برنامه بودجه سالانه به شورا و بررسي شرايط كانديداهاي دبير كلي اتحاديه، انتصاب حسابرسان خارجي و بررسي گزارشهاي مالي و بودجهاي اتحاديه اشاره کرد. عضويت در كميته اجرائي اتحاديه بينالمجالس اسلامي تنها يك بار و آن هم پيش از نقلاب و در سال 1345 به دليل تأمين شرايط ناشي از ميزباني تهران از كنفرانس 55 اتحاديه بينالمجالس، به مدت دو سال در اختيار احمد متيندفتري قرار گرفته بود؛ ازهمينرو انتخاب کاظم جلالی ميتواند فرصتي مناسب و مغتنم براي جمهوري اسلامي ايران و نشانهاي از توفيق ديپلماسي پارلماني در دوره نهم قانونگذاري مجلس باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.