پیروزی در غبار جنگ
فریدون صالحیان
رهبران و هواداران حزب «عدالت و توسعه» (AKP) یکشنبه، اول نوامبر، با شنیدن نتایج دومین دوره انتخابات پارلمانی، که بیستوششمین دوره انتخابات آن کشور بود، در پوست خود نمیگنجیدند. سخنرانی احساسی «احمد داووداوغلو»، نخستوزیر ترکیه در زادگاهش قونیه برای هواداران ایراد کرد، نقطه اوج این شادمانی بود. او بهمثابه رهبران دینی، در پی آن بود تا پیروزی در انتخابات را با احساسات مذهبی عجین کند. در این دوره، نتایجی رقم خورد که کمتر کسی انتظار آن را داشت؛ عرصهای که در آن حزب عدالت و توسعه با کسب بیش از 49 درصد آرا و راهیابی 316 نماینده به مجلس، بار دیگر احیا شد و توانست بهتنهایی دولت تشکیل دهد. نتیجهای که با نتایج آرای کسبشده در ماه ژوئن، زمین تا آسمان تفاوت داشته و حتی تمام نظرسنجیهای انجامشده در پنج ماه اخیر، حاکی از تفاوت دو الی سه درصدی آرا با دوره قبل را پیشبینی کرده و هیچ نظرسنجیای تفاوت هشت درصدی آرای حزب عدالت و توسعه را ارزیابی و پیشبینی نکرده بودند. اکنون پاسخ به چرایی و دلایل این اتفاق میتواند تا اندازهای شرایط حاکم بر ترکیه را روشن کند. حزب عدالت و توسعه که در انتخابات گذشته بزرگترین شکستخورده انتخابات لقب گرفته و هرگز زیر بار پذیرش نتیجه کابوسبار آن نرفت، در این مدت، تمام اعتبار و توان سیاسی، اقتصادی و نظامی خود و دولت تحت نظرش را بهکار گرفت تا جبران مافات کند. رهبران حزب عدالت و توسعه در حقیقت با برگزاری مجدد انتخابات، تصویر بزرگ و مبهمی از پیروزی را در ذهن خود تجسم کردند تا از ائتلاف و قبول خواستههای دیگر احزاب رهایی یابند. حزب حاکم با آغاز جنگ دو هدف را دنبال کرد: اول اینکه احساسات ملیگرایان ترک را که به صورت سنتی به حزب «حرکت ملی» (MHP) رأی میدهند، تحریک و بهسوی خود جلب کنند و دوم اینکه آرای حزب «دموکراتیک خلقها» را (HDP) به کمتر از 10 درصد تقلیل دهند. درباره هدف اول باید یادآور شد، حزب حرکت ملی در پنج ماه اخیر به دلیل تغییرندادن سیاستهایش و در اتخاذ رویکردهای افراطیتر نتوانست برای هوادارانش برنامه قابل قبولی ارائه دهد و در مقابل پیشنهادهای ارائهشده، موضعی منفی اتخاذ کرد. درباره برنامه خارجکردن حزب دموکراتیک خلقها و به کمتر از 10 درصدکشاندن آرای آن در انتخابات نیز ماشین جنگ تا حدود زیادی موفق عمل کرد و عملا شرق ترکیه درگیر جنگ با حزب کارگران کردستان شد و وضعیت این مناطق را از حالت عادی خارج و برنامههای حزب دموکراتیک خلقها را بهکلی مختل کرد. البته در کنار دلایل یادشده باید ناامیدی و سرخوردگی برخی از رأیدهندگان حزب دموکراتیک خلقها را که قبلا به این حزب رأی داده و به روند آشتی امید بسته بودند نیز باید اضافه کرد. همه این دلایل و شرایط، موجب شده تا شاهد ریزش سهدرصدی آرای این حزب به نفع عدالت و توسعه باشیم. جنگ در کنار اهداف ذکرشده، دو پیام قوی را نیز به متن جامعه فرستاد: اول اینکه شهروندان ترکیه (بهویژه جنوبشرق ترکیه) بهشدت احساس ناامنی کردند و دوم اینکه فعالیتهای اقتصادی که بهنوعی وابسته به امنیت است، نیز دچار چالش و بحران شد. از این طریق، ترس و وحشت فراوانی در میان فعالان اقتصادی حاکم شد که برای فرار از آن، از خواستههای سیاسی خود عقبنشینی کردند. بههردلیل، حزب عدالت و توسعه در سایه رهبری «رجب طیب اردوغان» با جنگ توانست بار دیگر کنترل سیاسی کشور را بهدست گیرد و شرایط را به قبل از انتخابات هفتم ژوئن بازگرداند.این جنگ که برای همه خانمانسوز و ویرانگر بود، برای حزب حاکم موفقیت بزرگی بهارمغان آورده است.هرچند کسب این آرا برای تشکیل حکومت کافی است، اما برای تغییر قانون اساسی، این حزب نیازمند ائتلاف با دیگر احزاب است و برای رسیدن به این هدف آرای بیش از 330 نماینده را لازم دارد که با توجه به روند حاکم و نزدیکی دو حزب عدالت و توسعه و حرکت ملی، تحقق آن دور از دسترس نیست. باید دید انتخابات اخیر که داووداوغلو در شب پیروزی از آن بهعنوان فرصتی برای کاشتن تخم دوستی در میان مردم یاد کرد، چه نتایجی به همراه خواهد داشت. آیا ترکیه را بهسوی افراطگرایی و تفرقه یا تعدیل در سیاستهای داخلی و ترک رویکردهای ماجراجویانه در خارج پیش خواهد برد یا خیر.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.