هدایت، گیاهخواری، محیطزیست
جهانگیر هدایت
صادق هدایت به احتمال بسیار اولین نویسنده معاصر بود که به گیاهخواری روی آورد. او از 15 سالگی گیاهخوار شد و اگر توجه خاص مادرش خانم زیورالملوک شامل حال او نمیشد، گیاهخواریاش زیاد طول نمیکشید. او در ایامی گیاهخوار شد که موضوع پختوپز و تهیه غذا در خانه، کار سادهای نبود؛ اغلب آشپزخانهای داشتند که چند اجاق داشت. گرمای اجاق با زغال سیاه یا هیزم تعبیه میشد و اصولا آشپزخانه در زیرزمین و جای پردودی بود که حتی در کودکی مرا از رفتن به آنجا منع میکردند. ظرف غذاپزی دیگ بود، هنوز ماهیتابه و امثالهم ظهوری نداشت و در دیگهای بزرگ و کوچک انواع غذاها را پخته و سر میز ناهار و شام میفرستادند. در چنین شرایط دشواری بود که خانم زیورالملوک غذای گیاهخواری صادق هدایت را تهیه و در سینی جداگانهای به اطاقش میفرستاد. البته گیاهخواری آن ایام با آنچه در زمان حاضر مطرح است متفاوت بود چون امروز، بیشتر خامخواری پیش آمده که گیاهخواری را بسیار مشکل کرده است. در آن ایام صادق هدایت به جز انواع گوشت هر غذای دیگری حتی تخممرغ را میخورد و مشکلی نداشت. صادق هدایت در سال 1306 کتاب «فواید گیاهخواری» را نوشت که در برلن چاپ شد و تعدادی از نسخ آن را برای دوستان فرستاد که فوقالعاده به آن توجه شد و شاید برای نخستینبار توجه خوانندگان به مضرات گوشت و منافع گیاه جلب شد. صادق هدایت موضوع گیاهخواری را به خُلقوخوی و اعمال و رفتار و حتی افکار انسانها ربط داد و برای اثبات نوشته خود به 134 منبع اشاره کرده که دو منبع، مذهبی؛ 10 منبع، ایرانی و 122 منبع خارجی بودهاند. سعدی، مولوی، ابنسینا، مزدک و مانی در منابع ایرانی و ادیسون، سقراط، ابوالعلاء معری، فرانکلین، هومر، نیوتن، ارسطو، ولتر، لئو تولستوی، پاسکال، لامارتین، داروین، نیچه، روسو و افلاطون در منابع خارجی، هر کدام به گونهای از گیاهخواری یاد کردهاند. «فواید گیاهخواری» صادق هدایت از نخستین کتابهایی است که یک نویسنده ایرانی درباره محیط زیست نگاشته است. صادق هدایت تا پایان عمر گیاهخوار باقی ماند و پس از او عدهای از نویسندگان به گیاهخواری روی آوردند و شاید مدتی گیاهخواری، یک نوع حرکت روشنفکری بود که ساری و جاری شده بود. در دنیا گیاهخواری روزبهروز وسعت بیشتری مییابد و عده بیشتری علاقهمند پیدا میکند. در آمریکا رستورانهای گیاهخواری به صورت زنجیرهای درآمده و تنوع غذایی در آنها بهقدری وسیع است که بهسختی میتوان باور کرد تمام این غذاها از مواد گیاهی و بدون استفاده از گوشت فراهم شدهاند. درحالحاضر در ایران گیاهخواری کموبیش میان جوانان متداول است، ولی نوع آن با آنچه صادق هدایت در کتاب خود آورده متفاوت است. حتی در تهران رستورانهای گیاهخواری برقرار است که مشتریهای خود را دارد و غیرگیاهخواران هم برای نوعی تنوع، از این رستورانها استفاده میکنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.